Zo’n 3 jaar na de publicatie van Timmans prachtige boek over Euwes beste partijen https://schaaksite.nl/2023/09/15/recensie-van-max-euwes-beste-partijen-jan-timman/ verwent New in Chess ons opnieuw, ditmaal met een boek van Paul van der Sterren en Erwin l’Ami over Euwe in de jaren van zijn wereldkampioenschap. Op Schaakte is al een en ander over het boek geschreven https://schaaksite.nl/2026/05/19/krantenrubrieken-weekenden-25-april-2-en-9-mei-2026/ , https://schaaksite.nl/2026/05/21/125-jaar-max-euwe-een-bijzondere-middag-in-het-teken-van-de-wereldkampioen/ maar nu het boek is verschenen is het tijd voor een uitvoeriger recensie.

Het boek is een uitvloeisel van videos die het Max Euwe centrum had gemaakt als compensatie voor de gedwongen sluiting tijdens de lockdowns in de coronacrisis. Bij het werken aan die videos begon het Van der Sterren steeds meer te bevreemden dat Euwe de eerste WK- match zo glorieus had gewonnen en de tweede zo smadelijk verloren. De toenmalige leiding van New In Chess was bereid om zijn bevindingen uit te geven in een fraai gebonden Nederlandse versie (die ik hier bespreek) en in een Engelse paperback versie. 

Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel bespreekt Van der Sterren Euwes tournooien en matches, met een grote nadruk op de WK match van 1937. Overigens wordt (terecht) ook het AVRO tournooi van 1938 besproken.  In Van der Sterrens woorden is dit deel ‘beschouwelijk’ van toon en het commentaar op de getoonde schaaktechnische fragmenten niet al te gedetailleerd. Zijn psychologische en match- en tournooi tactische beschouwingen getuigen van zijn grootmeesterlijk inzicht.  Belangrijke oorzaken van Euwes verlies in de WK match zouden zijn te grote zelfvertrouwen en Aljechins fanatisme zijn geweest- Van der Sterren noemt Aljechin egocentrisch, monomaan en een ‘straatvechter’ en zegt dat Aljechins geschiedschrijving “wel wat nuancering en correctie kan gebruiken”. Euwe komt naar voren als objectief en bescheiden.

Al is dit deel dan beschouwelijk, Van der Sterren geeft een uitvoerige analyse van de vreemdste (19e) partij uit de WK match, waar Euwe op zet 15 totaal gewonnen staat, maar uiteindelijk een toreneindspel met minuspion remise moet maken. In deze stelling

Hoe sterk was Euwe in zijn tijd? In zijn nabeschouwing van het supertournooi van Nottingham 1936 schreef Euwe dat er zo’n 7-8 topspelers zich duidelijk onderscheidden van de rest, zonder duidelijke eerste. Chessmetrics bevestigt dit, en zegt dat Euwe vaak eerst stond. Pas in 1975 kreeg de schaakwereld in Karpov een dominante wereldkampioen.

In het tweede deel presenteert L’Ami in 100 paginas analyse van 24 partijen van uiteenlopend karakter, van intuïtieve stukoffers tot zeer technisch. Naast commentaar uit de oorspronkelijke bronnen geven de analyses informatie over huidige opvattingen over de gespeelde openingen en varianten en plannen van Stockfish de toenmalige spelers nooit zouden overwegen (g4 in een damegambiet stelling). L’Ami overlaadt de lezer niet met varianten, maar legt helder en instructief uit. Ik vond zijn commentaar bij deze stelling uit de zeer technische partij Piazzini-Euwe erg leerzaam.

Zijn commentaar bij deze stelling

Als klein puntje van kritiek vind ik het commentaar soms wat te kort, bijvoorbeeld bij dit moeilijke toreneindspel.

Ik concludeer dat Van der Sterren en L’Ami een prima boek hebben geschreven dat ik van harte kan aanbevelen bij zowel de liefhebber van schaakhistorie als bij de ijverige student. Het boek bevat zo’n tien fotos en is zoals we gewend zijn bij New in Chess erg fraai uitgevoerd. 

Bibliografische gegevens

Titel: Max Euwe wereldkampioen! De kampioensjaren 1935-1937

Auteurs: Paul van der Sterren en Erwin L’Ami

Uitgeverij: New in Chess

Pagina’s: 192

Gepubliceerd: 27 mei 2026.

Prijs: €29,95

ISBN: 978-90-836547-4-4

Link naar de website van de uitgeverij met voorbeeld paginas: https://www.newinchess.com/max-euwe-wereldkampioen-hardcover

In het boek met elf hoofdstukken analyseert Tiviakov 118 partijen. Vaak bestaat een “analyse” uit een opmerking bij een of twee stellingen.

In het hoofdstuk “Moves found with the aid of intuition” legt Tiviakov uit dat hulp van de intuïtie nodig is bij heel moeilijke, irrationele stellingen, in tijdnood, en bij het raden van de reactie van de tegenstander, bijvoorbeeld op een duidelijk inferieure zet van onze kant (“psychologische intuïtie”). Hij laat zien dat zijn eigen intuïtie in de loop der jaren verbeterde, waarbij hij wel erg tevreden vertelt hoe goed hij vroeger was. Een voorbeeld over intuïtie in de opening, het pionoffer 8.c5! uit  de prachtige partij in de viewer vind ik minder overtuigend omdat Van Foreest (“whom I worked with for years, bringing him to the level of 2600 — geen valse bescheidenheid) dit vooraf met de engine had bekeken.

En wat te denken over het volgende diagram uit Vitiugov-Maghsoodloo, online partij met bedenktijd  60 minuten + 5 seconden. Wit moet ‘dus’ zijn positionele intuïtie volgen. Welke natuurlijke zet moet wit spelen, Kf2 of Ke2.

In het hoofdstuk over kandidaat zetten raadt Tiviakov aan dat een speler vóór het berekenen van varianten naar de positie kijkt, alle legale zetten die een beetje zin hebben “intypet” en vijf seconden aan elk van die zetten besteedt. Het meteen berekenen van een ‘natuurlijke’ variant leidt de aandacht weg van andere goede mogelijkheden. We weten het allemaal, maar missen zo vaak de discipline. Bij dit diagram

Bijzonder leerzaam daarentegen is het commentaar op deze stelling:

Het hoodfstuk “Hoeveel tijd moet ik aan een zet besteden” raadt aan om op zet 30 nog 30 minuten bedenktijd over te hebben, omdat partijen vaak tussen zet 30 en 40 worden beslist. Het advies “Zorg ervoor dat je vijf tot tien minuten meer bedenktijd hebt dan je tegenstander” lijkt me moeilijk op te volgen tegen een tegenstander met dezelfde tactiek.  Tiviakov spaart zichzelf niet  – dat siert hem – en laat voorbeelden zien waarin hij in de opening te snel zette om latere tijdnood te voorkomen.  In het hoofdstuk over blunders raadt hij aan om ook in een opening die je goed kent zo’n halve minuut bedenktijd per zet te nemen. Interessant is de observatie dat vergissingen in en meteen na de opening juist plegen voor te komen in de varianten waarin je je het zekerst voelt.

