Krantenrubrieken weekenden 7 en 14 november 2026
Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.
Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

7 november:
Het EK jeugd van 1990/91 (1)
Van 20 december 1990 t/m 2 januari 1991 werd in Arnhem het EK jeugd t/m 20 jaar gehouden. Destijds mocht elk land één speler afvaardigen. Nederland mocht als organiserend land twee spelers inzetten, plus een reserve voor het geval er anders een oneven aantal deelnemers zou zijn. Die twee spelers waren Nederlands jeugdkampioen Martin Martens en Loek van Wely. Ik was de reserve. En er leek een oneven aantal te zijn! Mits de Roemeen Moldovan zou komen opdagen. Zijn coach had doorgeven dat hij en zijn pupil op de speeldag zelf zouden arriveren met de trein. Het was spannend: pas om half twaalf kwamen ze op het station aan en wist ik dus dat ik mee mocht doen. En toevallig moest ik een uur later tegen de Roemeen. Van vermoeidheid had hij helaas geen last en hij won overtuigend.
Een kleine tegenslag, maar er kwam een nog grotere. Ik moest op Eerste Kerstdag een uitgestelde partij van de vierde ronde spelen tegen een nog steeds niet fitte tegenstander. Ik won wel, maar vervolgens werd ik zelf ziek. Met vier remises op rij wist ik de schade te beperken. Daarna voelde ik me beter en versloeg ik twee sterke tegenstanders. En toen mocht ik de laatste ronde tegen een speler over wie het toernooiboek schreef: “Deze blijkt voorlopig een van de zwakste Russische deelnemers van de laatste jaren.” Ik probeerde het dubieuze Boedapester Gambiet, omdat ik destijds dacht dat Russen daar moeite mee hadden.
Vladimir Kramnik – Dimitri Reinderman
1.d4 Pf6 2.c4 e5 3.dxe5 Pg4 4.Lf4 Pc6 5.Pf3 Lb4+ 6.Pc3 Lxc3+ 7.bxc3 De7 8.Dd5 f6 9.exf6 Pxf6
10.Dd3 d6 11.g3 Pe4 12.Lg2 0–0 13.De3 Ld7





















Wit staat duidelijk beter, maar door zijn zwakke damevleugelpionnen mag ik nog hopen. Uiteindelijk weet ik ze allemaal te winnen.
14.Pg5 Pc5 15.Dxe7 Pxe7 16.Le3 h6 17.Lxc5 dxc5 18.Pf3 Pc6 19.Pd2 Tae8 20.e3?! Pe5 21.0–0 b6 22.h3?! Le6 23.Ld5 c6 24.Lxe6+ Txe6 25.Tfd1 Pd3 26.f4 Pb2 27.Tdb1 Pa4 28.Kf2 Td8 29.Pf1 Pxc3 30.Tb3 Pe4+ 31.Kf3 Te7 32.Tc1 Kf7 33.Tb2 Td3 34.Tb3 Pd2+ 35.Pxd2 Txd2 36.a3 Ted7 37.Tcc3 Ke6 38.h4 h5 39.a4 Ta2 40.Ta3 Tdd2 41.Ke4? g6! 42.Txa2 Txa2 43.Kf3 Txa4 44.e4 a5 45.e5











