A Chess Biography of Rudolf Spielmann

Boekenrubriek 18 februari 2026 19:05 Bram Klapwijk 9

Al een aantal maanden zit er een boek in mijn werktas. Af en toe komt het boek eruit. Elke keer neem ik me voor het weer sneller te pakken, maar de waan van de dag, week en maand houden het boek uiteindelijk alleen maar langer in de tas. Het is zonde, want het is een goed boek. En mijn recensie heeft veel te lang op zich laten wachten, waarvoor excuses aan de altijd sympathieke mensen van uitgeverij Elk and Ruby.

Mensen die mijn recensies volgden (laatste was in 2024), weten dat ik wel vaker boeken met een historisch tintje eruit licht. De combinatie van geschiedenis en ons mooie spel is wat mij betreft een goede. En ook dit boek is een goede herhaling van het beproefde concept. Auteur Bogdanovich schreef eerder ook al schaak­biografieën van Winawer en Boguljubov. De laatste heb ik eerder gerecenseerd, zie hier.

Net als in de eerdere werken, weidt Bogdanovich eerst wat uit over de geschiedenis van, in dit geval, Spielmann en gaat hij daarna in de op de schaakpartijen. Die schaakpartijen zijn onderverdeeld op thema’s, startend met vier grotere hoofdstukken en gevolgd door negen kleinere hoofdstukken met vaak minder voor de hand liggende thema’s. In de bijlage heeft hij tot slot een, naar zijn zeggen, niet eerder vertaald stuk van Spielmann zelf genaamd in het Engels “From the sickbed of the King’s Gambit’. Voordat ik wat voorbeelden geef, nog even een reden waarom ik dit soort boeken van spelers uit het verleden zo graag koop: motivatie! Allereerst omdat het spel pre-computertijdperk soms zo begrijpelijk zijn. Natuurlijk, het niveau is vaak ook boven dat van de meeste amateurs, maar de partijen geven je het idee dat je het zelf (op een goede dag) ook kan. Ten tweede haal ik vaak openingen­inspiratie op uit dit soort boeken. Zeg nou zelf, hoe kan je je tegenstander beter verrassen, dan met een 100-jaar oud nieuwtje…

Kort over Spielmann

Ik houd het kort, want ik wil hier niet te veel over verklappen. De auteur beschrijft het leven van de in 1883(!) geboren Oostenrijker zowel chronologisch als kleurrijk. De draad wordt opgepakt bij een toch al wat oudere tiener die desondanks wordt aangemerkt als ‘talent’ door sommigen. Hoewel Oostenrijker en geboren in Wenen, leeft hij ook een groot deel in Duitsland. De ‘Weense school’, die positioneler is dan de ‘alles voor de schoonheid’ romantische school lijkt niet per se de grootste stempel op Spielmann te drukken. Zoals je misschien kon opmaken uit de introductie, is Spielmann zeker ook romantische spelers te noemen. De ode aan een stervend Konings Gambiet schetst dat beeld, naast een groot aantal geweldige aanvalspartijen, in ieder geval wel. Naast het schaakbord drukte de geschiedenis een grote stempel op zijn leven. De als Jood geboren Spielmann kende helaas genoeg ellende in het roerige tijdperk van de vroege 20e eeuw en stierf tijdens de tweede wereldoorlog in Stockholm (1942).

