Powerhouse Pawn Sacrifices

Boekenrubriek 31 juli 2026 15:08 Wijnand Engelkes 1

Van Ivan Cheparinov, ondertitel: How to lose small and win big in chess.

Waar ik vorige keer een boek besprak dat schaaktechnisch nog nét binnen mijn eigen capaciteiten past, “Oom Jan leert zijn neefje schaken”, waag ik me dit keer aan een boek dat daar vér buiten gaat. Ik heb de bespreking overgenomen van een andere recensent (met het kwadraat van mijn elo) en kreeg daar al snel spijt van. Op hard werken had ik niet echt gerekend.

Dit is geen makkelijk boek. Je bladert het niet even snel door op zoek naar hapklare brokken begrijpbare strategie en mooie combinaties. Het gaat over hoe een materieel nadeel, één pion, af te wegen valt tegen positionele voordelen. Cheparinov gaat daar niet alleen in schaakzetten maar vooral ook in tekstuele uitleg op is. De verhelderende tekst neemt vaak meer plaats in dan de variantenbomen. Dit is vooral voor ons niet-computers erg leerzaam. Je moet ook leren evalueren. Het is niet alleen rekenen. In dat evalueren krijgt u in dit 200 pagina’s tellende boek 100 opgaven.

Meestal begint een boek met voorbeelden, wat uitleg en daarna met een aantal opgaven, waarmee u het geleerde kunt testen. Cheparinov doet het andersom: hij begint per hoofdstuk met een serie opgaven over het thema van het hoofdstuk en verwacht van u dat u een gedegen analyse levert van de posities, welke zetten te verwachten zijn en wat uw afweging is van wie er beter staat. De eerste opgaven bevatten een concrete vraag: wat bent u van plan tegen c5-c4 ven zwart? , later worden de opgaven algemener. Hij spreekt u streng toe: vooraf even bij het partijverloop kijken is valsspelen en levert u minder rendement op van dit boek. Even snel een oordeel en dan doorbladeren naar de oplossing is er niet bij. U kunt daarna uw uitgeschreven analyse vergelijken met de partij en het commentaar.

Dat uitschrijven van analyses is trouwens buitengewoon educatief. Ik doe dat regelmatig bij mijn partijen en laat pas als ik denk hé-le-maal klaar te zijn, vriendje Stokvis er naar kijken, die dan niet alleen mijn zetten maar ook mijn analyses kan afkraken. Daar hoop ik dan veel van te leren.
Zo werkt dit boek dus ook: eerst zelf denken, dan komt pas de leraar kijken. (en helpt je)
Ook een sterk punt van dit boek is dat iedere partijbespreking eindigt met de opsomming van de voornaamste kenmerken van de partij, in het kader van “wat hebben we geleerd van deze partij”.
Het is een zeer goed cursusboek. Wat is het probleem? Hoe los je het zelf op? De meester laat het zelf zien, en “Wat heb je nu geleerd”.

Cheparinov is geen kleine jongen. Secondant van Topalov en zelf ook een topgrootmeester met een peak rating van 2718 en een twintigjarige periode tussen 2650 en 2700. Hij is betrokken bij “Killer chess” van Jacob Aagaard en dit boek is gebaseerd op een van de cursussen die hij daar gaf. Je herkent het cursus-aspect in het boek. Eerst zelf er uit proberen te komen, dan uitleg van de meester met controle van je huiswerk en daarna de nazit met opsomming waar het om ging en wat we hebben geleerd.

Het boek begint met hoe je een stelling evalueert, waarin een pion is geofferd. Hij maakt daarbij onderscheid tussen dynamiek en lange-termijn factoren. Allebei een hoofdstuk met illustratieve partijen. Bij de dynamiek begint hij -heeft u de opgaven al geanalyseerd en uitgeschreven?- de uitleg met een vraag: begint u de partij als witspeler liever mét of zónder de pion op h2? En is uw antwoord anders als het gaat om de pion op a2? Hoe bepaal je of de verkregen ruimte of het aantal extra zetmogelijkheden opwegen tegen de verloren pion? Uit dit hoofdstuk, dat grotendeels in de sample staat als u het boek bij de diverse sites opzoekt, een spectaculair voorbeeld:

Wit heeft twee drie pionnen geofferd voor meer activiteit en staat nu voor een belangrijke beslissing. Hoe denkt u erover? Motiveer uw antwoord en geef enkele varianten. Maakt u zich er niet af met “Dat ziet er wel goed uit” want zwart heeft ook behoorlijke tegenkansen. Als u die niet beoordeeld heeft moet u nog maar eens opnieuw beginnen met analyseren.

Bij de lange-termijn factoren in hoofdstuk 2 gaat het niet om aanvalskansen, maar om in hoeverre u in staat bent de tegenstander eronder te houden. “Van die rottige pionnenstructuur komt hij voorlopig niet af” of “hij is mooi tijd kwijt geraakt om die pion van mij op te halen en staat nu structureel wat slechter”. Hoe quantificeer je dat in ‘s-hemelsnaam? Ikzelf vond dit het lastigste hoofdstuk.

Daarna volgen hoofdstukken 3-6 over specifieke kenmerken van het pionoffer in de volgende openingen: Weense variant (1. d4 d5 2. c4 e6 3. Pf/c3 Pf6 4. Pc/f3 dxc4) met het pionoffer 5. e4 Lb4 6. e4, het Catalaans waarbij wit na 1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. g3 dxc4 geen moeite doet de pion op c4 snel terug te krijgen, het pionoffer in de doorschuifvariant van het Frans 1. e4 e6 2. d4 d5 3. e5 c5 4. c3 Pc6 5. Pf3 Db6 6. Ld3 cxd4 7. 0-0 waar hij de voors en tegens van dxc3, Ph6 en Pge7 bespreekt. Als laatste het Dame-Indisch met een evaluatie van het pionoffer na 1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 b6 4. g3 La6 5. Dc2 Lb7 6. Lg2 c5 7. d5. Deze vier varianten worden besproken aan de hand van partijen van Cheparinov zelf, naast enkele van Kramnik, Moisenko, Postny, Giri en Carlsen, allen uit het 2650+ segment.

Vervolgens gaan we in hoofdstuk 7 , “How did the greats do it”, over naar vijf hoog-kwalitatieve partijen van Kasparov, Topalov en Caruana, met behalve benoeming van het thema ook weer de nazit met “waar ging het om” en “wat hebben we geleerd”.
Wat als indruk bij me overblijft is een klassiek leerboek, zeer educatief opgesteld door een strenge en goede leraar, een boek dat diep gaat, veel tijd vergt, voornamelijk eigen analyse van de opgaven en proberen te duiden wat de meester net gezegd heeft. Je moet er eigenlijk een ordner bij kopen voor je aantekeningen en eigen -gecorrigeerde- analyses. Zeer educatief en waard om zorgvuldig en niet te snel te bestuderen.

Minpuntje:

Ieder hoofdstuk in het boek wordt “opgesierd” met een AI-afbeelding, met het bekende resultaat: geen enkel correct afgebeeld schaakbord. (Dit begint een obsessie voor me te worden.) Het is wat mij betreft het enige manco aan dit boek. Maar: ik heb ervan genoten. Haast u naar de boekhandel!

Quality Chess Ivan Cheparinov Powerhouse chess secrifices ISBN 978-1-78483-220-9

Quality Chess

Ivan Cheparinov

Powerhouse pawn sacrifices

ISBN 978-1-78483-220-9