Het hoofdstuk over profylactische zetten is heel wat breder dan ik verwachtte, soms gaat het over tijdig aan de noodrem trekken. De witte loper is hier veel sterker dan die op f6. Wat is zwarts veiligste manier om remise te maken?

Uit het hoofdstuk over het vastleggen van zwaktes – dat kan ook bestaan uit het buitenspel zetten van een stuk – vond ik dit een interessant voorbeeld.

Tiviakov legt in het boek uit hoe hij training geeft en over schaken denkt. Praktische tips over een grote diversiteit van schaaktechnische en psychologische onderwerpen worden afgewisseld met soms ingewikkelde concrete varianten. Er zijn een paar ‘mini-cursussen’ over een paar van Tiviakovs openingen (de rustige Italiaan, 1. e4,c5 2. Pc3,Pc6 3 Lb5, zijn aanpak van de Philidor). Het boek is duidelijk niet voor beginners, een rating vanaf 1900 is mijns inziens gewenst om het te kunnen waarderen. De voorbeelden sluiten niet altijd aan bij het onderwerp van het hoofdstuk – zo staat in het hoofdstuk over kandidaat-zetten een stelling met maar twee legale zetten.  Maar dan bedenk ik maar dat ons spelletje te gecompliceerd om er alles perfect van te kunnen rubriceren.

Bibliografische gegevens

Titel: Rock Solid Chess Volume 3: Searching for the right move.

Auteurs: Sergei Tiviakov en Yulia Gökbulut

Uitgeverij: New in Chess

Pagina’s: 232

Gepubliceerd: 7 mei 2025

Prijs: €27,95

ISBN: 978-90-8348-331-3

Link naar de website van de uitgeverij met voorbeeld-pagina’s: https://www.newinchess.com/rock-solid-chess-volume-3

Ook dit boek is omvangrijk (meer dan 500 bladzijden) en besteedt aan bijna elke partij een of meer zinnen – aan de toch wel vele korte remises worden gelukkig niet teveel woorden vuil gemaakt. Het behandelt 175 partijen en fragmenten in mindere of meerdere mate van detail. Net als in deel 1 wordt er aandacht besteed aan Petrosians coaches, nu Suetin en Zaitsev. Het boek eindigt met de hoofdstukken Petrosians remarkable exchanges (24 stellingen) en It’s your move. (30 stellingen). Voor de serieuze student is de index van thema’s erg handig. Helaas ontbreekt er ook nu een openingsregister, dus wie wil leren hoe Petrosian de Franse Winawer speelde moet zelf aan de slag. 

Het boek begint met de WK-match Botwinnik – Petrosian, over 24 partijen. Na zijn verlies in de eerste partij zei Petrosian volgens zijn secondant Suetin: “Niks forceren! De volgende elf partijen streef ik er naar niet te verliezen, zonder al te hard te proberen te winnen, tenzij er zich een kans voordoet. Ik heb de tijd”. Dat waren andere tijden, nu heeft een WK match maar twaalf partijen… Volgens Suetin overtuigde deze sluwe match strategie Botwinnik er van dat Petrosian bang voor hem zou zijn. Na remises in partijen 2,3 en 4 (waarvan een in 82 zetten – niet plezierig voor de al 51-jarige Botwinnik) kreeg Petrosian in partij 5 een klein eindspel voordeel

In de paar jaren daarna speelde Petrosian niet veel. De auteurs schrijven dit toe aan de invloed van mevrouw Petrosian die hem zijn reputatie als wereldkampioen niet zomaar te grabbel wilde laten gooien. Korchnois autobiografie geeft een andere verklaring: Petrosian wilde zijn opleiding bijspijkeren. Voor de match met Botwinnik zou hij nog geen middelbaar schooldiploma hebben gehad, maar eind 1965 haalde hij al zijn kandidaatstitel in de psychologie.

Tijdens de Olympiade van 1964 zei Petrosian: “Om de waarheid te zeggen, ik verveel me zonder Tal en Fischer. Om te beginnen is er niemand om tegen te blitzen, en verder is de atmosfeer anders als zij meedoen”. Petrosian was inderdaad een fenomenaal blitz speler. In 1971 won Petrosian een ongelooflijk sterk blitz tournooi van het tijdschrift ’64’ met 14.5 uit 15 (2. Korchnoi 11.5, 3. Balashov 10.5, 4-6 Karpov, Tal, Cholmov 9.5), volgens de auteurs zijn meest verbazingwekkende tournooi.

In 1966 verdedigde Petrosian met succes zijn titel tegen Spassky (12.5-11.5). Zijn winst in partij 7 was indrukwekkend. Door nauwkeurig spel tegen een damepion spel staat zwart al heel fijn, met aanvalskansen op de koningsvleugel. Wat speelt hij in het diagram?

De 12e partij (waarin Spassky een hippo speelde!) werd voor Petrosian een grote teleurstelling. Na diepzinnig positiespel ( 27 g4!, zie gameviewer) speelde Petrosian in deze hyperscherpe stelling

In de WK match van 1969 tegen Spassky beging Petrosian in de eerste helft van de match twee grote blunders en verloor met 12.5-10.5. Het einde van de 12 partij laat zien hoe Petrosian elk mogelijk gevaar in de kiem smoort. Hij ziet als mogelijk gevaar dat zwart zijn koning naar d6 speelt en ..c5 doordrukt. Wat deed hij?

In 1971 speelde Petrosian in de finale van de kandidatenmatches tegen Fischer, die Taimanov en Larsen met 6-0 had verslagen. Petrosian had zich uitstekend voorbereid, maar verknoeide de eerste partij en verloor, won de tweede partij fraai in de aanval (zie gameviewer) en gaf de 3e partij in goede stelling remise. In de 4e partij drong Petrosian met wit in een Maroczy niet aan. Na de match zei hij: “Ik wilde testen of ik met wit tegen Fischer remise kon maken”. In een brief aan Browne schreef Fischer: “In het begin voelde ik me niet op mijn gemak. Maar toen hij in de 4e partij met wit vanuit de opening elke agressie vermeed, wist ik dat ik ging winnen.” Inderdaad kon Petrosian de spanning van de match niet aan en verloor met 6.5-2.5. Fischer gaf geen korte remises!

Om deze recensie niet onnodig lang te maken, ga ik niet in op Petrosians latere prestaties maar laat alleen wat leuke stellingen zien.

