Recensie: Seizing the Initiative – The 1.e4 Repertoire – Volume 1

Wat is de populairste reactie van zwart op 1.e4? Afhankelijk van welke database je raadpleegt, of door een rondje langs de borden te maken op een toernooi, zal het antwoord op deze vraag ofwel 1…e5 zijn, ofwel 1…c5. Stel deze vraag ook eens op een clubavond en je verzandt al snel in een discussie over wat de beste opening is voor zwart. Geheid dat er spelers zijn die stellen dat 1…d6 het antwoord is op al hun problemen. Voordat we verder afdwalen en zonder enig waardeoordeel over wat nu de beste zet is, zeker naarmate de elo’s toenemen, zijn 1…e5 en 1…c5 toch wel de geijkte resultaten. Waar zwart met 1…e5 eerder naar een kalme stelling streeft, is het Siciliaans zonder meer een uitnodiging om vanaf de eerste zet het gevecht vol aan te gaan.

Een probleem dat veel witspelers met het Siciliaans hebben, is het woud aan varianten waaruit zwart kan kiezen, zeker in het open Siciliaans. Hoewel wit ook hierin aanzienlijk veel keuzevrijheid heeft, weet zwart de partij toch vaak een bepaalde kant op te sturen. Niet zelden heeft de zwartspeler met de resulterende stellingen net wat meer ervaring, waarmee wits taak er niet eenvoudiger op wordt. Veel witspelers opteren daarom voor een van de populaire anti-Siciliaanse varianten, zoals de Rossolimo of de Alapin, in een poging de partij vanaf een vroeg stadium meer naar hun hand te zetten. Het boek Seizing the Initiative – The 1.e4 Repertoire – Volume 1 van GM Gawain Maroroa Jones past wat dat betreft goed in dit rijtje.

Voordat we al te diep de varianten induiken, wat kunnen we op voorhand verwachten? GM Maroroa Jones heeft via uitgever Quality Chess de afgelopen jaren omvangrijke werken uitgebracht over de Siciliaanse draak, het Koningsindisch en een tweetal boeken waarin een compleet repertoire voor wit is opgesteld, gebaseerd op 1.e4, genaamd Coffeehouse Repertoire. In zijn voorwoord schrijft Maroroa Jones dat Seizing the Initiative een complete herziening is van Coffeehouse Repertoire, waarvan het eerste deel volledig in het teken staat van het Siciliaans. De twee andere delen die volgen zullen alle overige antwoorden van zwart op 1.e4 behandelen. In termen van omvang komt dit praktisch neer op een verdubbeling naar 480 pagina’s, voor wat betreft het Siciliaans. Maroroa Jones levert geen half werk, van koffiehuisschaak is zeker geen sprake, dat is wel duidelijk.

Seizing the Initiative bestaat uit vier delen, verdeeld over zestien hoofdstukken. Elk van de vier delen is voorzien van een introductie waarin een kort overzicht wordt gegeven van de verschillende structuren die kunnen ontstaan, een aantal modelpartijen, de gewenste stelling voor wit en de meest kritieke verdediging voor zwart. Vervolgens wordt in de daarop volgende hoofdstukken ingegaan op de diverse varianten. Het uitgangspunt dat Maroroa Jones hierbij hanteert, is dat zwart vanaf het begin al uit zijn comfort zone wordt gehaald en onder druk wordt gezet.

De basis voor het repertoire heeft Maroroa Jones gelegd in Coffeehouse Repertoire. Lezers van deel 1 hiervan zullen de genoemde varianten herkennen, onder meer omdat de auteur hier ook regelmatig naar verwijst. Ten opzichte van Coffeehouse Repertoire zijn de varianten echter stevig uitgebreid. Bij deze daarom alvast een waarschuwing: wees voorbereid op serieuze diepgang, zeker wanneer varianten tot B1232 lopen (geen grap).

Het repertoire van Maroroa Jones begint bij een antwoord op de Najdorf-variant. Daarvoor kiest hij de Carlsen-variant, die op het bord komt na 1. e4 c5 2. Pc3 d6 3. d4 cxd4 4. Dxd4 Pc6 5. Dd2.

