Succesvol stukken gooien
Liefhebbers van goedkoop vermaak met vliegende projectielen komen in deze tijd van het jaar weer geheel aan hun trekken, of het nu om pijltjes gaat in Ally Pally of schaakstukken in Qatar of Calcutta.
Qatar
Bij het WK snelschaken verloor Carlsen twee partijen omdat hij de stukken omgooide en daardoor door zijn vlag ging.
De eerste keer koos een dame het luchtruim, met wit tegen Erigaisi. Volgens de “Gustafsson-doctrine”* had Magnus eerst maar eens op de klok moeten rammen en daarna pas op zoek moeten gaan naar zijn dame, maar hij probeerde het “netjes” en faalde daarbij uiteraard jammerlijk. Hij ging door zijn vlag en verloor dus. Er hoefde geen arbiter aan te pas te komen.
De tweede keer, met zwart tegen Martirosyan, probeerde hij het nog wel “op z’n Gustafssons”. Het hele bord lag nog overhoop, maar hij drukte eerst maar eens op de klok, om niet door zijn vlag te gaan. Nu greep de arbiter wel in. Respect voor deze arbiter (Chris Bird, ere wie ere toekomt!), die wat mij betreft de juiste beslissing maakt bij het toepassen van de huidige, idiote regels**.
Voor commentatoren Maurice Ashley en Peter Leko was het nog helemaal geen uitgemaakte zaak. Ashley: “He just hit the clock before setting all the pieces. There’s gonna be something done by the arbiter. And it’s likely Magnus will either lose, because that was an […]” Leko: “… or time penalty!” Ashley: “[…] or there’s gonna be a time penalty.”
Maar je ziet onmiddellijk aan het gezicht van de arbiter dat hij iets denkt als: “Ik ga deze pot verloren verklaren voor Carlsen. Geen klassenjustitie deze keer. Als je het halve bord omgooit hoor je gewoon te verliezen, ook als je Magnus Carlsen heet.”
Je ziet ook aan de lichaamstaal van Carlsen zelf dat hij ergens ook wel vindt dat hij het in dit geval niet verdient om verder te spelen met alleen extra tijd voor zijn tegenstander, al volgt er nog best een lange discussie met de arbiter.
In dit tweede geval dus een terechte beslissing, ondanks dat de regels geen uitsluitsel geven en er toch een arbiter aan te pas moest komen.
Calcutta
Maar dan Tata Steel India Rapid & Blitz, ook een toptoernooi, ook met 3+2 als speeltempo voor het snelschaken.
Gisteren speelde Vidit tegen Erigaisi. Erigaisi gooit stukken om, heeft geen tijd om ze recht te zetten en drukt dus eerst maar eens op de klok om niet door zijn vlag te gaan, geheel volgens de Gusti-doctrine. En hij wordt beloond! In dit geval heeft de arbiter dus blijkbaar geoordeeld dat het omgooien van een witte pion en koning en het daarna indrukken van de klok niet voldoende spelbederf is om te leiden tot verlies. Het is een onreglementaire zet en die mag worden teruggenomen, met alleen tijd erbij voor Vidit. Mogelijk heeft in het hoofd van de arbiter stiekem ook meegespeeld dat Erigaisi totaal gewonnen stond, wie zal het zeggen? Hoe dan ook, Vidit heeft zich er blijkbaar bij neergelegd, want er is doorgespeeld en hij gaf een paar zetten later op.
Kortom, toch weer totale willekeur, wederom terug te voeren naar de idiote regels die helaas nog altijd van kracht zijn.**
3+2 en idiote regels, kan dat niet anders?!
Is het nou leuk om naar te kijken, dat gegooi met stukken, met alle chaos, drama en willekeurige resultaten als gevolg? Voor mij hoeft het niet. Ik zie een mooie partij liever tot het eind uitgespeeld worden. Toegegeven: verliezen door tijdsoverschrijding hoort bij snelschaak, maar dan wat mij betreft liever door de stelling op het bord, kortsluiting in het hoofd, etc., dan alleen omdat het fysiek niet lukt om zetten fatsoenlijk uit te voeren en mogelijk een tegenstander die puur daarop speelt. Daarom vind ik 3+2 geen geschikt tempo voor een over-the-board snelschaaktoernooi op topniveau. 2 seconden increment is gewoon te weinig, dan wordt het meer een test van motoriek dan van schaken. Ga dan darten kijken!
Waarom niet 2+5, desnoods 1+5, of een andere betere verhouding van starttijd en increment? 3+2 is ook maar gewoon een keer verzonnen als verbetering van van 5+0***, lijkt me geen reden om dat tempo nu heilig te verklaren, vooral als je het keer op keer mis ziet gaan, en niet bij de minsten.