Vier centrale hoofdstukken

De eerste vier hoofdstukken zijn allemaal opgedeeld in kleinere thema’s. Twee van de vier hoofdstukken, te weten hoofdstuk 2 ‘I’m Coming After You!’ en hoofdstuk 4 ‘Positional Play´ bestaan beiden uit zo’n 100 pagina’s en maken daarmee zo goed als de helft van het boek op. De andere twee zijn kleiner, samen ook nog zo’n 100 pagina’s lang. Veel van de thema’s had je ook goed kunnen vinden in andere boeken. De partijen die worden gegeven gaan in op thema’s als hoe je een aanval start, het gebruik van isolani’s in de aanval of de aanval op een (niet-)gerokeerde koning. Positionelere thema’s zijn er ook genoeg, zoals het spelen met een pionnen­meerderheid op een flank, het bezitten van een van beide kleuren, of positionele offers. Op de naam van het eerste hoofdstuk na (waar je met een beetje schaakkennis vast ook wat wel bij kunt inbeelden), zijn alle hoofdstukken en thema’s erg duidelijk en vaak ook bekend. Hoewel ik zelf wel houd van een beetje structuur, vraag ik me af of deze thema’s al met al niet iets te ‘droog’ zijn en de aandacht afleiden van waar het uiteindelijk om gaat in dit boek: Spielmann zelf! Dus, om te voorkomen dat je blijft hangen in de inhoudsopgave, hierbij een mooie aanvalspot van Spielmann, te vinden onder het kopje “Horwitz bishops”. Voordat ik het vergeet, de auteur combineert vaak zijn eigen analyses met die van tijdgenoten van Spielmann (of dat van Spielmann zelf). Dit maakt het erg leerzaam. Elk thema krijg ook een korte introductie, zodat je weet wat het inhoudt. Eerst even de genadeklap, ziet u hoe wit hier kan winnen?

 [FEN "r2r2k1/p2nqpp1/2b1p2p/4B1P1/2p4Q/3B4/PPP2P1P/2KR2R1 w - - 1 22"] 

Dan nu de partij, met wat eigen analyse in het Nederlands. Het antwoord is te vinden aan het einde van de partij.

Het vijfde en laatste hoofdstuk van de grote vier (hoofdstuk 1 was de biografie) gaat over openingen. Ook hier zit er genoeg tussen wat interessant kan zijn als extraatje op je repertoire. Naast dat Spielmann ook regelmatig 1.d4 speelde, bracht hij ook het Koningsgambiet weleens van stal. En deze pot tegen Grünfeld mag er wezen. De typische KG-offers zitten er in, maar ze blijven me verbazen:

Overige hoofdstukken

De ‘kleine’ negen hoofdstukken aan het eind van het boek zijn minder eenduidig, met titels als ‘Entertainment is Nearby’ en ‘The Thorny Path to Immortality’. Maar in tegenstelling tot de eerste hoofdstukken mag je ook wel wat mysterie hebben voordat je een boek koopt. Opvallend is dat hoofdstuk 9 best lang ingaat op de ‘DAUT-principles’ (‘Don’t Analyse Unnecessary Tactics’) door de partijen van Spielmann te analyseren aan de hand van deze principes. De principes zijn overigens afkomstig uit een boek van GM John Nunn. Al met al klinkt er door het boek heen duidelijk ook een docent die wil dat je naar huis gaat met een boodschap. Enkel even door wat potjes heen bladeren is niet wat dit boek is.

Conclusie

Zoals ik al zei, het is een beproefd recept. Een goed recept. Als trainer vind ik het erg fijn om aan de hand van de inhoudsopgave snel naar een thema toe te gaan. Als speler zou ik dit ook zo kunnen gebruiken, ware het niet dat voor mij de meeste thema’s bekend zijn. Qua entertainment waarde hoef je bij Spielmann niet bang te zijn. Wat ik waardeer aan zijn stijl is dat hij doorgaans laat zien hoe stukken goed staan en vanuit een goede basis vaak bijzonder weet aan te vallen. Dat ‘gezonde’ heeft nog wel eens ontbroken aan mijn eigen spel, dus wellicht is dat waarom het mij trekt. Het spel is verre van saai of droog, meerdere keren wordt benadrukt dat Spielmann voor de aanval zou gaan als hij nog kansen zag. De auteur geeft verder erg goed commentaar zonder overmatige varianten te geven, wat het boek goed leesbaar maakt voor meerdere niveaus.

Titel: A Chess Biography of Rudolf Spielmann

Auteur: Grigory Bogdanovich

Aantal bladzijden: 460

ISBN: 9785604676677

Uitgeverij: Elk and Ruby

Gepubliceerd: 2023

Link naar onze recensenten met hun recensies