Gejuich in de zaal bij briljant gespeeld eindspel door Giri
Wanneer wordt het schaken een volkssport? Dat vroeg ik me serieus af na de afgelopen zondag (25 januari) toen zich een gedenkwaardig moment voordeed bij de Masters. Ondanks een zeer matige start was onze ‘overgrootmeester’ (zoals we Anish Giri zo langzamerhand wel mogen noemen) bezig aan een comeback. In de ronde ervoor had hij de wereldkampioen, Dommaraju Gukesh aan zijn zegekar gebonden en in de achtste ronde speelde Giri – wederom met zwart – een uitstekende partij tegen de Oezbeekse topspeler Nodirbek Abdusattorov.
Het fascinerende gevecht tussen Abdusattorov (rechts) en Giri (Foto Lennart Ootes)
Vanuit de opening had hij met vlijmscherp spel de witspeler al in een hopeloze situatie gemanoeuvreerd en was het slechts een kwestie van tijd voordat hij de vis op het droge kon trekken. Maar helaas kwam er wat zand in de wielen en ineens was Giri een groot deel van zijn voordeel kwijt. Gelukkig ging de Oezbeek in dit razend moeilijke eindspel ook in de fout, waardoor zwart een tweede kans kreeg om alsnog een vol punt te scoren. Maar het was een zeer ingewikkeld geheel en het Britse duo, IM Jovanka Houska & GM Simon Williams, die in café De Zon (vlak naast sporthal De Moriaan, waar het toernooi gespeeld wordt) live commentaar geven bij de partijen, slaagden erin om de spanning in deze partij flink op te voeren.
Screenshot van de livestream met het commentaar van GM Williams & IM Houska
De commentatoren zitten samen op een podium waar hun live commentaar via camera’s het internet op geslingerd wordt, maar ook mag een grote menigte in de zaal hen op een groot scherm volgen. En juist die interactie met het publiek maakt het dat schaken volgens mij nu ook als een soort volksvermaak kan worden gezien. De partij naderde zijn hoogtepunt bij deze stelling.
Abdusattorov-Giri
Na een aantal keer wat mogelijkheden aftasten, kwamen Williams en Houska er achter dat er slechts één manier was om de winst af te dwingen. En dat gegeven buitte Williams goed uit, want door te zeggen dat Giri een paar keer “the only move” moest vinden, wist hij het publiek op te dwepen. En elke keer als Giri weer een “only move” (die zij al voorspeld hadden) op het bord bracht, ging er een groot gejuich op dat ook door de regisseur schitterend in beeld werd gebracht.
Screenshot van de zaal met toeschouwers (‘Amazing audience’ – Williams) tijdens het commentaar van GM Williams & IM Houska
De Britten hebben (voor zover ik weet) geen engine tot hun beschikking, maar wel de “engine-balk” links naast het analysebord die aangeeft wie er beter staat. Die hebben de spelers natuurlijk niet en als je op basis van de balk kunt ontdekken welke de goede zetten zijn, ben je natuurlijk flink in het voordeel. Williams, de entertainer, die zelfs van een denksport een geweldig spektakel wist te maken, zorgde voor een onvergetelijke middag waarin ‘Neerlands hoop in bange dagen’ (want zo mogen we Giri wel noemen nu hij binnenkort in het Kandidatentoernooi gaat proberen om de uitdager van de wereldkampioen te worden) tot de status van een sportster werd verheven. ‘What an amazing audience’, riep Williams in zijn enthousiasme toen Giri’s zetten elke keer met groot gejoel en applaus werden ontvangen. Het was geweldig om te zien hoe iedereen meeleeft met de nummer één van ons land! En inderdaad: onze landgenoot slaagde erin de partij naar zich toe te trekken, waardoor Nodirbek ineens zijn hand uitstak ten teken dat hij het opgaf.
Screenshot van de livestream in de speelzaal op het moment dat Nodirbek een hand uitsteekt ten teken dat hij zich gewonnen geeft. Ook hier klonk applaus!