In Petrosian-Bronstein, Soviet team kampioenschap 1974, had wit op de vorige zet Th1-g1 gespeeld. Welke zet had hij hiermee voorbereid?

Zoals Tim Krabbé lang geleden al schreef, had Petrosian relatief veel partijen met winnende wandelkoningen. Zelf let ik tot het eindspel zo op de veiligheid van mijn koning dat ik er überhaupt bijna nooit aan denk om een koningszet te spelen. Zo niet Petrosian!

Eerst een eenvoudig voorbeeld (Petrosian – Vasiukov, Soviet kampioenschap 1969).

In Petrosian-Ljubojevic, Manilla 1974,

De diagram stelling

Een van Petrosians beroemdste koningszetten was tegen Kasparov, Tilburg 1981. Petrosian speelde hier (a tempo nog wel!)

Conclusie De auteurs hebben veel tijd en aandacht aan dit boek besteed waarin je heerlijk kunt grasduinen. Ze laten zien dat Petrosian niet altijd een saaie super profylactische speler was: veel partijen en fragmenten bevatten aantrekkelijke tactiek en/of bijzonder originele strategische ideeën. Een aanrader!

Bibliografische gegevens

Titel: Petrosian Year by Year – Volume II (1963-1984)

Auteur: Tibor Karolyi en Tigran Gyozalyan

Uitgeverij: Elk and Ruby

Pagina’s: 516

Gepubliceerd: 27-04-2025

Prijs: € 41,53 (hardback), € 33,96 (paperback)

ISBN: 978-5-6044692-9-3 (hardback), 978-5-6044692-2-4 (paperback)

Link naar website uitgever https://elkandruby.com/books/petrosian-year-by-year-volume-ii-1963-1984-paperback/ met voorbeeld-pagina’s

IM Tibor Karolyi is een bekend en productief auteur van onder andere partijverzamelingen van Kasparov, Karpov, Tal, en Spassky. FM Tigran Gyozalyan’s persoonlijke relatie met Petrosian (nadat die hem in 1979 enige lessen had gegeven) en Armeense achtergrond maken hem geschikt als co-auteur van dit boek.

De opzet van het boek is vergelijkbaar met dat van eerdere boeken van Karolyi zoals Boris Spassky’s Best Games I door Tibor Karolyi. Het beschrijft in chronologische volgorde Petrosians leven en schaken van 1942 tot en met 1962, toen zijn winst in het kandidaten tournooi van Curaçao hem uitdager maakte van wereldkampioen Botwinnik.

Elke partij van Petrosian krijgt tenminste een zinnetje toebedeeld, ook zijn relatief vele korte remises. Van elk jaar worden Petrosians drie tot acht beste partijen door Karolyi geanalyseerd en zijn scores opgesomd. Het boek bevat 61 geanalyseerde partijen, 48 fragmenten, alsmede 7 volledige partijen en 17 fragmenten in de analyses van de hoofdpartijen. Zo staan bij partij 22 (Petrosian-Pirtskhalava, kwartfinale Sovjet kampioenschap 1947) nog enkele andere model partijen tegen de Stonewall.

Het boek bevat ook beschrijvingen over en partijen van Petrosians trainers Ebralidze, Lilienthal en Boleslavsky, die wel wat korter hadden gekund.

Het boek eindigt met de hoofdstukken “Petrosian’s Remarkable Exchanges”(12 stellingen) en “It’s your move” (19 stellingen). De auteurs merken op dat Petrosian zeker in het begin van zijn carrière vaak liever met paarden dan lopers speelde. In Petrosian-Klaman, halve finale Sovjet kampioenschap 1949

speelde Petrosian 21. Lxc5!, speelde zijn paard om naar c4 en won fraai.

In Bronstein-Petrosian, kandidatentournooi, Leeuwarden 1961

Bij de beschrijving van de partijen vielen me de vechtlustige openingskeuzes op: Ben-Oni, Koningsindisch, Najdorf, Pirc met zwart (maar tegen de sterken ook Caro-Kann met 4..Pd7). Op de vraag hoe hij bijna altijd van zwakkere spelers won, antwoordde hij iets als: “Ik houd de stelling vast, wacht tot mijn tegenstanders “Chigorins inspiratie” krijgen en vind dan een gat in hun combinatie”. Maar kijk eens naar onderstaande stelling uit Ratner-Petrosian (halve finale Sovjet kampioenschap 1950) waar Petrosian in het Koningindisch een geïsoleerde pion heeft geaccepteerd voor actief spel — hij speelt op winst! Hij heeft net de sluwe zet 28..Te8-f8 gedaan en Ratner trapt erin

Petrosian staat bekend om zijn ragfijn positiespel, maar daarmee alleen word je geen wereldkampioen. In zijn nawoord schrijft Karolyi: “He was probably more a natural tactician than a strategist, but he became an artist at positional play”. Hier volgen twee tactische opgaven uit het hoofdstuk “It’s your move”. De eerste komt uit Petrosian-Benkö, Kandidaten tournooi 1959.

De auteurs hebben overduidelijk serieus werk verricht. Het boek geeft een goed inzicht in de opkomst van Petrosian, zijn speelstijl, en het leven en topschaak in de Sovjet Unie. Door de genereuze omvang van het boek (bijna 500 bladzijden) kunnen ook minder bekende maar interessante partijen worden besproken. De index van thema’s (bijvoorbeeld “Gaining space”) is heel fijn – jammer dat een openingsindex ontbreekt. De historisch interessante foto’s zijn gedeeltelijk afkomstig uit het privé archief van kennissen van Petrosian.

Helaas leidt, in tegenstelling tot in eerdere boeken van Karolyi, de keuze om over iedere partij iets te zeggen soms tot onnodig gebabbel en vreemde uitweidingen. Bijvoorbeeld, bij de match West-Duitsland-Sovjet Unie uit 1960 (13-51 (!); Petrosian scoorde 6,5 uit 7) staat: “In round 6, Petrosian drew quickly against Lothar Schmid. He could have played on. Perhaps his opponent, who was a millionaire, sponsored the event”. Tsja, behalve miljonair (door de uitgave rechten op de Karl May-boeken) was Schmid toen ook echt al grootmeester. Dit is echter slechts een kleine smet op dit fraaie boek.