Het toreneindspel is gewonnen voor zwart, maar de manier waarop was te moeilijk voor de 18-jarige ik: 45…Ke7! met als pointe 46.Td3 b5!! 47.Td6 b4 48.Txc6 b3 en de b-pion loopt door.
45…Tb4? 46.Td3 Txc4 47.Td6+ Kf7 48.Tf6+ Kg7 49.Txc6 b5 50.Tc7+ Kf8 51.Ta7 b4 52.Ta8+ Ke7 53.Ta7+ Ke8 54.Ta8+ Ke7 55.Ta7+ Ke8
Zwart kan niet uit de schaakjes lopen en dus werd de partij remise. Jammer van de gemiste kans, maar met 7 uit 11, een gedeelde derde plaats en de beste Nederlander kon ik tevreden zijn.
Partij in viewer:
14 november:
Het EK jeugd van 1990/91 (2)
Vorige week schreef ik over mijn deelname aan het EK jeugd in Arnhem van 1990 als reserve. Dankzij het toernooiboek van Jeroen van den Berg (die later toernooidirecteur van Tata Steel Chess werd) en Tom Bottema las ik terug dat ik dat aan de koppigheid van een Luxemburger Laurent Castellano te danken had. Die was volgens zijn dokter nog niet genoeg hersteld van een gebroken been om in Arnhem te gaan schaken, maar daar dacht hij zelf anders over. Hij zat gewoon achter het bord in de eerste ronde, maar niet voor lang. Hij bleek te veel pijn te hebben om te spelen en werd snel naar het ziekenhuis gebracht. Een plaat die in zijn been was aangebracht, bleek gebroken en dezelfde dag ging hij terug naar Luxemburg. En zo mocht Eelco de Vries, die niet ver van de speelzaal woonde, net als ik invallen. Hij eindigde uiteindelijk gedeeld 27e van de 34 deelnemers.
Een ander bijzonder verhaal is van de IJslander Hannes Stefansson. Die ging elke avond de stad in, zoop veel en ging laat naar bed. Hij leek het toernooi niet zo serieus te nemen. En toch begon hij met 6 uit 6 en leek hij onbedreigd op de titel af te stevenen. In de vier rondes erna behaalde hij drie remises en een onnodige nederlaag: tegen Kramnik verloor hij in gelijke stelling op tijd omdat hij dacht de tijdcontrole al gehaald te hebben. De rustige Noor Rune Djurhuus, die met 2 uit 5 was begonnen. maar daarna alles had gewonnen, stond voor de laatste ronde nog maar een half punt achter. De onderlinge partij zou de beslissing geven. Daarvoor had de Noor een strategie bedacht: de partij rustig opbouwen en proberen in de tijdnoodfase toe te slaan. Met enige hulp lukte dat.
Rune Djurhuus – Hannes Stefansson
1.Pf3 Pf6 2.d4 g6 3.Lf4 Lg7 4.h3 0–0 5.e3 c5 6.c3 b6 7.Pbd2 d6 8.Lh2 Lb7 9.Le2 Pbd7 10.0–0 Pe4 11.Pxe4 Lxe4 12.Pd2 Lb7 13.Db3 Dc7 14.a4 a6 15.Tfd1 Tab8 16.Tac1 Pf6 17.Da3 Tfc8 18.b4 Ta8 19.bxc5 bxc5 20.a5 Ld5 21.Pc4 Pd7 22.Lg3 Da7 23.Pd2 Lc6 24.Tb1





















Na 24…Tab8 is er nog nog weinig aan de hand, maar vanaf hier raakt zwart langzaam in de problemen.
24…Lf8 25.Da2 d5 26.Tb2 e6 27.Tdb1 Pf6 28.Tb6 c4 29.Ld1 Dd7 30.Lh4 Pe8 31.Pf3 f6





















Na 32.e4 blijft wit goed staan, maar er lijkt iets beters te zijn.
32.Lxf6? Pxf6 33.Pe5 De8?
Met 33…Dd6! 34.La4 Lxa4! 35.Txd6 Lb3! 36.Da3 Pe4 had zwart de combinatie kunnen weerleggen en hadden we een andere kampioen gehad.
34.Txc6 Pe4
Nu zou na 34…Txc6 35.La4 sterk zijn.
35.Txc8 Dxc8 36.Da1 Tb8 37.Txb8 Dxb8 38.Lg4 Dd6 39.Db2 Lg7 40.Db6 Zwart gaf op.
Partij in viewer:

6 november:
De koning is het belangrijkste stuk op het schaakbord. Daarnaast is hij ook heel kwetsbaar.
Rond Prinsjesdag heb ik de actieve en ook de sportieve rol van de koning beschreven vanuit een schaakpartij en een eindspelstudie. Ook in een schaakprobleem vervult de koning rollen, die het opvallende karakter van de koning vertolken. Driezet 1079 van de bekende Henri Weenink (1892-1931) kon opgelost worden.