Maar goed, wil je dan koste wat kost vasthouden aan 3+2 en het bijbehorende spektakel, zorg dan dat degenen worden beloond die er écht goed in zijn en dus geen stukken omgooien. Zoals Leko en Ivantsjoek in hun jonge jaren, prachtig schouwspel! Leko zei tijdens het commentaar bij het WK blitz overigens dat hij er destijds speciale motoriek-oefeningen voor deed. Zo snel mogelijk zetten en de klok indrukken. Als je wil dat dat een rol speelt (en het speelt onvermijdelijk een rol bij 3+2 op hoog niveau), dan moet je het ook belonen als mensen netjes kunnen blijven spelen met weinig tijd. En dan moet de keerzijde zijn voor spelers bij wie dat fout gaat (die er te weinig op getraind hebben?): afstraffen.
Kortom: klok indrukken terwijl de stukken niet goed staan is een onreglementaire zet en elke onreglementaire zet verliest automatisch, zou de regel moeten zijn**.
* “Gustafsson-doctrine”: het feit dat je als profschaker alles moet doen wat in je macht ligt om te winnen, ook als dat het oprekken van de regels inhoudt, zoals hier uitgelegd: “Come on! He resigns?! […] But you always got to do something, push the clock! Then you get punished for an illegal move, but you can make your move.”
** Ceterum censeo… (artikel van 8 jaar geleden)
*** En nee, alsjeblieft niet terug maar 5+0, voor serieuze OTB-toernooien. Misschien is het nog te verdedigen voor online Titled Tuesday dat muis- en premove-skills best een rol mogen spelen. Dirty flagging is nu aan de orde van de dag en zorgt absoluut voor spektakel. Maar ook hierbij kun je vraagtekens stellen. Nu wint soms degene met de beste internetverbinding. Daarbij zijn de belangen tegenwoordig groot vanwege mogelijke kwalificatie voor een e-sports evenement waar veel geld te verdienen is.
Ik meen gehoord te hebben dat bij Qatar vooraf was gezegd dat omgooien van de stukken en dan de klok indrukken zou leiden tot verlies. Of het ook gold als je al klok indrukkend wat omgooit weet ik niet. Bij gevallen zoals bij Carlsen is het in ieder geval terecht. Hier had de arbiter denk ik niet echt een keuze.
Bij Tata Steel Blitz had de arbiter vermoedelijk wel een keuze en de meeste arbiters maken dan de laffe keuze. Net als de spelregelcommissie van de FIDE de laffe keuze heeft gemaakt geen keuze te maken. Kies: of je mag in zo’n geval de klok stilzetten (eventueel met tijdbonus voor de tegenstander en ik ben bang dat het misbruikt kan worden), of je verliest als je bewust de klok indrukt met omgevallen stukken.
“Ik meen gehoord te hebben dat bij Qatar vooraf was gezegd dat omgooien van de stukken en dan de klok indrukken zou leiden tot verlies.” -> interessant!
“Hier had de arbiter denk ik niet echt een keuze.” -> Nou, bij het tweede geval moest die Chris Bird stevig in zijn schoenen staan, want hij werd nog wel behoorlijk door Carlsen aan de tand gevoeld. Volgens Ashley en Leko waren er wel degelijk twee mogelijkheden.
Er ging trouwens nog wel het één en ander mis in Qatar. In dit geval had de arbiter gewoon het filmpje kunnen bekijken om te constateren dat er ruim meer dan 50 zetten gespeeld waren nadat de laatste pion geslagen was.
Ha Derk, je voorstel “klok indrukken als de stukken niet goed staan is verlies”
vind ik wel erg radicaal. Dat komt erg vaak voor en meestal onbedoeld. Een tijdstraf is dan passend. Bewust de klok indrukken met omgevallen stukken zou ik als “misbruik van recht” kwalificeren en dan dus wel een nul.
Dank voor je reactie, Jan Willem. Volgens mij komt het niet zo vaak voor en het hoeft zeker niet voor te komen als er een fatsoenlijke increment van minstens 5 seconden wordt gehanteerd. Ik vind de sanctie ook niet radicaal. Stel, je zet een stuk precies op de grens van twee velden. Dit zou je toch zelf moeten zien voordat je de klok indrukt. Dan heb je dus nog tijd om het stuk nog snel naar het veld te zetten waar je hem heen wilde spelen voordat je de klok indrukt. De regels geven hiervoor ook de mogelijkheid, want de zet is pas voltooid als de klok is ingedrukt en dan komt ook het oordeel: onreglementair of niet. Maar goed, zet je je stuk écht klunzig neer, precies halverwege, of precies op een kruispunt, of je koning tegen de koning van de tegenstander aan, zoals Vidit een keer bewust flikte, en je drukt daarna ook nog de klok in, tja, dan is dat jouw probleem. Niks radicaals aan, in mijn optiek.