Bibliografische gegevens

Titel: Petrosian Year by Year – Volume 1 (1942-1962)

Auteur: Tibor Karolyi en Tigran Gyozalyan

Uitgeverij: Elk and Ruby

Pagina’s: 484

Gepubliceerd: 27-04-2020

Prijs: € 39,95 (hardback), € 32,96 (paperback)

ISBN: 978-5-6044692-6-2 (hardback), 978-5-6041770-2-0 (paperback)

Voorbeeld-pagina’s op website uitgever

De inhoudsopgave (zie de voorbeeldpagina’s) laat zien hoe breed dit boek is – we lezen onder andere hoe voor te bereiden op de partij (in ieder geval moet je er niet al je energie aan verspillen), wat te doen tijdens de partij, ‘acteer’-trucs van de tegenstander, en zelfs twee pagina’s met tekeningen van fysieke oefeningen. Dit past wellicht bij de auteur, die zonder valse bescheidenheid schrijft: “I was a classical Wunderkind. One of those who go “wide” instead of “deep””. So-wie-so lijkt de auteur WGM Maria Manakova nogal tevreden met zichzelf: ruim een derde van de flaptekst is een lofzang op haar vele uiteenlopende kwaliteiten, en het boek bevat veel foto’s van haarzelf, vaak in gezelschap van bekende schakers. Nadat ik aan haar manier van presenteren gewend was geraakt, zag ik een heel breed scala aan tips en aanwijzingen die op een levendige en vaak humoristische manier worden gepresenteerd door een coach met meer dan dertig jaar ervaring.

In deze recensie moet ik me beperken tot enkele onderwerpen die mij het meest aanspraken.

Doel De auteur geeft een paar korte zinnen om de noodzakelijke vechtlustige stemming te komen (en werkt ze verder uit). Dat zijn: “Zit aan het bord om te winnen, niet om niet te verliezen”, “Bereid je voor om problemen voor je tegenstanders te creëren, niet om de jouwe op te lossen”, “Vernietig je tegenstanders”, “Domineer” “Let niet op je tegenstanders gedrag, behoud je eigen ritme en stemming”.

Tijdsbeheer Naast de klassieke elementen van Steinz (centrum, koningsstelling, pionnenstructuur, stukkenactiviteit,..) is de beschikbare bedenktijd een belangrijk criterium bij het beoordelen van een stelling. Om het absolute kwaad van tijdnood te voorkomen, moet je vlot spelen, 1-3 minuten voor normale zetten, 5-10 minuten als je moet rekenen, 15-20 minuten in kritische stellingen. Carlien: “Langer dan een half uur nadenken is zinloos en schadelijk. Dit betekent gewoonlijk dat ik niet weet wat ik moet doen”. Je moet niet naar perfectie streven: “De zet waar je zo lang over denkt zal waarschijnlijk niet het resultaat beslissend beïnvloeden, maar de tijd en energie die je er aan besteedt waarschijnlijk wel”.

Hoe zetten te kiezen De auteur predikt pragmatisme: je komt om te winnen, je hoeft geen ideale voortzetting te kiezen, maar een die comfortabel is voor jou en oncomfortabel voor je tegenstander. Je wilt je tegenstander de fouten laten maken. Gelfand: “Soms moet je snel een zet spelen die er logisch uitziet, terwijl je begrijpt dat het niet de sterkte is”. Een tip van de auteur: “If all moves are equally good and useful, make any move. Just make yourself do that. I repeat: any!” Een fijne tip is om in een gecompliceerde stelling eerst een zet te vinden die niets verknoeit. Daarna bekijk je gecompliceerde voortzettingen. Als je na enige tijd niets beslissends hebt gevonden, kun je die redelijke zet doen, die je al had gevonden toen je nog (relatief) fris was. In algemene termen raadt ze aan om passiviteit te vermijden, en om natuurlijke zetten te doen, geen spectaculaire.

Remises De grootste fout als remise een goede uitslag voor je is, is om vanaf het begin op remise te spelen. In plaats daarvan moet je spelen zoals altijd, en als er tijdens de partij een duidelijke remise mogelijkheid opduikt, deze dan te spelen. Dvoretsky: “You only have the right (let op de strenge formulering!) to recall the result you need in certain rare moment – for instance, if your opponent offers a draw, or if there’s an opportunity to force a dead drawn position – in other words, only once or twice during the game”. Manakova adviseert om, als je echt beter wilt worden, nooit op een remise aanbod moet ingaan, zelfs niet dat van een zeer sterke speler (vaak een psychologische truc – Nick Maatman noemt het “Elo intimidatie”). Die tip is niet zo aan mij besteed, maar ik ben ook niet altijd meer heel ambitieus.

Een paar tips wil ik zelf wel gaan proberen:

• netjes noteren – om je interne status beter te controleren;
• minder snel tevreden zijn met remise;
• wat te doen als een vriend verloren heeft.

Het boek bevat relatief weinig diagrammen. Deze stelling

Conclusie

De ervaren coach Manakova geeft, in een persoonlijke stijl, vele nuttige psychologische tips voor schakers die hun resultaten willen verbeteren. Door de breedte van het boek worden veel onderwerpen niet diepgaand behandeld. Naar mijn mening is het boek het geschiktst voor spelers met een rating vanaf zeg 1900-2000. Dat blijkt er alleen al uit dat zonder uitleg begrippen als de stelling van Lucena, egelsysteem, enz. worden gebruikt. Bovendien heeft een tip “speel de natuurlijkste zet” weinig waarde als je vaak geen idee hebt wat de meest natuurlijke zet is! Maar ook spelers met een lagere rating kunnen nuttige tips vinden, zoals over hoe te spelen in tijdnood en gedisciplineerd met de tijd omgaan (bijvoorbeeld niet hoopvol tot in detail uitrekenen hoe je de partij afmaakt als je tegenstander een blunder mocht begaan).

Mijn recensie exemplaar is, met dank aan de uitgeverij Elik and Ruby, de prachtig uitgevoerde kleuren hardcover-versie, op mooi papier met vele kleurenfoto’s en illustraties die door Manakova zelf met behulp van het AI programma Midjourney zijn gegenereerd.

Bibliografische gegevens
Titel: A Zillion Chess and Life Hacks
Auteur: Maria Manakova
Uitgeverij: Elk and Ruby
Pagina’s: 291
Gepubliceerd: 13 februari 2025
Prijs: € 29,27 (zwart-wit paperback), € 25,87 (zwart-wit hardcover), € 52,95 (kleuren hardcover)
ISBN: 978-1-916839-11-3 (zwart-wit paperback), 978-1-916839-12-0 (zwart-wit hardback), 978-1-916839-37-3 (kleuren hardback)
Link naar de uitgeverij: voorbeeldpagina’s
Bestellen: 

• Zwart-wit paperback
• Zwart-wit hardcover
• Kleuren hardcover

  The hidden laws of chess, Volume two: Mastering dynamics

Zo’n tweeënhalf jaar geleden recenseerde https://schaaksite.nl/2022/12/19/recensie-the-hidden-laws-of-chess/Zyon Kollen het eerste deel van IM Nick Maatmans “The hidden laws of chess”, waarin richtlijnen werden besproken  voor het spelen bij verschillende pionnenstructuren. Mijn recensie gaat over het onlangs verschenen tweede deel over “dynamiek”.