Hier zien we een witte koning die bewust op avontuur gaat en zich in gevaar begeeft. Gelukkig loopt het in het probleem goed af. Onwillekeurig dacht ik aan het voorval onlangs in Ursum waarbij een verwarde man op de koning afstormde. De sleutelzet is 1. Kxe7! Majesteit begeeft zich midden in het vijandelijk kamp. Hij kan door de zwarte toren van d6 op veel manieren aangevallen worden met de zwarte dame op de achtergrond. De dreiging is 2. Pxc5, waarna er 3. Dxf6, Pb3 en Pe6 mat dreigt. Op alle zwarte tegenschaakjes loopt de zwarte koning schaakmat. Zo komt er op 1. … Txd7, dit is zelfs dubbelschaak, 2. Kxf6, waarna er 3. Txd7 en Ke6 mat dreigt. Na 2. … Td6 schaak komt dan 3. Ke7 mat. Dit laatste is heel fraai want hier is sprake van een dubbele switchback, zowel de witte koning als de zwarte toren keren terug. Mooi is ook dat er na 2. … Txd8 3. Dxd8 mat komt en na 2. … Db6 schaak 3. Kg5 mat. Na 1. … Ke6 ,ook dubbelschaak, speelt wit 2. Kxe6 en mat op de volgende zet. Na andere zetten van de zwarte toren gaat de dreiging 2. Pxc5 door. Bijzondere bijvariant is nog 1. … Db6 waarop 2. Pf8 volgt met de dreiging 3. Pe6 en 3. Dxf6 mat. Als laatste nog 1. … Dxa7 2. Dxf6 schaak Txf6 3. Pxf6 mat.
Driezet 1080 is nog een voorbeeld van een kwetsbare koning. Grappig is dat de tweede componist een toepasselijke naam heeft. Dit probleem kan opgelost worden.














13 november:
Regelmatig kom je overbekende schaakprobleemthema’s tegen in schaakproblemen. Een voorbeeld bij uitstek is het Zagorujko thema.
Onlangs nog bij de boekbespreking van het boekje van Jan van Woerden naar aanleiding van het 100-jarig jubileum van de Edese schaakvereniging zagen we dat Van Woerden gefascineerd was over het Zagorujko thema. Hij wijdde daar in zijn boek een heel hoofdstuk aan. Ik ben het met hem eens dat het Zagorujko thema een van de meest bijzondere thema’s is, waar componisten met regelmaat weer met nieuwe publicaties komen. Het thema lijkt onuitputtelijk.
Het is hoog tijd dat de oplossingen van de zomerpuzzel worden geplaatst, de winterpuzzel is namelijk al in aantocht. Het eerste probleem toont, u raadt het al, het Zagorujko thema.
In het puzzelblad plaatste ik een verkeerde naam onder de tweezet. De juiste naam van de componist is V. Dacuk. De componist haalde een gedeeld eerste prijs in een jubileumtoernooi van G. Mosiashvili. Per abuis zette ik de laatst genoemde naam onder het probleem.
Het Zagorujko-thema is ontdekt door de Russische meester Leonid Ivanovich Zagorujko (1923-1999).
Het thema wordt ook wel drie-fasen-matverandering genoemd. Een fase in een probleem kan bestaan uit een schijnspel, dit is het spel zonder dat wit nog een sleutelzet heeft uitgevoerd, of wel wat ligt er al klaar in het probleem. Daarnaast is er vaak ook een fase na een verleiding, dit is een probeersel van wit om het probleem op te lossen, die echter net fout afloopt. Tenslotte is het spel in de oplossing, dus na de juiste sleutelzet ook een fase. Een lang verhaal maar thematiek kan je veel beter uitleggen vanuit het schaakprobleem.











