Recensie: The Duel – The Parallel Chess Lives of Alekhine and Capablanca
The Duel – The Parallel Chess Lives of Alekhine and Capablanca vertelt het verhaal van de rivaliteit tussen de Cubaan José Raúl Capablanca en de Rus Alexander Aljechin, die tussen grofweg 1920 en 1935 de schaakwereld domineerden. Het waren hoogtijdagen van het klassieke toernooischaak, met evenementen als New York 1924 en experimentele openingstheorieën van de hypermodernen.
Het voormalige wonderkind uit Cuba was een positioneel genie en leek voorbestemd om wereldkampioen te worden. Daartegenover stond Aljechin: ambitieus, extreem gedreven en tactisch inventief. Twee totaal verschillende speelstijlen, twee uiteenlopende karakters, 1 kampioenstitel; een botsing leek onvermijdelijk.
In 1927 speelden zij hun legendarische match om het wereldkampioenschap. Op dat moment staken ze met kop en schouders boven hun tijdgenoten uit. Hun ambities en persoonlijkheden leidden tot een bittere rivaliteit en openlijke vijandigheid, die de kern van dit boek vormt.
Opbouw van het boek
Het boek volgt hun levens en carrières chronologisch: van hun eerste stappen in de schaakwereld tot hun grote triomfen en laatste jaren. Aan de hand van veel contemporaine bronnen wordt beschreven hoe zij zich ontwikkelden, welke toernooien zij speelden en hoe zij wereldkampioen werden. Alle onderlinge partijen komen aan bod. Ook tijdgenoten worden kort belicht met een partij, wat extra historische kleur geeft.
De annotaties zijn veelal gebaseerd op commentaar van de spelers zelf, aangevuld met moderne computeranalyses waar nodig. Het verschil in stijl is duidelijk merkbaar: Aljechin analyseert diep en werkt uitgebreide varianten uit, terwijl Capablanca zich vaker beperkt tot positionele principes en algemene evaluaties (bijvoorbeeld over loper versus paard). Opmerkelijk is ook hoe vaak de openingszetten van beide spelers nog steeds de goedkeuring krijgen van engines.
Hoewel het geen schaaktechnisch boek is kan iedereen plezier beleven bij het naspelen van de partijen.
Aljechin vs. Bogoljubov in Triberg, 1921:
16. Le4!! f5 AA: “Other variations would do no better: a) ..h6 17. Lxh6 f5 18.Dxg5 Dc7 19. Lxg7 Kxg7 20. Txd7 and then Lxb7 and white wins b) ..g6 17. Lf6 Pxd5 18. Lxd5 and white wins. “
Bossi/Brovelli: The only attempt to prolong the game was ..h5 17. Td4 (not Dxh5 due to f5!) Lxe4 18.Txe4 Df5 19. Txc4 and the advantage for white is substantial.
17.Lxf5 Txf5 18. Td8 Dxd8 19.Lxd8 BB: Black could resign now
Het duel in 1927
Het absolute hoogtepunt van het boek is de wereldkampioenschapsmatch van 1927. Aljechin had zich hier jarenlang op voorbereid. Al in 1914, na zijn derde plaats achter Capablanca en Lasker in Sint-Petersburg, voorzag hij dat Capablanca wereldkampioen zou worden. Hij nam zich voor voldoende toernooien te winnen om een officiële uitdager te worden — en slaagde daarin.
Tot de match had Aljechin nog nooit van Capablanca gewonnen. De Cubaan gold als onaantastbaar. Maar in Buenos Aires bleek Aljechin uitzonderlijk goed voorbereid. Hij wist Capablanca’s technische, ogenschijnlijk foutloze stijl vrijwel te evenaren en hem op diens eigen terrein te bestrijden. In de eerste partij verloor Capablanca — met wit — voor het eerst in zijn leven van Aljechin. Uiteindelijk verloor hij ook de match. Een rematch kwam er nooit; de reden daarvoor worden in het boek uitgebreid besproken.
De latere jaren
In de jaren dertig kregen beide spelers concurrentie van een nieuwe generatie. De Nederlander Euwe wist Aljechin zelfs tijdelijk de wereldtitel af te nemen. Capablanca overleed in 1942 in New York. Aljechin overleefde de oorlog, maar raakte in diskrediet door antisemitische artikelen die onder zijn naam verschenen. In 1946 stierf ook hij, in Portugal — waarmee het historische deel van het boek eindigt.
Wie was sterker?
In een afsluitend hoofdstuk gaan de auteurs in op hun speelstijlen en op de onvermijdelijke, maar onbeantwoordbare vragen: wie was sterker? En wie zou een rematch hebben gewonnen?
Hoewel zulke vragen speculatief blijven, doen de auteurs een serieuze poging tot vergelijking. Appendix A en B — met overzichten van gezamenlijke toernooien en prestaties tegen gedeelde tegenstanders — vormen daarbij een waardevolle aanvulling. Appendix C bevat een uitgebreid bronnenoverzicht.
Oordeel
Zoals we van deze uitgever gewend zijn, is het boek fraai uitgegeven, met veel diagrammen en een heldere bladspiegel.
Het boek geeft een meeslepend portret van twee schaakgiganten. Wellicht hadden sommige onderwerpen, zoals de mysterieuze dood van Aljechin of zijn omzwervingen tijdens de revolutie, wat uitgebreider aan bod mogen komen maar het boek pretendeert niet een uitputtend standaardwerk te zijn en legt de focus op de rivaliteit en karakters van beide spelers. Er zijn genoeg anekdotes en de plaatsing van de partijen werkt fantastisch ter ondersteuning van het verhaal. Voor iedereen die interesse heeft in schaakhistorie is het boek zeer de moeite waard.
The duel – the parallel chess lives of Alekhine and Capablanca
Alessandro Bossi & Claudio Brovelli
Thinker’s publishing 2022
305 pagina’s
https://thinkerspublishing.com/product/the-duel-the-parallel-lives-of-a-alekhine-j-r-capablanca/
