Keerzijde van Tata Steel Wijk aan Zee
Als journalist en in de politiek (D66 & 50PLUS ) heb ik mij nooit duidelijk uitgesproken over Tata Steel in Wijk aan Zee, wat betreft de enorme milieuvervuiling die het bedrijf genereert en de bewezen ellende voor de gezondheid van de bevolking in de omgeving.
Vandaag (12 september 2026) wel weer een groot en goed artikel in de NRC over de stand van zaken. Hierbij een ‘cadeau-link’ van mij als NRC abonnee voor alle lezers van Schaaksite, opdat iedereen het verhaal (gratis) kan lezen:
https://www.nrc.nl/nieuws/2026/09/11/twijfel-groeit-is-een-deal-met-tata-steel-over-vergroening-wel-mogelijk-a4935479?utm_source=clipboard&utm_medium=clipboard&utm_campaign=share&utm_term=share-modal&gift_token=4935479~1789830928~lgGxpMI6T_Oq7dRkwIzlqQ~FJhF-imbb04jCCzKjLyFAEwiAFdc9hPDuAa-eVv21rQ
Geen woord in het artikel over het (door het bedrijf gesponsorde) Tata Steel schaaktoernooi in WaZ – voorheen Hoogovens (sinds 1938), Corus (sinds 2010) – en pas Tata Steel (sinds 2018).
Maar onder divers eigendom is de ellende die de staalindustrie daar veroorzaakt dus al bijna 100 jaar gaande; zij het dat die ellende in wetenschappelijk gemeten zin pas in de laatste decennia duidelijk is geworden – ook voor mij.
Politiek bestuurlijk vind ik het moeilijkste dilemma trouwens de dubbelzinnige houding van de regio Wijk aan Zee (wat bewoners betreft, de middenstand en de regiopolitiek) waarbinnen enerzijds qua werkgelegenheid, inkomen en omzet economish het voortbestaan van Tata Steel essentieel gevonden wordt, terwijl er anderzijds groepen zijn die zich zwaar verzetten (juridisch) tegen de schade die het bedrijf veroorzaakt. (Helaas komt dat punt in het NRC verhaal van vandaag nauwelijks aan de orde).
Niet publiekelijk maar in m’n schaakkringen, zaken- en bestuurlijke relaties e.d. bekreun ik me al een jaar of vijf tegen de voortzetting van Tata Steel Chess in Wijk aan Zee.
Graag zou ik zien dat de band tussen het schaaktoernooi en Tata Steel finaal wordt doorgesneden!
De opzet en organisatie van dit prachtige toernooi zou ik echter heel graag binnen NL behouden. Zij het dat ik heel graag een ander kapitaalkrachtig en populair bedrijf als sponsor zou zien (Ahold bijvoorbeeld) en dat ik de locatie in NL graag zou willen centraliseren, bijvoorbeeld naar Utrecht of de Flevopolder.
Alles bij elkaar genomen, hoop ik op reacties hier binnen Schaaksite; ben zeer benieuwd hoe andere schakers aankijken tegen het gedoe en eventuele alternatieven … !?
Ik ben het met je eens dat Tata Steel een heel problematisch bedrijf is en dat, in een ideale wereld, een ander bedrijf de sponsoring van het schaaktoernooi zou overnemen. Maar wie gaat doen? Ik weet niet hoeveel WaZ kost, maar het zal om vele tonnen gaan, vermoed ik, en er zijn weinig bedrijven die een niet zo heel erg sexy sport als schaken (langdurig) willen steunen met zo veel geld. Misschien ASML?
Ik zat ook aan ASML te denken. Maar welke locatie? Misschien de Koningshoeve in Veldhoven? Daar is ook ruimte genoeg voor de lagere groepen, 10-kampen e.d.
Ik zou graag meespelen in een toernooi zoals dat in Wijk aan Zee maar ik ben niet bereid om aan een toernooi gesponsord door Tata Steel mee te doen. Dat heeft vooral met de minachting voor de volksgezondheid te maken.
Ik snap je zorgen hier volledig. Als schaaksport moeten we ons niet laten lenen door ‘foute’ sponsoren. Eerder dit jaar ontstond er op deze site ophef over een toernooi dat Booking.com als sponsor had gestrikt. Booking.com werkt mee aan het aanbieden van accommodaties in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, waarmee het bedrijf volgens mensenrechtenorganisaties bijdraagt aan schending van het internationaal recht.
Het dossier rond Tata Steel is natuurlijk wel van een andere orde. Het toernooi bestaat al sinds 1938, inmiddels bijna 90 jaar. In die tijd was er nog vrijwel niets bekend over de gezondheids- en milieuschade die de staalindustrie met zich meebrengt. Al die decennia is Tata Steel (of een rechtsvoorganger) sponsor geweest van het toernooi. Tegelijkertijd zijn we ons in de loop der tijd steeds meer bewust geworden van de problemen rond het bedrijf.