Laten we wegblijven van “bewust” of “onbewust”. Veel beter als de arbiter die afweging niet hoeft te maken, zie de opmerking over lafheid van Dimitri. En: of het slordige spel van een speler nu bewust of onbewust is, het is in beide gevallen even irritant voor de tegenstander. In het bijzonder als dat iemand is die zélf (al dan niet dwangmatig) juist altijd heel netjes speelt. Ik denk bijvoorbeeld aan alle brave autisten die het schaken rijk is. Voorbeeld: David Navarra. Wat moet het voor een erkende autist als hij gruwelijk zijn om tegen iemand te spelen die (bewust of onbewust) steeds zijn stukken half op verkeerde velden zet! Is het radicaal om het schaken wat inclusiever te maken voor autisten?
En voor wat betreft mijn pleidooi voor een fatsoenlijke increment. Ik kan zo gauw geen voorbeeld verzinnen (misschien kan iemand me helpen?), maar stel, er is een briljante schaker die licht spastisch of motorisch gestoord is. Mag die dan nooit blitz wereldkampioen worden? Of zouden we het ook niet voor die categorie iets inclusiever maken, d.m.v. een fatsoenlijke increment?
(OK, bij een zware lichamelijke handicap wordt over-the-board snelschaken lastig, daar lijkt me niks aan te doen, het blijft competitieve sport.)
Ik begrijp wat je bedoelt. Onderscheid maken tussen bewust of onbewust is inderdaad lastig, al voelen spelers dat zelf best aan denk ik. Het lastige van dwingende bepalingen (als a dan b) vind ik dat de ruimte voor nuance verloren gaat. Enfin. Een wat ruimer increment is zeker een goed idee. Twee seconden is best weinig.
Een merkwaardige wellicht denigrerende titel als je het mij vraagt. Alsof dat omvallen van die stukken tijdens blitz wk’s schering en inslag is.
Bij zulke korte algemene bedenktijd en increment kun je dit soort situaties verwachten. Oplossing voor op dit hoge niveau: 2 “blanco” laptops met alleen een browser, door de toernooidirectie verstrekt en zo tegen elkaar spelen, via internet, zelfs al zit je tegenover elkaar in dezelfde zaal.
Ja, daar los je wel een hoop problemen mee op, onreglementaire zetten zijn niet meer mogelijk en stukken omgooien / slordig spelen ook niet.
Delen van de beruchte Kramnik – Jospem Clash of Claims-match zijn zo gespeeld. Het blindschaak-deel van de Ambertoernooien werden ook zo gespeeld, dat ging ook moeilijk anders: de spelers zagen dan alleen een leeg bord voor zich op het scherm om de zetten op uit te voeren.
Maar goed, dat is mij dan weer te radicaal, als oplossing voor het WK blitz. 😉
Iedereen wil op borden met stukken blijven schaken en het publiek wil dat zien. Een zaal met mensen achter laptops is geen gezicht. Er gaat natuurlijk niks boven één gedeeld fysiek bord met stukken, met kemphanen aan weerszijden. Dat vervangen door elk een laptop is het kind met het badwater weggooien.
Maar met betere regels en een fatsoenlijke increment kunnen er excessen worden aangepakt, zonder dat het een snelschaaktoernooi verder wezenlijk verandert. Betere regels zijn fijn op elk niveau, maar het lijkt me vooral prettig voor beroepsschakers, voor wie de belangen groot zijn. Dan wil je toch zoveel mogelijk willekeur uitbannen.
Verder moet iedereen natuurlijk vooral naar hartenlust kolderschaaktoernooitjes* blijven organiseren, zonder increment of met eigen regels. Maar de officiële FIDE-regels voor over-the-board schaken zijn echt toe aan een serieuze herziening.
* Het NK Lightning is bijvoorbeeld een fantastisch evenement in Nederland voor de liefhebbers en specialisten. Maar daar hoort de chaos erbij, dat weet iedereen die eraan begint, met een speeltempo van 2+0. Waarbij overigens toppers als Bosboom zelfs onder deze omstandigheden hun zetten meestal nog netjes weten uit te voeren.
Bijna ook weer vliegende stukken of andere chaos bij Tata nu, puur door idiote tijdsverstrekking. De simpele zielen onder ons zullen het wel weer prachtig vinden.
Volgens Simon Williams was Dxg6 de beste zet (laten we dat een pseudo Gusti-doctrine zet noemen, want het is een legale zet die alleen maar gebruik maakt van de regels en ze niet buigt), want dan kan zwart onmogelijk op tijd een zet uitvoeren.