Het boek bestaat uit zeven hoofdstukken: rekenen, oordelen, schijnoffers, echte offers, ‘g2-g4’, ‘h2-h4’ en een quiz met 22 opgaven van uiteenlopend niveau met uitgewerkte oplossingen.

De hoofdstukken over offers, schijnoffers en dynamisch pion spel (g2-g4 en h2-h4) worden voorafgegaan door “preview exercises” van uiteenlopend niveau. Deze oefeningen komen, samen met andere, in het hoofdstuk zelf terug nadat Maatman over het onderwerp heeft verteld en wat voorbeelden heeft gegeven. De lezer kan dus direct nagaan of hij iets heeft bijgeleerd! Elk hoofdstuk wordt beëindigd met een opsomming van de besproken “hidden laws”.

In het hoofdstuk over rekenen geeft Maatman de gezonde raad om eerst, hoe kort ook, na te denken over dwingende zetten (schaak geven, slaan, dreigen) en pas daarna over versterkende zetten. Hij breekt een lans voor het oplossen van puzzels van online tactiek trainers. Vanzelfsprekend voor de jonge spelers, maar nuttig advies voor de oudjes als ik. Maatman stelt dat spelers met een rating onder 2000 de nadruk moeten leggen op tactiek training.

In dit eerste hoofdstuk komt al meteen een kenmerk van het boek naar voren: de presentatie en moeilijkheidsgraad van het materiaal lopen sterk uiteen. Zie bijvoorbeeld dit diagram uit Réti-Tartakower, Wenen 1910, een opgave met een ster (de makkelijkste). Wit wint.

Maatman besteedt een volle bladzijde aan de oplossing, inclusief het wat kinderlijke commentaar “Tartakower must have fallen from his seat”. In hetzelfde hoofdstuk besteedt hij zes bladzijden aan een eigen partij, waarbij de varianten me erg moeilijk te begrijpen lijken voor iemand die een bladzijde uitleg nodig heeft om het eerste diagram op te lossen. Kijk bijvoorbeeld naar het volgende diagram: hoe redt zwart zich (drie van de vijf sterren).

In het commentaar valt niemand van zijn stoel, maar lezen we dat Grünfeld spelers hard moeten werken, omdat wit zoveel verschillende goede alternatieven heeft – niet echt iets voor beginnende spelers. Een ander voorbeeld: in het hoofdstuk “Judgement” wordt een moderne openingsstrategie gepresenteerd, die goed aansluit met computer voorbereiding: het spelen op de impact van fouten door varianten te spelen die bij correct tegenspel niets opleveren, maar  waarin een onnauwkeurige zet meteen fataal is (zoals Dubov en Van Fooreest dat doen). Ook dat is toch niet iets voor beginners of de gemiddelde clubspeler, die zelf wellicht hun eigen varianten vergeten… 

Behalve het verschil in moeilijkheid van de opgaven is er ook een duidelijke variatie in schrijfstijl. De “filosofische” beschrijvingen maken niet altijd alles duidelijker  (“Dynamics are the condition of generating energy on the chess board” — is dat een definitie van dynamics of van “generating energy”), maar de tips en de samenvattingen van de hoofdstukken zijn heel duidelijk en praktisch. Bijvoorbeeld, omdat je maar een zet per keer hoeft te doen, hoef je in chaotische stellingen  niet alles uit te rekenen, maar moet je de zet kiezen die beter is dan andere. Iedereen moet maar voor zichzelf uitmaken of hij het eens is met de opmerking: “Even moves that iniatiate wild complications can be played based on intuition, if it is the only sensible way to keep the initiative flowing”.

Na een hoofdstuk over schijnoffers (waarbij geen risico is omdat de gevolgen kunnen worden berekend – dat ligt eraan hoe goed je kunt rekenen, zou ik denken) volgt een interessant hoofdstuk over ‘echte’ offers, geordend op de hoeveelheid materiaal. Zie bijvoorbeeld bijgaand diagram uit Neiksans-Donchenko uit 2022.

Voor elke Siciliaan speler is het kwaliteitsoffer op c3 gesneden koek, maar hier is de situatie anders dan normaal:  omdat wit met zijn loper kan terugslaan blijft zijn pionnen structuur intact. Donchenko speelde 17.. Txc3! en won een mooie positionele partij (zie viewer). Bij ‘dynamiek’  denk ikzelf trouwens meer aan ‘flitsender’ spel dan aan een partij als deze waarin iemand langzaam maar zeker wordt weggeschoven. Opvallend genoeg krijgt deze opgave slechts een ster, terwijl er lyrisch wordt gesproken over een ‘fantastisch positioneel kwaliteitsoffer’. 

So-wie-so begrijp ik niet goed hoe de hoeveelheid sterren bij een opgave wordt bepaald. Zie bijvoorbeeld onderstaand diagram.  Als wit 17. Ta2 of 17. Tb1 speelt volgt 17..Tc8. Is er een alternatief voor wit?

Voor de prachtige partij verwijs ik naar de viewer.  Opmerkelijk genoeg zijn er met deze opgave maar drie sterren te verdienen, terwijl  de oplossing twee uitroeptekens krijgt en er wordt opgemerkt dat deze zet voor McShane waarschijnlijk een schok was. 

De hoofdstukken over g2-g4 en h2-h4 laten de positionele en tactische ideeën van deze opmarsen zien, bv in open Sicilianen g7-g5 voor zwarte velden controle, g2-g4 voor koningsaanval en het verjagen van het paard op f6, h7-h5 als profylaxe tegen g2-g4, en h2-h4 om ruimte te winnen, met h5 de h-lijn te openen tegen een fianchetto of  een paard op g6 te verjagen, of om met h6 om de zwarte velden rond zwarts koning te verzwakken. Maatman noemt h2-h4 “a move patented by AlphaZero”, maar laat bij de opgaven een “iets” ouder voorbeeld zien uit Aljechin-Rubinstein, Den Haag 1921, met de opmerking “Aljechin was zijn tijd ver vooruit!” (een ster).

Er volgde 9. h4!, Ld6 10. h5, Pge7  11. h6!,g6  (de zwarte velden in zwarts koningsstelling zijn ernstig verzwakt)  12. Lg5!, 0-0  13. Lf6!  Ondanks zijn achterstand in ontwikkeling staat wit duidelijk beter (het paard op e7 en de zwarte damevleugel kunnen niet veel) en won op zet 55 (zie viewer).

Terzijde: zoals Willy Hendriks in zijn boek “On the origin of good moves” laat zien, speelde Adolf Anderssen  de opmars h4-h5-h6 al in 1860 in zijn partij tegen Guibert.

