Record?
Regelmatige lezers van Schaaksite zagen deze zomer heel wat veranderingen (en wat mij betreft: verbeteringen), zoals de plek van toernooiaankondigingen. Niet alleen kwamen die in een apart tabje, ook staat er een link met de KNSB-toernooikalender. Erg handig en (vind ik) veel toegankelijker dan al die KNSB-sites.
Een momentopname
Nu hadden wij afgelopen zaterdag ons rapidtoernooi, het Hans Sandbrink Memorial, en in voorbereiding daarop keek ik eens op die kalender. Nu zijn er op de eerste zaterdag van september wel vaker toernooien, maar afgelopen zaterdag was op het oog best veel. Negen toernooien! En werkelijk van alles: rapidtoernooien, kroegloperstoernooien, een terrassentoernooi, een strandtoernooi, het kon niet op.
Nu vond ik dat ook helemaal geen probleem: er was een mooie geografische spreiding, en voor elk wat wils: zo moest je voor goedgevulde envelopjes niet in Utrecht zijn. Ik vroeg me wel af waar al die toernooien ineens vandaan komen. Gaat het schaken in Nederland echt vooruit, mede door de groei van de kroegloperstoernooien en de belangstelling van niet-clubschakers? Zijn clubs actiever geworden zodat ze het seizoen knallend in kunnen luiden? Of was dit gewoon toeval? Ik ben benieuwd naar de mening van de lezers.
Het Jan Schut-rapidtoernooi (https://www.schakenlewenborg.nl/einduitslag-jan-schut-rapidtoernooi-2026/)
@ Jan Jaap,
Wellicht een aardig startpunt om het aantal herdenkingstoernooien van de afgelopen 10 jaar eens te tellen?!
Ik denk vooral dat in die hoeveelheid het verschil zit, want verder lijkt de hoeveelheid grote (re) toernooien stabiel te zijn.
Wellicht ook goed om eens naar het kloppend hart van het schaakclubleven, de interne competitie, te kijken: is daar ook sprake van toe- of afname?
Het OK Gouda had zijn 32e editie zeiden ze bij de opening, voor zover ik weet altijd al 1e zaterdag van september. Dus dat is al een gerenomeerd toernooi.
Ik denk dat er de afgelopen jaren zeker goede ontwikkelingen zijn geweest voor het schaakleven in Nederland.
Ten eerste is de Schaakbond aanzienlijk verjongd. Volgens het jaarverslag 2025 van de Schaakbond (zie de grafiekjes op pagina 25) zijn er veel jeugdleden en jongvolwassenen bijgekomen, alhoewel het ledentotaal de afgelopen jaren stabiel is gebleven op rond de 20.000. Verjonging verzekert de toekomst van de schaaksport. De jeugdleden groeien door naar de senioren, en kunnen de bestuursleden en organisatoren van de toekomst zijn. Vergelijk dit eens met de Dambond, die met een gemiddelde leeftijd van boven de 50 jaar elk jaar krimpt en nauwelijks jonge leden weet te binden.
Ten tweede is het toernooi-aanbod de afgelopen jaren groter geworden. Er zijn een aantal grote weekendtoernooien bijgekomen, denk aan Amsterdam Chess Open, Botwinnik Open, Rotterdam FIDE Weekend en recent HWP Haarlem. Ook bij de bestaande toernooien zoals Utrecht en HSG worden elk jaar records verbroken wat betreft deelnemersaantallen. Ook zijn er veel nieuwe rapid- en blitztoernooien. Kanttekening daarbij wel is dat er vroeger veel meer sterkere toernooien waren in Nederland, zoals IBM, Ohra, VSB en Interpolis, waar de absolute wereldtop speelde. Tegenwoordig hebben we alleen nog Tata Steel; de andere toernooien hebben een beduidend minder sterke bezetting.
Ten derde is het schaken naar mijn idee ook wat in imago opgevijzeld. Het is niet langer een saai grijze muizenspel dat in stoffige kamertjes wordt gespeeld. Mede door The Queen’s Gambit en de online schaakrevolutie heeft het schaken weer een aantrekkelijk imago gekregen en een aantrekkingskracht op jongeren.
Tegenover die ontwikkelingen staan ook negatieve ontwikkelingen. Het aantal schaakclubs was in april dit jaar 357. Rond de eeuwwisseling waren dit er nog 600. Het heeft er denk ik ook mee te maken dat er tegenwoordig veel meer informele gelegenheden zijn waar geschaakt kan worden. Niet alleen online, maar ook in het echte leven. Denk aan bijvoorbeeld Bar Blitz, dat wekelijks schaaktoernooien organiseert in kroegen in heel Amsterdam. Lid zijn van een schaakclub heeft voor veel schakers tegenwoordig geen grote meerwaarde meer. Het is goed als de Schaakbond en de schaakclubs zich erop bezinnen hoe zij ook in de toekomst nog aantrekkelijk blijven voor nieuwe leden.