Het plan van wit in deze stelling is b2-b3, Lb2 en 0-0-0, om in het vervolg op de koningsvleugel aan te vallen. Uit de varianten die Maroroa Jones presenteert, volgt naar eigen zeggen dat de loper op b2 in veel gevallen beter staat dan op e3, zoals gebruikelijk in vele Siciliaanse hoofdvarianten. Bovendien staat het zwarte paard op c6 in plaats van op d7, wat het natuurlijke veld is voor het paard in de Najdorf. Zwart kan nu kiezen uit structuren met een pion op e6, een soort Scheveningen, een pion op e5, zoals gebruikelijk in de Najdorf en een draakachtige opstelling met g7-g6. Laten we er eens een voorbeeld bijpakken waarin zwart voor een Scheveningen-structuur gaat.

Na 5… Pf6 6. b3 e6 7. Lb2 geeft Maroroa Jones als opties voor zwart 7… d5, 7… Le7 en 7… a6. Nu is 7… d5 8. exd5 exd5 9. 0-0-0 Le6 volgens Maroroa Jones een tabiya, waarin hij twee mogelijke speelwijzes voor wit aanreikt: 10. Lb5!?, wat chaotische stellingen oplevert en de veiligere optie 10. Kb1. Een voorkeur voor een van beide varianten wordt niet gegeven. Persoonlijk vind ik dit prettig, zo valt er wat te kiezen, afhankelijk van wat beter bij je speelstijl past. Even terzijde, dit geldt voor meerdere varianten die worden gepresenteerd.

Maroroa Jones vervolgt zijn analyse van het ingewikkelde 10. Lb5!? met 10… a6.

Dit lijkt de kritieke zet voor zwart. In de partij Svane – Nepomniachtchi speelde zwart 10… Lb4, waarop 11. Pge2 volgde. Maroroa Jones stelt als alternatief 11. Dg5! voor, waarop het natuurlijke 11… 0-0?! faalt op 12. Pxd5! Lxd5 13. Lxf6 Dxf6 14. Dxf6 gxf6 15. Txd5 en wit heeft een pion gewonnen, alsmede de zwarte structuur vernacheld. Een andere mogelijkheid die zwart tot zijn beschikking heeft, is 10… Da5. Wit vervolgt met 11. Pge2 Lb4 (11… Tc8? 12. Dg5!, gevolgd door 13. The1) 12. Dg5 0-0-0 (12… 0-0? 13. Pxd5!) 13. Lxc6 bxc6 14. f3 met een voordeeltje.

11. Lxc6+ bxc6 12. Pge2 Het geijkte veld voor het paard.

12… Lb4 Dit lijkt de beste zet voor zwart. Nu de pion op d5 is gedekt, is de truc met Dg5 en Pxd5 uitgesloten. Op 12… Le7?! volgt 13. Pf4, waarna zwart na stukkenruil met een vervelende achtergebleven pion op e6 wordt opgezadeld. Op 12… Ld6 heeft Maroroa Jones het pionoffer 13. g4! gepland. 13… Pxg4?! (13… Lxg4 14. Thg1 met hetzelfde idee) 14. Thg1 en zwart zit in de problemen. Zie bijvoorbeeld 14… 0-0 15. Pd4 Pe5 16. Pe4! en ook in deze variant doet de loper op b2 van zich spreken. 16… dxe4? (16… Pg6 17. Pxd6 Dxd6 18. h4 met aanval) 17. Pxc6! en zwart heeft geen goede verdediging tegen de komende koningsaanval.

13. a3 Ld6 13… La5 14. b4 Het opspelen van de pion lijkt riskant, maar het idee is om controle te krijgen over de zwarte velden, in het bijzonder c5 en d4. 14… Lc7 15. Pd4 Dd6 16. Pa4. Het plan voor wit is nu Pc5 en Dc3. Merk op dat zwarts koning nog niet veilig is.

14. g4!? Dit plan hebben we eerder gezien, hoewel zwart dit keer een zwakte bij wit heeft uitgelokt op a3. 14… 0-0 Slaan op g4 leidt tot dezelfde eerdergenoemde varianten. 15. g5 Ph5 15… Pd7 16. h4, gevolgd door h4-h5-h6; 15… Pg4 16. Pd4 en wit gaat tijd winnen voor de aanval door het paard aan te vallen.