Conclusie en slotopmerkingen

De voorbeelden in Maatmans boek lopen uiteen in complexiteit en in de manier waarop ze worden beschreven. Persoonlijk had ik liever meer eenheid gezien. De materie is niet simpel; het grootste deel van de voorbeelden in het boek is, zo schat ik in, ongeschikt voor spelers met een rating onder 1900.

Het boek bevat veel mooie en leerzame fragmenten en partijen. Sommige volgen uit diepe openingsvoorbereiding en zijn mijns inziens ook voor zeer sterke spelers niet op eigen kracht te beoordelen. De samenvattingen aan het einde van de hoofdstukken zijn helder en instructief.

Omdat veel voorbeelden uit Maatmans eigen partijen afkomstig zijn, komen sommige openingen meerdere malen voor, bijvoorbeeld de Weense variant en de Ragozin variant van het damegambiet – die voorbeelden zijn leerzaam voor hen die die opening (willen gaan) spelen.

Bibliografische gegevens

Titel: The Hidden Laws of Chess Volume Two: Mastering Dynamics

Auteur: Nick Maatman

Uitgeverij: New in Chess

Pagina’s: 248

Gepubliceerd: 13 februari 2025

Prijs: € 24,95 (paperback), € 19,95 (e-book)

ISBN: 978-90-834833-2-0

Link naar website uitgever https://www.newinchess.com/the-hidden-laws-of-chess-volume-2, met voorbeeld-pagina’s

Het boek begint met een kort biografisch hoofdstuk over de zeer jonge Spassky. Geboren op 30 januari 1937, werd Spassky in 1942 met zijn moeder en broertje geëvacueerd uit het beleg van Leningrad. Daarbij had hij ongelofelijk veel geluk: de eerste en derde trein met vluchtelingen werden gebombardeerd, de tweede, waarin Spassky zat, bleef gespaard. Na de oorlog leefde Spassky, nadat zijn door de oorlog getraumatiseerde vader het gezin had verlaten, in bittere armoede. Karolyi vergelijkt dan de jeugdjaren van Spassky en Fischer – later vergelijkt hij herhaaldelijk schaaktechnische prestaties van Spassky en Fischer.  De voorgeschiedenis van het boek verklaart waarom, maar volgens mij had dit boek zonder gekund.

In 1948 werd Spassky op 11-jarige leeftijd gedeeld eerst in het junior kampioenschap van Leningrad en de jongste kandidaat-meester in de Sovjet Unie. Hij kreeg vanaf toen een maandelijkse toelage van de staat. Karolyi schrijft droogjes: “The investment of the communist authorities was a mixed success: they contributed to the development of the young Spassky who would go on to become World Champion, but Boris never became a fan of the communist system”.

Partijen, tournooien en gebeurtenissen worden chronologisch besproken in hoofdstukken die telkens een kalenderjaar bestrijken. Het boek eindigt in 1968, toen Spassky voor de tweede maal het recht verwierf op een WK-match met Petrosian. Op het wereldkampioenschap na had Spassky toen alles gewonnen wat er te winnen was, zoals het wereld jeugdkampioenschap, het kampioenschap van de Sovjet-Unie, gouden medailles op Olympiades en landenwedstrijden, zes kandidaten matches, alsmede de Piatigorsky Cup, een van de sterkste tournooien uit de jaren zestig, voor o.a. Fischer. In 1966 had hij nipt een match om het WK van Petrosian verloren. Sommige van zijn zwart openingen in die match waren ongehoord op dat niveau in die tijd zoals 1. Pf3,Pc6 2. g3, b5!? (14e partij) of 1. d4,Pf6 2.c4,e6 3. Pf3,b6 4. Pc3,Lb7 5.a3, Lxf3 (vraagteken van Karolyi). Naar Karolyi’s mening speelde Spassky veel minder partijen uit één stuk dan de andere wereldkampioenen. Zijn grote kracht was het middenspel.

Karolyi bespreekt volledige tournooien en matches in globale termen (bv. “Spassky begon rustig met vijf remises”), alsmede in verschillende mate van detail 103 van Spasskys mooiste of belangrijkste partijen. In de viewer ziet u vier partijen die in detail worden besproken: spectaculaire op en neer gaande partijen tegen Averbach, Kholmov en Fischer, alsmede een vlotte overwinning tegen Matanovic.  Vooral Spasskys 16e zet in zijn partij tegen Averbach uit de play-off voor het Sovjet kampioenschap van 1956  was zeer opmerkelijk. Zwart staat verkrampt en heeft geen tegenspel. Bij normaal spel wordt zwart over de h-lijn doodgedrukt. Wat te doen? Spasskys zet wordt Tim Krabbé https://timkr.home.xs4all.nl/chess/fant100.htm de mooiste zet aller tijden genoemd (dank aan Herman Grooten voor deze aanvulling).

En let bij het naspelen van Averbach-Spassky op zet 43: Spassky speelt op winst! Is dit de man die in de Interpolis tournooien van mijn jeugd vooral uitblonk in snelle remises? Maar zo word je natuurlijk geen wereldkampioen.

Karolyi toont met dit boek nogmaals zijn kwaliteiten als biograaf. Het goed uitgevoerde boek geeft een fraai overzicht van Spasskys levensloop, successen en mislukkingen uit het begin van zijn carrière, met zowel bekende partijen als minder bekende kunstwerkjes. Karolyi heeft veel uitgezocht, zo schrijft hij bij een foto van het kandidaten tournooi 1956: gelet op de vlaggen en de openingszet (1.Pf3)  moet dit de eerste ronde partij zijn, Filip-Spassky.

Het boek eindigt met handige indices van namen en partijen. Het stoorde me nogal  dat het boek geen bibliografie heeft. Karolyi citeert o.a. Soltis, Timman en Kasparov en uit een interview met Barden, maar zegt niet waar die citaten vandaan komen. Hopelijk wordt deze omissie goedgemaakt in deel 2 (en in een eventuele herdruk van deel 1). Een openingsoverzicht zou ook fijn zijn geweest.

Bibliografische gegevens:

Titel: Boris Spassky’s Best Games I

Auteur: Tibor Karolyi

Publicatiejaar: 2024

Aantal pagina’s: 344

Uitgever: Quality Chess

ISBN: 978-1-78483-200-1 (paperback), 978-1-78483-201-8 (hardcover)

Voorbeeldpagina’s https://www.newinchess.com/media/wysiwyg/product_pdf/8917.pdf

Prijs: € 27,99 (paperback), € 32,99

Na twee korte inleidende hoofdstukken volgen enkele hoofdstukken met leuke stellingen en inzichten die voor trainers erg interessant kunnen zijn: hoe oefeningen voor training te selecteren, hoe tactiek te trainen, hoe vragen te stellen aan studenten. Ik vond een van Konopka’s favoriete oefeningen, het slot van een studie van Dmitry Petrov uit 1932, erg elegant. Drie stukken winnen tegen een toren, maar er hangen twee witte lopers. Wat te doen?

