Mastering complex endgames

Een klein jaar na het voortijdig overlijden van GM Daniel Naroditsky,  de populaire on-line persoonlijkheid en speed chess specialist, heeft New in Chess drie boeken van zijn hand uitgegeven: heruitgaves van zijn twee eerder verschenen boeken, en een collectie van artikelen uit Chess Life Magazine en op chess.com. Mijn reden om dit specifieke boek te bespreken is het enthousiasme van de Russische toptrainer Shereshevsky over de eerste uitgave uit 2012 (toen Naroditsky slechts 16 jaar was). Volgens de flaptekst is bet boek significant verbeterd en up-to-date gebracht. Eventuele verbeteringen in de analyses zijn niet expliciet aangegeven. Wel zie ik negen foto’s van de auteur, een voorwoord door zijn goede vriend GM Sam Shankland, en dat diens boek “Theoretical Rook Endgames” het lijstje ‘Great books on rook endings’ (p. 91) in is gefrommeld.

In het eerste hoofdstuk legt Naroditsky uit wat hij onder complexe eindspelen verstaat: “positions in which neither side can depend entirely on endgame theory and common themes in order to find ideas”. De evaluatie van zulke eindspelen is niet meteen duidelijk en er is geen kort en voor de hand liggende manier van spelen, zoals bijvoorbeeld in het eerste diagram uit het boek uit Sandipan-Hertneck, Bundesliga 2002-2003.

Hoe staat dit? Na 1.b4 kan 1…Kh6 gevolgd door e6-e5-e4. Of misschien ook 1..Tc8.  Na een enorm gevecht met wisselende kansen won wit uiteindelijk.

De volgende hoofdstukken zijn geordend op materiaal: enkele en dubbele toren eindspelen in hoofdstuk 2, eindspelen met toren en een of meerdere stukken in hoofdstuk 3, dame eindspelen in hoofdstuk 4, eindspelen met dame en een of meerdere lichte stukken in hoofdstuk 5. Hoofdstuk 6 sluit het boek af met conclusies. Er zijn geen hoofdstukken gewijd aan eindspelen zonder zware stukken, maar de afwikkeling naar deze eindspelen komt in vele voorbeelden aan bod. Het boek bevat in totaal 21 oefeningen, niet veel voor een boek van deze omvang (376 bladzijden).

Het boek biedt een grote hoeveelheid tips die soms erg voor de hand liggen (blijven opletten, diep en nauwkeurig blijven rekenen), in de hitte van de strijd makkelijk vergeten worden (bereken nooit onnodige zaken) en leerzame observaties (“stereotyp denken in het eindspel is een grote reden voor fouten” – bijvoorbeeld, statistisch zijn dame en paard ietsje beter dan dame en loper maar als je zo’n eindspel speelt, moet je de statistiek vergeten en je op de stelling concentreren). Ook praktische en psychologische zaken passeren de revue, zoals het spelen met mini plannen, hoe te besluiten of je moet aanvallen of verdedigen bij verschillende combinaties van stukken, en dat een stelling die gelijk staat voor de computer dat voor mensen niet hoeft te zijn, al is het maar door vermoeidheid of gebrek aan bedenktijd (“ in fact, trying to evaluate a position from a computer’s point of view (during a game) is a major cause of endgame errors”). Naroditsky’s commentaar is levendig, duidelijk en instructief, in woorden als het kan en met varianten als het moet.

Ik was onder de indruk van het uitgebreide hoofdstuk over dame en licht stuk tegen dame en lichte stuk. Alle materiaal verhoudingen passeren de revue: dames en lopers van ongelijke kleur, dames en lopers van dezelfde kleur, dame en loper tegen dame en paard, dame en paard tegen dame en paard. Voor elke combinatie worden de aandachtspunten uitgelegd. Het voorbeeld hieronder is simpel maar leuk. Wit staat duidelijk beter, maar moet iets doen voor zwart zijn loper naar f4 kan krijgen. Hij speelde 1. Df5! en na 1.. De7 vervolgde hij met 2. h6! wat de zwarte dame (en koning) vastzet. Ik vroeg me even af waarom zwart dan niet 1…Dg7 speelt. Naroditsky zegt hier niets over, waarschijnlijk omdat het voor hem overduidelijk is dat dan ook 2. h6! volgt — na 2..Dxh6 3. Df7 gaat zwart snel mat!  Het is opmerkelijk hoe kansloos zwart is. Dameruil wint vaak voor wit omdat zwart’s koning niet meedoet.

Het hoofdstuk bevat ook veel gecompliceerdere voorbeelden die ook voor sterke spelers erg interessant en leerzaam zijn.

Dat is ook zo in het hoofdstuk over toren en licht stuk tegen toren en licht stuk. Torens en ongelijke lopers bijvoorbeeld, hoe speel je dat? Er zit vaak veel spel in zo’n eindspel, zoals in dit diagram uit Yermolinsky-Naroditsky, Las Vegas 2009.

Let wel: het is theoretisch remise, maar niet in de praktijk!  Yermolinsky kwam gewonnen te staan, maar sloeg te snel pion e5 waardoor het weer remise stond. Na slechte verdediging van zwart stond wit weer gewonnen (1.Le8!) 

maar na 1. Le6,Tf8+  trapte hij in de val: 2.Kg4?? (Lf7),Kxg6  3. f5+,Kh6  4. Kxh4,Txf5!  Wit speelde nog tevergeefs 50 zetten door met toren en loper tegen toren. Deze partij in 2009 werd zonder increment gespeeld. Ik vraag me af of met het huidige speeltempo wits kansen groter of kleiner zouden zijn geweest.

Ik kan het boek van harte aanbevelen aan spelers met een rating vanaf ongeveer 1900 en denk dat ook spelers met een rating boven 2300 veel uit het boek kunnen oppikken.

Bibliografische gegevens

Titel: Mastering Complex Endgames

Auteur: Daniel Naroditsky

Uitgeverij: New in Chess

Pagina’s: 376

Gepubliceerd: 26 Augustus 2026

Prijs: €35,99 (hardcover), €29,99 (softcover), €21,41 (eBook).

ISBN: 978-94-6547-004-7 (hardcover)

978-94-6547-003-0 (softcover)

978-94-6457-005-4 (eBook)

Link naar de website van de uitgeverij met voorbeeld-pagina’s:https://www.newinchess.com/mastering-complex-endgames-naroditsky