Als u in de livestream van deze ronde doorspoelt naar 5:08 kunt u meegenieten van het gejoel uit de zaal. En bij ongeveer 5:13 komt het gejuich tot een hoogtepunt!
In bovengenoemd diagram gaat het erom dat zwart op de juiste manier met een pionnendoorbraak weet te komen. Maar het luistert erg nauw omdat het witte paard in sommige varianten de zwarte pionnen kan afstoppen. Dat deed mij denken aan de volgende stelling, gespeeld op mijn toenmalige vereniging. In een externe wedstrijd waarin degradatie op het spel stond, was het de teamleider van het team zelf die – terwijl hij genoeg aan remise had – er nog in slaagde om een paardeindspel met twee pionnen meer nog te verliezen. Dat de wonderlijke paardsprongen van het vijandelijke paard hem aan het duizelen hadden gebracht, werd duidelijk toen hij in de volgende diagramstelling een keuze moest maken uit vijf verschillende koningszetten.
Met zijn laatste zet 1…f5-f4+ begint zwart aan een wanhoopsdaad, gezien het feit dat de twee verbonden vrijpionnen van wit niet meer tegen te houden zijn. Tenminste… Is er nog een kans op redding voor zwart? Eigenlijk is de vraag: naar welk veld moet de witte koning?
Kies uit A) 2. Kf2 B) 2. Kg2 C) 2. Kh2 D) 2. Kh3 E) 2. Kh4
De hele anekdote (én alle bijbehorende varianten) kunt u terugvinden in mijn artikel Teamleider wordt Teamlijder… (met als toegift alvast de viewer van dit eindspel)
Ook in de partij Abdusattorov-Giri moest onze landgenoot proberen een zwarte vrijpion aan de overkant te krijgen. En ook hier kon het witte paard roet in het eten gooien…
Ik heb dit hele eindspel nog eens uitgebreid onder het analysemes gelegd.
Giri “eet de kraag van zijn blouse op” bij dit spannende eindspel (Foto Lennart Ootes)
Abdusattorov, Nodirbek – Giri, Anish
Na een razend moeilijk middenspel, waarin Giri groot tot beslissend voordeel in handen kreeg, zijn de dames van het bord en dient nu te bepaald worden hoe het resterende eindspel behandeld moet worden. Laten we eens inventariseren wat we hier zien:
- Wit staat twee pionnen achter.
- Zwart heeft een zeer sterke pion op f3, die (in geval van …e4-e3 mogelijk ook naar de overkant geloodst kan worden.
- Het paard op h4 kan voorlopig niet in het spel betrokken worden. Een thema dat ook tijdens het middenspel belangrijk was.
Wits laatste zet was c3-c4 om druk te zetten op zwarts pionnenstructuur. Giri komt met de beste zet op de proppen.
35…Pb6! 36. cxb5 Pa4!
37. Td4
Het is belangrijk om 37. Td6 te onderzoeken. Het valt niet alleen c6 aan, ook controleert wit veld g6 zodat het paard eventueel in het spel gebracht kan worden. Zwart antwoordt echter met 37…Pc5! 38. Tb4 e3! waarna de doorbraak de partij beslist. Bijvoorbeeld: 39. Pxf3 exf2 40. Ph2 f1=D+ 41. Pxf1 Txf1+ 42. Kb2 Txb5-+. Essentieel is dat 37. bxc6 beantwoord wordt met 37…Pc3+ 38. Kc2 Txb3-+
37…Pc5
Pion e4 is zwarts kroonjuweel (op die van f3 na ;)).