Volgens Konopka hebben de oefeningen het meest effect als je ze oplost alsof je een echte partij zit te spelen: stukken op het bord zetten en geen zetten uitvoeren. Toch is er bij het oplossen van een puzzel een belangrijk verschil met de praktijk: je weet dat er iets aan de hand is. Zie bijvoorbeeld het diagram uit Von Freymann – Rabinovich, Leningrad 1934. Als deze stelling in een partij op het bord zou staan, zouden velen gewoon verder ontwikkelen. Welke winnende zet speelde Von Freymann (al wist hij de partij uiteindelijk niet te winnen).

Het boek bevat 317 puzzels, vrijwel allemaal tactisch georiënteerd, van uiteenlopende moeilijkheidsgraad en vaak met fraaie, verrassende oplossingen. Een van de lessen van het boek is dat je niet te vroeg moet stoppen met rekenen. Moeilijk en makkelijk staan door elkaar heen, een partijstelling komt na een studie, een pionneneindspel na een complexe combinatie. Hierbij enkele voorbeelden.

Uit de partij Schussler-Rantanen, Stockholm 1977.

Een studie van Timman uit 1988.

Uit Weinitschke-Gross, DDR 1961. Extra vraag: blijft de oplossing hetzelfde als wit nog een pion op g3 erbij heeft?

Uit de partij Eslon-Hutchings, Barcelona 1975. Hoe moet deze partij aflopen?

Slot van een studie van Djaja, 1972. 

Zoals uit deze voorbeelden blijkt, ligt het niveau hoog. Spelers met een rating onder 1900 zullen met de meeste puzzels grote moeite hebben, maar kunnen genieten van de vaak zeer fraaie stellingen.

Persoonlijk zou ik een ordening van de puzzels op moeilijkheid hebben willen zien, zodat een student of trainer beter kan inschatten welke puzzels geschikt zijn. Bij de studie van Djaja zegt Konopka bij de oplossing dat Donner in ‘De Koning’ schrijft dat hij [Donner] samen met grootmeesters Keres, gebroeders Byrne, Lothar Schmid en Bisguier een half uur had zitten turen zonder de oplossing te vinden. Dat had ik als oplosser graag al gehoord als het probleem wordt getoond! Bij de oplossingen weidt Konopka uit over verwante stellingen, het leven van componisten en spelers, of partijen wel echt zijn gespeeld, en soms over niet bijster interessante zaken als ‘dit was de lievelingsstudie van Lenin’ of “de speler kreeg een voorschot op zijn prijzengeld om goed gekleed te zijn bij de prijsuitreiking”. Tja.

Het boek is goed uitgevoerd, op mooi papier, met plezierige groottes van letters en diagrammen. Spijtig genoeg is de foto bij Navarra’s voorwoord van veel te lage resolutie.

Bibliografische gegevens

Titel: Magic chess moves – puzzles powering practical performance
Auteur: Michal Konopka
Publicatiejaar: 2024 (eerste Engelstalige editie)
Aantal pagina’s: 364
Uitgever: Quality Chess
ISBN: 978-1-78483-131-8 (paperback), 978-1-78483-132-5 (hardcover)
Voorbeeldpagina’s:https://www.newinchess.com/media/wysiwyg/product_pdf/82101.pdf
Prijs: € 27,99 (paperback), € 32,99 (hardcover)

Voor de historisch geïnteresseerden zijn er onder andere artikelen over de 19e eeuwse aanvalsspeler Serafino Dubois, over Abe Yanovsky (Canadees wonderkind net na de Tweede Wereldoorlog), en langere artikelen over schaken in Wenen net na de Tweede Wereldoorlog en over de FIDE president Folke Rogaard tijdens de Koude Oorlog (1949-1970) waarin wordt verteld hoe hij met de oppermachtige Russische schaakbond moest manoeuvreren. Over de huidige tijd zijn er onder andere artikelen van Peter Doggers over de enorme toename van de populariteit van online chess in 2020 en de vroege dagen van chess.com (uit Doggers recente boek “Chess Revolution”), over schaken in ‘young adult’ literatuur, mini-biografieën van de huidige wonderkinderen, korte beschrijvingen van invloedrijke personen in vele facetten van het huidige schaken, fraaie foto’s uit een boek van de fotograaf Sven Bonhage en evaluaties door Sesse van de beginstellingen van Chess 960 (Fischer random). Zo is de gemiddelde waardering van Sesse van alle 960 beginstelling posities + 0.18, net wat lager dan de evaluatie +0.22 van de ons allen zo bekende beginstelling. Wat je daar precies aan hebt weet ik niet, maar leuk om te lezen is het wel.

Het boekje bevat ook vier pagina’s met korte necrologieën van in 2024 overleden schakers. Het deed mij deugd te zien dat een necrologie van mijn clubgenoot Frans Kuijpers daarin niet ontbrak en dat zijn verdiensten voor het Nederlandse schaak zo positief werden belicht.

Hieronder zie je een van de 18 tactische puzzels, uit Maioyi Liu – Mkrtchian, Servisch dames team kampioenschap 2022. Hoe wint wit?

Van Mkrtchian had ik wel eens gehoord, maar wie is Miaoyi Lu? De kalender bood uitkomst: dat is een Chinese IM, geboren op 1 maart 2010. Bij het spelen van de partij was ze dus 11 of 12 jaar. Indrukwekkend.

Ik denk dat dit sympathieke boekje veel genoegen kan geven aan mensen met een brede interesse in schaken, en een leuk sinterklaas of kerst cadeau kan zijn. De enige minpuntjes waren voor mij de eigenzinnige vormgeving van de stukken in de diagrammen, en de onduidelijke plaats van de maandnamen in de kalender.

Bibliografische gegevens

Titel: Pocket chess 2025

Uitgever en redacteur: Stefan Löffler

ISBN 978 -98252327-0-5

256 pagina’s op A6 formaat

Prijs: 14 euro

Rock Solid Chess Volume 2: Piece Play

Na hun succesvolle boek “Rock Solid Chess: pawn structures” (zie deze positieve recensie van Michel Hoetmer) hebben Sergei Tiviakov en Yulia Gökbulut een vervolg gepubliceerd: “Rock solid chess: Piece play”. Omdat het leeuwendeel van de voorbeelden uit Tiviakovs partijen komt en de tekst in de eerste persoon enkelvoud geschreven is, schrijf ik in het vervolg alleen “Tiviakov” en niet “Tiviakov en Gökbulut”.