Moeten we de banden met Tata dan nu doorsnijden? Dat zou vanuit principieel oogpunt begrijpelijk kunnen zijn, maar ik zou daar toch wat voorzichtiger mee omgaan. Tata Steel werkt momenteel aan een verduurzamingsagenda. Of die plannen realistisch en voldoende ambitieus zijn, zal de toekomst moeten uitwijzen. Daarvoor zal bovendien aanzienlijke steun van de overheid nodig zijn. Maar het laat in ieder geval zien dat men zich binnen Tata Steel terdege bewust is van de noodzaak om de bedrijfsvoering te hervormen.
Het verdwijnen van het Tata Steel Chess Tournament zou bovendien een enorme aderlating zijn voor het Nederlandse schaakleven. Tata Steel draagt jaarlijks meer dan een miljoen euro bij aan het toernooi. Het vinden van een nieuwe sponsor van vergelijkbare omvang lijkt mij in het huidige sponsorklimaat uiterst moeilijk.
Daarmee dreigt niet alleen het einde van een toernooi met een geschiedenis van bijna negentig jaar, maar ook het verlies van het laatste internationale toptoernooi op Nederlandse bodem. Eerder verdwenen al IBM, Ohra, Interpolis en VSB als grote sponsors uit de Nederlandse schaakwereld. Dat moeten we mijns inziens niet lichtvaardig opgeven. Maar wel zeer terecht dat je aandacht blijft vragen voor dit onderwerp, dank hiervoor!
Ik ben eigenlijk heel benieuwd naar wat de generatie Euwe en Donner en Timman van spelen bij Hoogovens vond.
De meningen van de huidige planeetbewoners is me wel duidelijk, daar word je te pas en te onpas mee bekogeld, maar hoe keken nou die vorige generaties hier tegenaan.
Zeker als je bedenkt dat ‘ harde’ sponsoring pas vanaf jaren 70 of 80 begon. Voor die tijd speelde je toch om een fles wijn en een kop snert, of is die sponsoring al eerder serieus geworden?
Afijn, ik kom al zeker 20 jaar niet meer in Wijk aan Zee vanwege alle klimaatissues, maar je hoeft nu eenmaal niet alles aan de grote klok te hangen. Dat laatste lijkt bij velen van ons toch ook wel een dingetje.
Moedig voorwaarts allen!
In deze podcast kwam het onderwerp redelijk uitgebreid aan bod.
https://podcastluisteren.nl/ep/Met-Groenteman-in-de-kast-Jan-Timman-schaker-Van-bepaalde-zetten-heb-ik-nog-altijd-spijt
Tata moet stoppen met het verdoezelen van de milieu-problemen, dat staat voorop voor mij. Maar verder vind ik het een lastig vraagstuk. Willen we dan wel sponsoring door banken, ICT-bedrijven, de food-industrie of pensioenfondsen? Staal moet zo schoon mogelijk worden geproduceerd, maar lijkt me onmisbaar voor onze samenleving (anders dan 90% van ons vlees en onze ICT). Ooit zijn de Hoogovens als strategische industrie vlakbij zee en in een dunbevolkt gebied gebouwd. Moeten we dan nu een ander gebied in Nederland opzoeken? Of sluiten we Tata Steel en laten we het staal van onze pannen en auto’s elders maken? En gaan we onze milieu-problemen dan exporteren?
Voor het eerst in onze geschiedenis lijken de koopmannen het af te leggen tegen de dominees.
Nederland heeft eeuwenlang aardig geboerd bij een ongemakkelijke combinatie van die twee. De dominee vertelde ons hoe het hoorde, de koopman zorgde ervoor dat er ondertussen iets te eten viel. Tegenwoordig lijkt de koopman zich vooral te moeten verantwoorden voor het feit dat hij überhaupt nog iets maakt.
Mogen we in Nederland eigenlijk nog staal produceren?
Mogen we nog boeren? Vissen? Chemie bedrijven? Een fabriek bouwen? Ondernemen?
We produceren in IJmuiden staal met een relatief moderne en efficiënte fabriek. Niet goed genoeg. Onze landbouw behoort internationaal tot de meest productieve en technologisch geavanceerde. Niet goed genoeg. De industrie moet schoner, de landbouw kleiner, de visserij minder en de ondernemer vooral begrijpen dat Nederland eigenlijk te klein, te kwetsbaar en te kostbaar is voor al die bedrijvigheid.
Intussen verslechtert het vestigingsklimaat. Grote ondernemingen verdwenen of verplaatsten hun hoofdkantoor, maar interessanter is wat minder zichtbaar gebeurt: industriële investeringen die elders terechtkomen, start-ups en scale-ups die over de grens kijken en ondernemers die zich afvragen waarom ze hun volgende bedrijf eigenlijk nog hier zouden vestigen.
De dominee kan tevreden zijn. Hij is aan de winnende hand.