Andere invalshoek is de ontwikkeling van het prijzengeld. Volgens mij is dat gestagneerd of zelfs rekening houdend met inflatie sterk gedaald. Het lukt blijkbaar niet om grote sponsoren aan te trekken.
Dat lijkt me ook best het onderzoeken waard. Al gaat de onderzoeksopdracht dan wel erg groot worden. 馃檪
Ik schat zo in dat als je bijvoorbeeld de laatste 5 kalenderjaren naast elkaar legt ( mooi klusje voor Jan Jaap :)) de verschillen in aantallen toernooien snel zichtbaar worden. Grote meerdaagse toernooien lijkt niet echt te zijn toegenomen, dus het moet van de 1 daagse toernooien komen en daar zitten vast ook herdenkingstoernooien bij, ook schaken is als sport vergrijsd. En daarnaast ook het aantal kroegentoernooien/tochten zal zijn toegenomen.
Als we gemakshalve bij de bridgende buren kijken is deze laatste tak van toernooien behoorlijk toegenomen. Wat weer niet wil zeggen dat het algehele niveau ook is toegenomen, maar dat zal bij schakers niet anders zijn.
Moedig voorwaarts met deze immense uitzoekklus!
Denken jullie dat ik me verveel? Maar dank voor de input allen! In vogelvlucht:
– Ik kan Martins analyse prima volgen en hij is ook herkenbaar. Ook in Utrecht zie ik een grote groep die graag schaakt, maar dat niet per se op een club hoeft te doen. Ook zie ik veel oud-clubschakers die geen zin meer hebben in een wekelijkse clubavond, maar wel in leuke (eenmalige) events. Als dat inderdaad een trend is, is de groei van het aantal toernooien ook logisch.
– Ook eens met de eerste opmerking van Caesar (ik weet wie dat is, maar voor alle zekerheid…). Mijn beeld is dat het bezoek van interne competities gemiddeld genomen afneemt, deels gecompenseerd door een grote groep oudere spelers die zo’n regelmaat wel prettig vindt en er tijd voor heeft. Lokaal kan dat overigens enorm verschillen.
– Of minder sponsorgeld (want dat is zo) invloed heeft op het aantal toernooien of schakers: mijn indruk is van niet. Maar ik ben gekleurd als organisator van enkele toernooien zonder prijzengeld, die toch veel (ook sterke) spelers trekken.
– Lukas’ verklaring van meer memorials (Dirk Goes, Jan Schut) lijkt tenslotte een beperkte verklaring voor het gestegen aantal toernooien. Gevoelsmatig zijn kroegloperstoernooien een grotere oorzaak, daar lijken er elk jaar weer nieuwe van te komen. Iets voor een volgend artikel.
Alleen met absolute aantallen over bijvoorbeeld een aantal kalenderjaren kunnen we antwoorden geven. Anders blijft het gissen en ja-maar-want-dan-als-ik-denk-antwoorden.
Aantal kroeg(-lopers)toernooien zal zeker zijn toegenomen, een ontwikkeling die je ook al jaren bij bridge ziet en ook de clubavond heeft bij bridge te lijden onder afnemende aantallen, terwijl de eendaagse toernooien een vlucht hebben genomen.
Het zal ook met de gemiddelde leeftijd te maken hebben, bij de aangesloten leden bij de NBB nu 71 of 72 geloof ik. We stevenen langzaam af op uitsterven.
Als er begin deze eeuw goed (vooruitziend) beleid was gemaakt hadden we wellicht nog wat gekund, maar ja kom daar maar eens om in dit land…
Hoe het verder met schaken zit weet ik niet, maar schaken is in absolute aantallen altijd al een kleinere denksport geweest, al heeft web based schaken ( Lichess en zo) voor een enorme boost gezorgd.
In de tennis/padelwereld zie je dat eendagstoernooien in opmars zijn. Veel gezelligheid, weinig (langlopende) verplichtingen maar wel serieuze competitie en een goed niveau. Misschien is dat in de schaakwereld ook het geval.
Is het echt zo ingewikkeld ? Op schaakbond.nl moet je op “Toernooien” klikken, op schaken.nl op “zoek een toernooi”
Er is best veel mis met de KNSB site, (en dan met name de splitsing tussen de 2 sites die alleen beperkt begrijpelijk is als je weet hoe de KNSB organisatorisch in elkaar zit), maar dit lijkt me nou net iets wat redelijk duidelijk is.
@ Jan Jaap,
Weer een toernooi erbij op 13.09! 馃檪
Terecht trouwens naar mijn bescheiden mening.