Schaken in de 19e eeuw: de match aller tijden

INLEIDING

Als fervent schaker vind ik het wel aardig om af en toe eens een stukje te schrijven over het schaken. Over het hedendaagse schaak met zijn enorme openingskennis en zijn schaakprogramma’s, zal ik niet veel schrijven; dat laat ik over aan de jongeren onder ons. Mijn hobby is toch vooral het schaken uit de 19e eeuw en daarover heb ik diverse stukjes geschreven. Het eerste stukje gaat over de Match aller tijden.

1. MATCH ALLER TIJDEN

De match Fischer- Spasski wordt wel de “match van de 20e eeuw” genoemd, maar als de “match aller tijden” staat de in 1834 gehouden tweekamp tussen de la Bourdonnais en MacDonnell bekend. De Fransman de la Bourdonnais was in de jaren 20 een regelmatige gast in het beroemde Café de la Régence in Parijs, waar hij op schaakgebied de scepter overnam van Deschappelles; de op dat moment sterkste schaker van Parijs. Berooid door verkeerde grondspeculaties was de la Bourdonnais in feite de eerste schaakprofessional; hij leefde louter van het schaken, waarbij de inzet meestal 1 franc per partij was. Niet zelden moest hij zelfs een voorgift geven van een stuk. Verder was hij afhankelijk van de gulheid van een groepje edelen en intellectuelen die bereid waren enkele schakers in hun onderhoud te voorzien.

In 1823 gaat de la Bourdonnais voor het eerst naar Engeland; hier treft hij een andere (schaak)wereld aan. Hoewel het schaken op een lager peil staat, wordt hij hier, in de aristocratische schaaksociëteiten, gewaardeerd voor zijn schaakkwaliteiten; men is sprakeloos als hij twee partijen tegelijk blind weet te spelen! Alle Engelse tegenstanders zijn kansloos tegen hem en hij wordt een gevierd man, bewonderd om zijn geniale spel. Hij voelt zich gewaardeerd en trouwt een Engelse dame, hoewel ze beide enkel hun moederstaal spreken.

In die tijd speelt hij ook enkele partijen met zijn latere tegenstander, MacDonnell, maar die is op dat moment nog lang niet tegen hem opgewassen. De Ier MacDonnell was een vermogend man en had een functie bij de Britse West-Indische Compagnie. Geldzorgen zoals de la Bourdonnais kende hij niet; zijn werk bestond uit het af en toe bijwonen van een parlementsvergadering als de buitenlandse handel op de agenda stond. Een typische Engelsman; bezadigd, stoïcijns en veel zitvlees! Pas in 1834 keert de la Bourdonnais terug naar Engeland; hij is de onbetwiste schaker van Europa (en dus van de wereld) en wordt in Londen ontvangen als een waar kampioen. Hij aanvaardt de uitnodiging om tegen de sterkste Angelsaksische schaker een match te spelen en nadat Lewis, de leermeester van MacDonnell, te kennen heeft gegeven zich te oud te voelen, wordt al snel MacDonnell als uitdager aangewezen.

Lees verder in de pdf: Schaken in de 19e eeuw (1)