Iedereen kan immers ambtenaar worden.
Alleen wordt er in China, India en de Verenigde Staten ondertussen gewoon staal gemaakt. Veel staal. En vermoedelijk niet schoner omdat wij besluiten het hier niet meer te doen.
Dat is voor mij het ongemakkelijke punt in de discussie over Tata Steel. Natuurlijk moeten de gezondheidsproblemen rond IJmuiden serieus worden genomen. Natuurlijk moet Tata schoner. De omwonenden hebben recht op schone lucht en een overheid die hun gezondheid beschermt. Maar daaruit volgt nog niet automatisch dat Nederland beter af is zonder staalindustrie.
Want waar komt ons staal dan vandaan?
Als de productie verschuift naar landen waar staal met hogere emissies wordt gemaakt, hebben wij onze statistieken vergroend en mogelijk het wereldwijde milieu geen dienst bewezen. We hebben dan vooral de fabriek verplaatst.
De Britten hebben hun staalindustrie grotendeels laten verdwijnen. De Duitse industrie verkeert in zwaar weer. Misschien is het daarom juist nu verstandig een vraag te stellen die groter is dan Tata Steel en groter dan Wijk aan Zee:
hoe belangrijk vinden we het eigenlijk dat Europa nog zelf staal kan maken?
Dat is geen sentimentele vraag. Staal zit in onze huizen, spoorwegen, windmolens, machines, auto’s en defensie-industrie. Een continent dat alles wil verduurzamen maar de materialen daarvoor elders laat produceren, heeft een merkwaardige opvatting van onafhankelijkheid ontwikkeld.
En dan is er nog een vraag die in dit soort discussies zelden gesteld wordt.
Waar moeten onze kinderen straks hun brood mee verdienen?
Wie kinderen heeft, merkt misschien dat hun vanzelfsprekende vertrouwen in Nederland kleiner is dan het onze ooit was. Ze studeren internationaal, spreken hun talen en kijken zonder veel sentiment naar Zürich, Dubai, Singapore of de Verenigde Staten. Waarom zouden zij hier blijven wanneer werk, ondernemingsruimte en toekomstperspectief elders aantrekkelijker zijn?
Daarmee kom ik uiteindelijk toch bij het schaken.
Het verlies van het Tata Steel Chess Tournament kan natuurlijk nooit een argument zijn om een vervuilende staalfabriek open te houden. Daarvoor is zelfs een van de mooiste tradities van het Nederlandse schaakleven te klein. Frans Hoynck heeft bovendien gelijk dat de vraag naar de sponsor van zo’n toernooi gesteld mag worden.
Maar misschien stellen we de verkeerde vraag als we alleen vragen wat we verliezen wanneer Tata blijft.
Ik zou ook willen weten wat we winnen wanneer Tata verdwijnt.
Als het antwoord is: dezelfde hoeveelheid staal, alleen voortaan gemaakt in India of China; minder Nederlandse industrie, minder strategische autonomie, minder banen en toevallig ook nog het verdwijnen van een schaaktraditie die sinds 1938 bij Wijk aan Zee hoort — dan lijkt mij enige aarzeling op haar plaats.
De dominee heeft een geweten nodig.
Maar zelfs een dominee moet ergens zijn brood verdienen.
Een fraai stukje proza Joris van Vuure!
Dank daarvoor.
In deze tijden van stelling-inname en het onvermogen naar elkaars standpunten te willen en kunnen luisteren, eigenlijk niet het antwoord waar ik op zat te wachten.
Ik ga daarom toch maar naar de podcast tip van Jos v.d. Kaap luisteren.
Succes allemaal met het afwegingen maken wel of niet deel te willen nemen aan het Tata Chess toernooi, en niet te vergeten,
Moedig voorwaarts allen!
Voorwaar barre tijden zijn het en het ergste moet nog komen.
Dank voor de link Frans!
Voor mij is de situatie in rondom Hoogovens t/m Tata het zoveelste voorbeeld van dat de markt de problemen niet oplost. Dan is een subsidiefuik geen remedie: alleen nationaliseren (of gulden aandeel) geeft de nodige controle. Alleen zo kan de staat garanderen dat voor de gezondheid van burgers wordt gezorgd.
Wat betreft deelname aan Tata Steel: ik zou het principieel niet doen, zo’n sponsor (met aankomend strafblad) moet je niet willen. Ik heb al eens ergens hier gezegd dat ik het professionele schaak niet belangrijk vind. Als de sponsor verdwijnt en als er dan weer, zoals zestig jaar geleden, geschaakt moet worden om ‘een fles wijn en een kop snert’, vind ik het prima.
Als je nieuwe tradities/sponsors wilt, kun je kijken naar de Aholds en ASML’s met hun enorme winsten. Ook hier moet de overheid meer druk zetten: ofwel grote bedrijven geven een percentage van hun winst terug via sponsoring e.d., ofwel we verhogen de winstbelasting.