125 jaar Max Euwe: Een bijzondere middag in het teken van de wereldkampioen

 

Afgelopen woensdag was een bijzondere dag. Het was op de kop af 125 jaar geleden dat Max Euwe op 20 mei 1901 werd geboren. Een uitstekende reden voor het Max Euwe Centrum om hier uitgebreid bij stil te staan. Jaap van den Herik nam de aftrap van de middag voor zijn rekening met een mooie lezing over Max Euwe.

Belangrijke elementen in dit verhaal waren hoe Euwe over bepaalde zaken dacht, er mee omging en wat zijn belangrijkste motivaties waren. Beide heren hebben elkaar goed gekend.

Die motivatie was namelijk best bijzonder: Euwe had de droom om hoogleraar in de wiskunde te worden, en was er niet zozeer op gebrand om de absolute schaaktop te bereiken. Het mooie is dat uiteindelijk beide dromen werkelijkheid werden.

Een ander boeiend aspect van de lezing was het verschil van inzicht tussen Max Euwe en Jaap van den Herik over de rol van de computer in het schaken. In dat opzicht was Van den Herik destijds een beetje een eenling; hij voorzag al in de jaren tachtig van de vorige eeuw dat de computer op den duur sterker zou spelen dan de mens. Euwe zag dat anders. Overigens stond Euwe daarin niet alleen. De bekende psycholoog Adriaan de Groot zat ook in het kamp van Euwe. Hiermee wil ik uiteraard niet de suggestie wekken dat de heren er een strijd van maakten. Zeker niet! Ze behandelden elkaar uitermate vriendelijk en met veel respect. Hoe dat afliep?

Weddenschappen

Van den Herik durfde het aan om enkele weddenschappen met mensen om hem heen af te sluiten. Er stond telkens 500 gulden op het spel. Hoewel hij eerst twee weddenschappen verloor, kreeg hij uiteindelijk alsnog gelijk. Het heeft hem en anderen wel enkele lekkere etentjes opgeleverd. Euwe heeft dit niet meer mogen meemaken, want hij overleed op 26 november 1981.

Deze lezing was slechts het begin van een mooie middag

Uiteraard was dit lang niet het enige wat de middag voor de bezoekers in petto had. Erwin l’Ami gaf een kloksimultaan en kwam, ondanks hevige tegenstand, met een vlekkeloze 100%-score als winnaar uit de strijd.

Een ander hoogtepunt was de presentatie van het boek Max Euwe wereldkampioen. Paul van der Sterren nam de tekst voor zijn rekening en Erwin l’Ami analyseerde vierentwintig partijen uit de periode 1935-1937 — de jaren nadat Euwe de titel behaalde.

Het punt is dat Euwe vaak onterecht wordt afgeschilderd als een soort tussenpaus. Men beweert dan dat hij slechts tijdelijk kampioen was omdat Aleksandr Aljechin zich in hem had verslikt, maar dat Aljechin feitelijk veel sterker was. Dat klopt echter niet: Euwe behoorde in die periode simpelweg tot de allersterkste spelers ter wereld. Wat hem destijds parten speelde, was dat hij in tegenstelling tot Aljechin geen professionele schaker was; Euwe moest zijn aandacht verdelen en zich ook op maatschappelijke zaken richten.

Een ander aspect was dat Aljechin hoog over zichzelf opgaf en Euwe nogal bescheiden was over zijn prestaties. Dit en nog veel meer werd haarfijn uit de doeken gedaan door Paul van der Sterren, die diep in de archieven is gedoken. Hieruit ontstaat een veel positiever en historisch juister beeld dan wat vaak hardnekkig wordt gedacht. Ook de analyses van Erwin L’Ami mogen er wezen. Ik heb nog maar kort de tijd gehad om er naar te kijken. Maar ze zijn bijzonder uitgebreid met een prima uitleg.

Andere verdiensten…

De wereldtitel was overigens lang niet de enige verdienste van Euwe. Denk bijvoorbeeld aan de talloze boeken die hij over ons mooie spel schreef. Hij was een bijzonder sportieve persoonlijkheid en wellicht, zoals gezegd, ook wat te bescheiden over zijn eigen prestaties. Want die liegen er niet om: hij was wereldkampioen, hoogleraar én in 1972 de redder van de legendarische tweekamp tussen Spasski en Fischer. Ook daarna heeft hij zijn rol als voorzitter van de FIDE met verve bekleed (1970-1978). Met deze opsomming ben ik uiteraard lang niet volledig.

Het boek

De officiële uitgiftedatum van het boek is op 27 mei. Maar u kunt het nu alvast bestellen. Er is ook een Engelse versie. De exemplaren die de deelnemers aan deze middag konden kopen zijn door de uitgeverij aan het MEC gedoneerd. De opbrengst van deze boeken gaat dus volledig naar het goede doel.

Voor mezelf was het ook een bijzonder aangename middag en ik ontmoette weer vele bekenden. Eentje wil ik er graag uitlichten, zonder anderen tekort te doen: GM Vasyl Ivantchuk was er ook bij. Hij speelt dit weekend een match tegen Max Warmerdan. Tenslotte ging ik met een door beide auteurs gesigneerd exemplaar van het nieuwe boek terug naar huis en natuurlijk een fijn gevoel over deze bijzondere middag. Over het boek binnenkort meer.