In deze tweezet draait het om de zwarte zetten naar hetzelfde veld, te weten 1. … Kxe5 en 1. … Txe5. We beginnen zonder nog de sleutelzet uit te voeren met wat er dus klaar ligt, het schijnspel. Op 1. … Kxe5 is het mat met 2. Txe4 en op 1. … Txe5 is dat 2. Dg5 mat. Een aantrekkelijke sleutelzet lijkt 1. Pd4? Wit dreigt dan 2. Txe4 en 2. Dg5 mat. Interessant is dat de matzetten uit het schijnspel juist als dreigingen te zien zijn in deze verleidingsfase. Dit is ook een thema, die naar een Russische componist is genoemd, namelijk het Rudenko-thema. Nu willen we onderzoeken of er nieuwe matzetten komen na 1. … Kxe5 en 1. … Txe5. Dit is zo, want op 1. … Kxe5 komt nu 2. b8D mat en op 1. … Txe5 2. Pe2 mat. 1. Pd4 is niet de juiste sleutelzet want op de zwarts weerlegging 1. … Lg6 heeft wit geen mat. De sleutelzet is 1. Ph4! Weer dreigt wit 2. Txe4 en 2. Dg5 mat. Nu komt er op 1. … Kxe5 2. Lg3 mat en op 1. … Txe5 2. Pg2 mat. Op 1. … Lg6 komt 2. Pxg6 mat.

7 november:
Groninger Combinatie haalt uit
Wie bovenin wil meedoen in de meesterklasse moet creatief zijn. Niet alleen op het schaakbord, maar ook op financieel gebied. Het realiseren van grootschalige sponsoringen is lastig, omdat schaakteams niet echt een goede tegenprestatie kunnen bieden. De schaakzetten worden weliswaar allemaal gelivestreamd, maar van enorme media-aandacht is geen sprake.
Dus zijn teams afhankelijk van goedgeefse donateurs. Zo waren de vier achtereenvolgende landskampioenschappen van HSG uit Hilversum vooral het succes van één man: de superrijke schaakmecenas Joop van Oosterom.
Zijn er alternatieve constructies mogelijk? Bij het Haarlemse Kennemer Combinatie hebben ze wat slims bedacht. Ze organiseren door het gehele jaar een reeks online trainingen voor verschillende niveaus waar leden van alle Nederlandse clubs aan mee kunnen doen tegen een vergoeding. De inkomsten worden gebruikt voor het eerste team, waardoor ze toch een aantal sterke grootmeesters kunnen opstellen.
Ook bij het schaakteam van Groninger Combinatie is een interessante constructie bedacht. Sinds dit seizoen is grootmeester Lucas van Foreest volledig terug van de partij. Niet alleen als speler, maar ook als sponsor! Naast zijn secondantenwerk voor zijn broer Jorden is hij tegenwoordig ook druk aan het ondernemen. Het resultaat is chess.ceo. Een online schaakplatform geschikt voor openingsanalyse en partij analyse, dat gaat concurreren met het Duitse Chessbase. Wat is de sponsorconstructie? Alle spelers spelen in teamtenue met het logo van chess.ceo. Lucas speelt gratis.
De seizoensstart van Groninger Combinatie was bijzonder voortvarend. Na twee overwinningen en een remise staat het team momenteel op de tweede plaats in het landskampioenschap. Afgelopen weekend werd met maar liefst 8-2 gewonnen van subtopper LSG. Met een spectaculair stukoffer doet Machteld van Foreest bovendien een gooi naar de schoonheidsprijs.
Rudy van Wessel – Machteld van Foreest
1.e4 c5 2.Pf3 e6 3.c3 d5 4.exd5 exd5 5.d4 Pc6 6.Lb5 Ld6 7.0–0 Pf6 8.Te1+?! Le6 9.dxc5 Lxc5 10.Pd4 0–0
De zwartspeelster heeft de opening enigszins provocatief gespeeld. Zwart heeft een isolani, die succesvol door wit geblokkeerd is. Toch heeft zwart in ruil daarvoor actieve stukken. Met haar laatste zet heeft Van Foreest verschillende pionnen in de aanbieding gedaan. Ze blijken allebei vergiftigd…
11.Lxc6?! bxc6 12.Pxc6?!



