Het boek bevat tien hoofdstukken (zie https://www.newinchess.com/media/wysiwyg/product_pdf/9201.pdf); sommige stellingen komen in verschillende hoofdstukken terug en worden dan onder vanuit een ander perspectief bekeken.   

De presentatie van het materiaal is als volgt. Tiviakov laat een stelling zien en stelt de lezer daar dan een vraag over. De bedoeling is dat je die vraag beantwoordt vóór het verder te lezen, dan leer je veel meer. De opgaven zijn bijna altijd positioneel van aard, en het niveau ligt in het algemeen hoog. Hieronder volgt een kleine selectie uit de grote hoeveelheid interessante onderwerpen en voorbeelden.

Het boek begint met twee hoofdstukken waarin wordt getoond hoe de stellingsbeoordeling en speelplan kunnen veranderen door wie er aan zet is, of door het verplaatsen van een pion of stuk. Dit wordt geïllustreerd door de verandering in de beoordeling door Stockfish. Hier is een voorbeeld:

Kupreichik-Tukmakov, Soviet Kampioenschap 1978.

Vraag: creëer een dreiging – de beoordeling van de stelling hangt af van concreet spel.

Nu een kleine variatie: de pion van c2 gaat naar d3 (en, wat Tiviakov niet noemt, de koning op b1, wat een belangrijk tempo scheelt).

Vraag: Hoeveel slechter is dit voor zwart?

Compleet hopeloos — ik had toch op een voorbeeldvariantje gehoopt, maar ik ben dan ook niet zo sterk als Tiviakov.

De bedoeling van de volgende opgave is waarschijnlijk de student te laten nadenken over wat een Stockfish score eigenlijk betekent.

Uit het hoofdstuk over het loperpaar komt de volgende Caro-Kann stelling uit de partij Tiviakov-Firmansyah, Jakarta 2014.

Vraag: Hoe kan zwart het voordeel van de twee lopers neutraliseren?

Zwarts typische Caro-Kann zet 14…c5 (“A serious strategic mistake”) leidde tot de volgende stelling.

Vraag: wat is het oordeel over de stelling, en wat is wits plan?

Het is allemaal logisch als je het leest, maar om het zelf te doen is andere koek! Tiviakov speelde een model partij, zie viewer.

Het hoofdstuk sluit af met twee pagina’s waarin puntsgewijs verschillende adviezen worden herhaald, bijvoorbeeld dat de bezitter van het loperpaar een asymmetrische pionnenstructuur moet nastreven, en dat de loper van de kleur tegengesteld aan die van de loper van de tegenstander de belangrijkste is.

In het erg interessante hoofdstuk over ongelijke lopers was ik onder de indruk van de partij Tiviakov- van Kampen, Wijk aan Zee 2013. 

We zien weer een Caro-Kann structuur. Wit heeft een geïsoleerde d-pion, maar ook het loperpaar. De laatste zetten waren 17. Tac1 (“In this way, I force the enemy queen to occupy a very passive position on b8..”) Dd7 (geen commentaar, vreemd genoeg – wat is het verschil met 17..Db8 ?).

Vraag: vind wits sterkste voortzettig. Een enkele zet is niet genoeg. Bedenk dat het over ongelijke lopers gaat.

“It must be said that my next move came as a great surprise to my opponent. After the game, he admitted that he had been simply stunned by it”. Persoonlijk vind ik de de opmerking “A typical method of realizing the advantage” wat denigrerend tegenover Van Kampen, die “stunned” zou zijn geweest over deze blijkbaar typische methode. Mijn oude Stockfish is niet onder de indruk, maar volgens Tiviakov heeft wit na 18… Pxf6 19. Pe4,Pxe4 20 Dxe4 

groot tot beslissend voordeel: hij kan eenvoudig de koningsvleugel aanvallen, de witte koning staat absoluut veilig, en de loper op b3 is veel beter dan die op d6. In de viewer kunt u zien hoe Tiviakov won: zware stukken erop houden en op koningsaanval spelen.

Het hoofdstuk over ongelijke lopers sluit af met de “extra taak: analyseer deze partijen zelf”. Ik weet niet goed of we de auteurs dankbaar moeten zijn voor de selectie van negen (zeer lange) partijen, of dat we ze luiheid moeten verwijten.

Het hoofdstuk “Flexibility with castling” deed me terugdenken aan een speler op mijn eerste schaakclub die maar één strategie had: rokeren naar de andere kant dan de tegenstander, en dan maar aanvallen. Na een tijdje hadden we hem door en speelden alle pionnen op de damevleugel naar voren om daarna kort te rokeren. Na zijn onvermijdelijke lange rokade ging hij dan snel mat. Natuurlijk is dit hoofdstuk heel wat serieuzer! Een groot deel gaat over Italiaanse en Spaanse structuren met d3 waarin wit wacht met de korte rokade om met h3,g4 een aanvalsstelling op te zetten. Erg leerzaam weer.

Een erg interessant hoofdstuk is “Playing cramped and passive positions”. Tiviakov laat voorbeelden zien die onder andere voortkwamen uit zijn specialiteiten, het Scandinavisch met 3…Dd6 en uit zijn eigen manier het Dame-Indisch te spelen.

Het vergt moed om bewust zulke stellingen te spelen, maar in open tournooien moest Tiviakov ook met zwart winnen. Tiviakov legt uit hoe zulk soort stellingen te spelen, en de psychologische druk die op de tegenstander wordt gelegd.

Tiviakov schrijft soms wat vilein. De impliciete sneer naar Van Kampen is mogelijkerwijs niet zo bedoeld , maar in het laatste hoofdstuk noemt hij welbewust met naam en toenaam twee grootmeesters die het waagden met wit tegen hem een variant te spelen waar zwart niet onder de remise uit kan. Tsja, als je jezelf zoveel beter vindt dan die grootmeesters moet je maar een andere variant spelen, denk ik dan.

Conclusie

Het boek behandelt vele bijzonder boeiende positionele onderwerpen. De auteurs geven voornamelijk verbale uitleg, met soms, zeker voor minder sterke spelers, te weinig varianten.

Spelers vanaf een rating van minstens 1900 kunnen veel van dit boek leren. De hoofdstukken “Playing cramped and passive positions” en “Choosing a plan depending on your opponent’s style, your own physical and psychological condition, and position in the tournament” lijken me ook (of misschien wel bij uitstek) voor titelhouders bijzonder leerzaam.

Gegevens

Titel: Rock Solid Chess Volume 2

Auteur: Sergei Tiviakov and Yulia Gökbulut

Uitgeverij: New in Chess

Pagina’s: 256

Gepubliceerd: 16 februari 2024

Prijs: € 27,95 (paperback), € 22,95 (e-book)

ISBN: 978-80-833877-0-3

Link naar website uitgever, met voorbeeld-pagina’s: https://www.newinchess.com/rock-solid-chess-volume2