De magie van het blindschaken
Laatst kwam ik de video weer tegen, en hij was nog steeds heel amusant. We gaan terug naar begin 2023. Anish Giri had net het Tata Steel-toernooi gewonnen, en hij schoof aan bij een praatprogramma, samen met de winnaar van 2021, Jorden van Foreest.
Het was een leuk gesprek, maar het hoogtepunt kwam toch aan het eind, toen de talkshowhost Anish en Jorden vroeg of ze ook blind konden spelen. Dat konden ze, en ze gaven direct een demonstratie.
Hier komt de partij…
d4, d5 2. c4, c6 3. Pc3, Pf6 4. cd5:, cd5: 5. Lg5, enzovoort.
Oké, misschien gaat je hartslag daar niet van omhoog, maar de presentator zat vastgenageld op haar stoel, en kwam even niet uit haar woorden. Want… deze jongens hadden het bord niet kunnen zien! Hoe was dit dan mogelijk? Hoe kon iemand…? Ze was sprakeloos, van pure verbijstering.
Begrijp me goed, in de A-groep van Tata Steel zou ik geen half punt scoren. Maar een partijtje van vijf zetten blindschaken, in het slaapverwekkende afruil-Slavisch – dat ga ik nog wel redden. En met mij duizenden andere 1800+ spelers. Toch is het juist blindschaken dat door onervaren spelers wordt geassocieerd met een bijna goddelijke genialiteit.
Italië
Ik moest weer denken aan die vakantie in Italië. We gaan terug naar 2003, naar een jeugdherberg in het centrum van Rome. Een groepje backpackers zat rond een tafel, en alle ogen waren gericht op een schaakbord. De winnaar bleef zitten en iedereen waagde een poging. Als clubschaker val je dan al snel op, en na een paar partijen kwam er aarzelend de vraag: “Ik heb wel eens gehoord dat mensen blind kunnen spelen. Maar dat… dat kan toch helemaal niet? Of kan jij…” En toen ik met mijn rug naar het bord ging zitten, klonk er geroezemoes, een mengeling van verbazing en anticipatie.
De avond ervoor was er een Braziliaanse jongen die een goochelvoorstelling gaf en zomaar de portemonnee van de één uit de achterzak van de ander toverde. Maar dat bleek slechts een voorprogramma voor de show die ik ging geven. Ik wees iemand aan die de notatie kende, en de rest speelde in overleg met elkaar.
Het was een leuke partij, herinner ik me, en met wat hulp van de overkant wist ik snel te winnen. Maar toen ik me weer omdraaide, zag ik overal diezelfde blik als in de talkshow: die combinatie van ongeloof en verering. De rest van de vakantie werd ik behandeld als een afgedaalde alien. Het is nu meer dan twintig jaar geleden, maar waarschijnlijk staat mijn foto daar nog steeds naast het Mariabeeldje op de balie, en worden er kinderen naar me vernoemd.
Rubik’s Cube
Jammer dus dat de magie van het blindspelen bij echte schakers niet meer zal werken.
Hoewel…
Laatst zag ik deze video. En wat ik hier zag… ik vond het echt ongelooflijk. Deze jongen… die kan gewoon… Hoe is dit mogelijk?
En hier is het interview met Jorden en Anish.
Blind schaken is ook geniaal. Ooit Daniel Stellwagen in het Holland Casino aan het werk gezien: gewoonweg briljant.
Ik denk trouwens bij nader inzien dat de simultaan in het Euwe centrum zelf was, had beter de locatie weg kunnen laten.
Hi Caesar,
Nee je geheugen liet je niet in de steek. Het was wel degelijk het Holland Casino en ik kan het weten, want ik was de enige van de tegenstanders die toen won! (score Daniël Stellwagen was +5, =2, -1)
Het event vond plaats als onderdeel van de Max Euweborrel ter ere van het 25-jarig jubileum van het MEC. Dan hebben we het over december 2011 dus dit jaar zitten we al aan de 40. Tegelijkertijd vond er ook een simultaan plaats door Jan Timman, maar daar heb ik weinig van mee gekregen omdat die elders plaats ovnd. Volgens mij speelden zij op de begane grond en wij in de kelder aan de pokertafels. En dan twee spelers per tafel aan dezelfde zijde. De andere zijde was leeg want Daniël Stellwagen zat in een hoekje met een blinddoek op.