16. Pe4!? c5! Geen vanzelfsprekende zet, maar zwart moet iets doen om de sterke loper te neutraliseren. 16… dxe4?! 17. Dxd6 Dxg5 18. Kb1. Zwart staat tijdelijk een pion voor, maar de aanval via de g-lijn gaat zich laten gelden. 17. P4g3 Volgens Maroroa Jones biedt deze zet de beste praktische kansen. 17… Pxg3 18. hxg3 Te8! 18… d4?! zou passen in zwarts verdedigingsplan, maar deze zet komt te laat. 19. f4 en wit heeft zowel Dd3 als Pxd4 als plan, waarna de diagonaal opnieuw wordt geopend. 19. Kb1 19. Dd3 Dxg5+ is een vervelend schaakje.

19… Lf5 19… Lg4? lijkt een natuurlijke zet, maar verliest op spectaculaire wijze na 20. g6! hxg6 (20… fxg6 21. Dxd5+) 21. Th8+! Kxh8 22. Dh6+ Kg8 23. Dxg7#.

20. g4! Lg6 20… Lxg4? 21. g6!, de ontbrekende pion op g3 maakt geen verschil; 20… Le4 21. f3 Lg6 22. f4 en zie het vervolg. 21. f4 Le4 22. Pg3!? Niet gedwongen, maar het kwaliteitsoffer past in het witte plan. 22… Lxh1 23. Txh1 Zonder de loper kan zwart de h-pion niet behouden. Dit geeft wit afdoende compensatie. 23… d4 24. Dd3

24… h6! 24… g6?! is de enige manier waarop zwart de pionnenstructuur intact kan laten, maar na 25. Pe4 lijkt zwart gedwongen de kwaliteit terug te moeten geven. Op 25… Le7 komt 26. Dh3 en wit wint. 25. Lc1!? Om veld e3 en de pion op f4 te verdedigen. 25. gxh6 is ook een mogelijkheid. Maroroa Jones merkt hier op dat Stockfish 18 een evaluatie geeft van 0.00, maar dat zwart onder druk staat. Na bijvoorbeeld 25… hxg5? 26. Dh7+ Kf8 27. Pf5 is mat niet meer te voorkomen.

Uit dit voorbeeld worden een paar zaken duidelijk. Het spelen van deze variant vereist serieus huiswerk. De zetten voor zowel wit als zwart zijn niet vanzelfsprekend. Eerst de nodige testpartijen online spelen lijkt geen overbodige luxe. Het uitspelen van de resulterende stellingen zou ik ook zeker aanraden. Op praktisch elke Siciliaanse opstelling heeft Maroroa Jones een plan voorbereid, waarbij (gelukkig) niet alle varianten zoveel zetten diep zijn.

Om het meeste uit dit boek te kunnen halen, is een rating van 2000+ praktisch een minimumvereiste. Dit gegeven alleen is niet voldoende. De bereidheid om hard te werken en varianten grondig door te spitten speelt een nog grotere rol. Dit maakt het boek daarom ongeschikt voor de gemiddelde clubspeler, die vaak weinig tijd tot zijn beschikking heeft. Is dat erg? Op zich niet, want er zijn voldoende andere anti-Siciliaanse varianten die zich makkelijker laten spelen. Voor de ambitieuze spelers onder ons biedt dit boek een aantrekkelijk alternatief om zwart flink te laten zweten achter het bord.

Conclusie

Met Coffeehouse Repertoire wist auteur Gawain Maroroa Jones al een hoogwaardig repertoire op te zetten voor 1.e4 spelers. Seizing the Initiative – The 1.e4 Repertoire – Volume 1 doet hier nog een schepje bovenop, met diep doorwrochte varianten waar Siciliaansspelers hun handen vol aan zullen hebben. De vele vindingrijke vondsten, ondersteund door de meest recente engine analyse, maken het boek tot een gevaarlijk wapen tegen het Siciliaans. Hard werken is vereist om er het meeste uit te halen, maar voor wie dat niet teveel is gevraagd, biedt dit boek een aantrekkelijk vooruitzicht op spectaculaire partijen.

Seizing the Initiative – The 1.e4 Repertoire – Volume 1

• Auteur: Gawain Maroroa Jones
• Publicatiedatum: 12 augustus 2026
• Aantal pagina’s: 480
• Uitgever: Quality Chess
• ISBN: 9781784833251
• Sample pages
• Paperback: € 29,99
• Hardcover: € 35,99
• eBook: € 22,65
• Bestellen