38. Tc3?!
38. Te3 is relatief beter dat na 38…Kf6! [Ook het voor de hand liggende 38…Txb5+ is goed.] 39. Tc4 Txb5+ 40. Kc2 Tfb7 (zie analysediagram)
38…Txb5+ 39. Kc2 Tfb7
Zwart heeft op dit moment een aantal aantrekkelijke mogelijkheden en dat maakt het spelen van eindspelen ook zo moeilijk, het is soms lastig kiezen… Je zou je kunnen afvragen of wit met 40. Pf5+ het paard uit zijn netelige positie had kunnen laten ontsnappen. Maar na 40…Kf6 41. Pe3 Tb2+ 42. Kd1 (zie analysediagram)
40…Kf6
In stijl van het voorafgaande in deze partij houdt Giri het liefst Ph4 in zijn “hok”. Maar ook 40…Pd3 drong zich op. Bijvoorbeeld: 41. Txe4 Pxf2 42. Ted4 Pg4 43. Txg4+ hxg4 44. Txg4+ Kf6 45. Pxf3 Ta5 hetgeen ook een gewonnen eindspel moet opleveren. Toch kan ik me voorstellen dat Giri dit soort “uitgedunde” stellingen liefst vermijdt.
41. Kc3
Het kwaliteitsoffer met 41. Txe4 Pxe4 42. Txe4 faalt opzichtig na 42…Tc5+! 43. Kd3 Td7+ 44. Ke3 Tc3+ 45. Kf4 Tg7 met een verrassende matdreiging! Wit moet zich nu in allerlei bochten wringen om het mat te vermijden maar zal na 46. Te3 Tg4+ 47. Kxf3 Txe3+ 48. Kxe3 a5 gevolgd door het ophalen van pion a2 ook het loodje moeten leggen.
41…Tb1
Giri wil graag zijn torens zo diep mogelijk de zwarte stelling insturen en maakt hierbij gebruik van enige tactiek.
42. Td2
42…Tc1+?
Ineens grijpt zwart mis. Er ging een zucht door de (commentaar)zaal want zou Giri zijn prachtige partij nu plotseling hebben verpest? Aangewezen was 42…T7b5 om rustig Pc5 te dekken en dan zijn stelling te versterken. Een mogelijk zetverloop zou het volgende kunnen zijn: 43. Kd4 a5! Weer tactiek in de stelling gevlochten. 44. Txc5 T1b4+ 45. Tc4 [Na 45. Kc3 blijkt waarom …a7-a5 zo’n nuttige zet was! 45…Txc5#] 45…Td5+ 46. Kc3 Txc4+ 47. Kxc4 Txd2
43. Tc2 Txc2+ 44. Kxc2 Tb5
45. Kc3?
Gelukkig voor onze landgenoot revancheert Abdusattorov zich ook. Noodzakelijk was 45. a4! Ta5 46. Kd2! [Niet 46. Kc3? wegens 46…Ke6 47. Kb4 Kd5!-+] 46…Ke5 47. Ke3 Kd5 48. Td4+ Ke6 49. Tc4 en zwart komt vermoedelijk niet verder.
45…Ke5!
De koning moet helpen om de dekking van het paard over te nemen van de toren zodat die optimaal ingezet kan worden.
46. Pg6+ Kd6 47. Kd4
Vanaf dit moment heeft Giri de draad weer opgenomen. 47…Tb1!? is ook interessant.
48. Txc5
Het verliest, maar wat anders? En gezien het feit dat zwart nu een aantal ‘enige zetten’ moet vinden, is dit ook wits beste kans.
48…Tb4+ 49. Tc4
Vanaf dit moment slaagde de Britse commentator, GM Simon Williams (samen met IM Houska) erin om het publiek in de commentaarzaal op te zwepen. Hij had al geroepen dat zwart alleen zou kunnen winnen als hij alle goede zetten zou vinden. Hierdoor liep de spanning in de zaal enorm op want Giri nam er telkens goed de tijd voor om de juiste voortzetting te vinden. En als hij dan de juiste zet speelde, steeg er telkens een groot gejuich op!
50. Kc3
En ja hoor, ook deze zet werd gevonden! Weer een hoop gejoel in de zaal! Al het goede spel zou niet beloond worden na 50…Txc4+? 51. Kxc4 e3 omdat wit een prachtige parade heeft: 52. Ph4! exf2 [52…e2?? 53. Pxf3+- en wit staat zelfs op winst!] 53. Pf5+ Dit tussenschaak levert wit de ultieme redding op! 53…Ke5 54. Pe3 f1=D+! [54…Ke4?! 55. Pf1 Kf5 56. Kd5 c4 (56…Kg4? 57. Ke4!+-) 57. Kxc4 Kg4 58. Kd4 Kh3 59. Ke3 Kg2 60. Pd2= met remise.] 51. Th4!