De genodigden kwamen onder andere vanuit de KNSB en vanuit de Nederlandse Schaakvereniging Van visueel Gehandicapten (NSVG). Ook waren er vanuit schaaksite.nl in de aanloop daarvoor prijsvragen uitgeschreven met als prijs aan te mogen schuiven in één van de simultaans. Eén van die vragen was googelbaar en dat was degene waar ik wist te winnen. Daarmee was er een gezelschap van 8 personen met ratings van tussen de 1750 en 2050 om GM Stellwagen uit te dagen. Dat het moeilijk ging worden was wel duidelijk, want hij had een week eerder alvast geoefend met blindsimultaan tegen vier spelers van 2000+ (volgens mij bij Caïssa op de club?) met een 4-0 score als resultaat.
Toch was het even inkomen voor hem, want zowel ik als mijn tafelgenoot speelden Wolga/Benkö gambiet waar Stellwagen bij beide spelers een andere witvariant koos. Met als gevolg dat hij na 6 zetten bij mijn tafelgenoot al f2-f4 speelde terwijl hij daar eerder al Pf3 had gespeeld (die f4 zet was dus voor mijn bord bedoeld). Dat bleek uiteindelijk zijn enige mix-up van de hele middag te zijn. Terwijl er nog een extra uitdaging voor hem was, want wij als spelers moesten de zetten van beide kleuren aan ons bord uitvoeren en dan de tegenzet van zwart terug roepen. Een combinatie van zenuwen en geen coördinaten aan de rand van het bord hebben om even te spieken leidde er toe dat ik minimaal één keer (maar ik ben bang vaker) per ongeluk de verkeerde zet toeriep, denk e5 in plaats van d4 omdat je in je hoofd redeneert dat je aan de witte kant van het bord zit. Maar nogmaals, zelfs onder die omstandigheden bleef Stellwagen stoïcijns doorspelen.
Voor wat betreft mijn eigen partij werd ik behoorlijk outplayed, ondermeer omdat ik helemaal geen Wolga-speler ben maar dit leek me voor een simultaan tegen een sterke speler een goed wapen met actieve tegenkansen. De praktijk was alleen dat ik al snel genoodzaakt was een kleine kwaliteit te geven om niet overlopen te worden in een koningsaanval. Dat pakte onverwachts goed uit, want in een eindspel met voor hem twee torens en ik toren en paard en een pion meer is het voor een reguliere simultaangever al lastig genoeg om de impact van het paard afdoende te beteugelen, maar bij een blindsimultaan al helemaal. Dus al met al was die situatie misschien nog wel het maximale wat je als simultaandeelnemer kan hopen. Uiteindelijk kon hij een paardvork niet voorkomen en won ik de partij. Zie zowel voor verslag van het event als mijn partij de MEC nieuwsbrief van april 2012 vanaf pagina 8: https://maxeuwe.nl/wp-content/uploads/2021/04/nummer79.pdf
Verder:
– Is het verhaal dat je van een sterke grootmeester hebt gewonnen toch ineens een stuk minder impressive als je uit moet gaan leggen dat die GM blind speelde en dat ook nog tegen acht personen tegelijk. Ineens is het toch vooral de prestatie van de tegenstander wat knap is.
– Helpt het ook niet echt mee als je een foto wil laten zien als bewijs van jouw partij tegen die GM, want daar zit je dan alleen achter het schaakbord bij een pokertafel zonder verdere tegenstander.
– Kwam na afloop GM Friso Nijboer nog naar me toe met de vraag wat ik had gedaan als hij met de koning naar een ander veld toe was gelopen, maar het blind analyseren was toch echt iets dat hij beter met Daniel Stellwagen kon doen dan met mij dus ik moest het antwoord schuldig blijven.
Ter info, het stuk over blindschaken begint op 8:50
Zoals met alles is het een kwestie van oefening; door het vanaf jonge leeftijd en vooral veel te doen, is het goed te leren. Ja, het is voor wie onbekend is met deze vaardigheid altijd een beetje een circuskunstje, maar net als partijtjes met 20 seconden (meester) tegen 10 minuten voor de amateur, wel een manier om de interesse in de sport te wekken. Wat me veel moeilijker lijkt is blind dammen! Alle stukken zijn eender. De prestaties van Ton Sijbrands zijn wat dat betreft knapper dan die van Guliev.