51…Tb1!
En toen streek Nodirbek de vlag, waarna er een klaterend applaus klonk voor onze wereldkampioenskandidaat! Wat een partij en vooral wat voor een fascinerend eindspel was dit! 51…Txh4? Zou ook dan de winst verpesten. 52. Pxh4 exf2 53. Pf5+ Ke5 54. Pe3= Ook 51…Tg4! zou de winst hebben afgedwongen hoewel zwart na 52. Kd3 exf2 53. Th1 Txg3 54. Tf1 Txg6 nog had moeten vinden. 51…Tb1 52. fxe3 [52. Pf4 exf2 en …f1D valt niet te verhinderen.] 52…f2 53. Tf4 f1=D 54. Txf1 Txf1 Dit eindspel is niet moeilijk meer. De toren is zoveel sterker dan het paard en dat blijkt bijvoorbeeld uit de volgende variant: 55. Pf4 Tf3 56. Pxh5 Txe3+ 57. Kc2 Ke5-+
0-1
O jee, de nationalistische overdrijving begint weer. ‘Overgrootmeester’, ‘Neerlands hoop in bange dagen’… Ik houd best van een goed verhaal, maar dan wel met een sympathieke protagonist.
Als schaken ooit een volkssport wordt, dan wellicht dankzij het spel, maar óndanks de persoonlijkheid van Giri. Kijk op de video het interview vanaf 5:33.00. Wat een kwal was hij weer: de man moest zichzelf prijzen (dat hij de beste rekenaar is) en zegt letterlijk dat hij geen interactie wil met publiek dat commentaar geeft. Dat mag hoor, maar je wordt er geen volksheld van. En na 5:35:35, het zelfingenomen ‘I am my prep’… Maar dat trekt in vijf minuten bij vanaf 5:39:25, als hem duidelijk wordt dat hij z’n voordeel bijna helemaal weggaf. Giri praat een beetje zoals Kramnik: overdreven absoluut/optimistisch in zijn kwalificaties (‘completely winning’, etc.). Het mag best een onsje – of tien – minder.
Hopelijk speelt hij morgen goed, nu hij door Bluebaum is geveegd en bescheidenheid weer past.
Je mag natuurlijk vinden van dit artikel en van Giri wat je wilt, maar ik vind dat je op z’n minst overdrijft.
… (vanwege lengtebeperking moet ik mijn reactie opsplitsen)
Schaken wordt geen volkssport. Het volk wil andere dingen.
Ik was hier zondag bij aanwezig en het commentaar was inderdaad erg leuk gedaan. Mooie momenten van spanningsopbouw en interactie met het publiek. Dat het in het Engels was vond ik geen bezwaar.
Het woord ‘overgrootmeester’ stond ooit voor Viktor Kortchnoi die toen van pensioengerechtigde leeftijd was maar nog steeds in de subtop van de wereld meedraaide. Anish mag dan de oudste van dit deelnemersveld zijn, is de leeftijdsinflatie nou zó erg dat we hem ook maar die titel gaan geven?
Het is altijd de bijnaam van Jan Timman geweest.
De naam klopt, maar “pensioengerechtigd” niet. Tijdens het IBM-toernooi 1976 hield Kortchnoi in zijn partij tegen Farago een totaal verloren afgebroken stelling in de hervatting remise. Hein Donner introduceerde voor Kortchnoi vervolgens de term “overgrootmeester”.
Ik las de titel voor het eerst in de jaren negentig in de rubriek van Gert Ligterink, toen Kortsjnoi rond de zestig was, voor een topschaker best oud. Daarom dacht ik dat het daarop sloeg, ik wist niet dat het al twintig jaar eerder bedacht was.