12…Lxf2!!
Een bijzonder gedurfd stukoffer, dat bovendien volledig correct is.
13.Kxf2
Van Wessel zal gedacht hebben dat hij zijn stuk na …Db6+ gewoon kan redden met Pd4. Van Foreest heeft echter andere plannen.
12…Dc7! 14.Pd4 Pg4+ 15.Kf1?
Met het eveneens gewaagde 15.Kf3! had wit nog de balans kunnen houden. Na de logische partijzet staat hij verloren.
15…Dxh2 16.Df3 Tae8!
De witte koning wordt omsingeld, terwijl de damevleugel nauwelijks tot ontplooiing kan komen. Zolang het extra materiaal in het hoekje staat merk je er niets van.
17.Ke2 Lf5+ 18.Kd1 Txe1+ 19.Kxe1 Te8+ 20.Pe2 Dh1+ 21.Kd2














21…g6!
Zwart heeft alle tijd van de wereld. De witte koning is ten dode opgeschreven.
22.Pa3 Ph2!
Het paardschaak op de onderste rij zal beslissend zijn op de volgende zet. 0–1
Partij in viewer:
14 november: De Fantasie Variant
Een tijd geleden bespraken we in deze rubriek de oorsprong van de Benoni. De Fantasy Variation is nog zo’n opening met een bijzondere naam die niet naar een speler, stad of land is vernoemd. Het is een variant van de Caro-Kann die ontstaat na de zetten 1.e4 c6 2.d4 d5 3.f3!?
De Duitse schaker Curt von Bardeleben was in 1890 de eerste prominente speler die deze speelwijze aanraadde. Aan het begin van de 19e eeuw was de variant ook wel bekend als de Maróczy variant of de Tartakower variant. In de loop van de 19e eeuw werd de variant ook in de Engelstalige schaakliteratuur geïntroduceerd, onder de naam Fantasy Variation.
De origine van de naam is puur thematisch. De zet 3.f3!? werd als onorthodox en fantasierijk beschouwd, alsof de witspeler in een ‘fantasiewereld’ leeft. De belangrijkste openingsprincipes worden immers gebroken. Wit doet niets aan zijn ontwikkeling en pakt bovendien het meest natuurlijke ontwikkelingsveld op f3 af van het witte paard. Daarnaast wordt op vroegtijdige zetten met de f-pion vrijwel altijd neergekeken, omdat ook de koning een stuk kwetsbaarder kan komen te staan. Toch is de pionzet wel bijzonder ambitieus. Wit streeft er naar om zijn formidabele pionnencentrum te handhaven.
De fantasie variant is objectief niet zo kritiek als de doorschuifvariant, maar geldt ook vandaag nog als een zeer serieuze bestrijdingswijze van de Caro-Kann. Bovendien leidt het vrijwel altijd tot buitengewoon boeiende partijen. Afgelopen week boekte een Hongaarse FIDE meester een exceptionele scalp op een Duitse grootmeester.
Tamas Gunes Ongut – Marco Baldauf
1.e4 c6 2.d4 d5 3.f3!? Db6!?
De populairste zetten zijn 3…e6 en 3…dxe4, maar deze damezet is de hoogste aanbeveling van de computer.
4.Pc3 dxe4 5.Pxe4!?
Een uiterst merkwaardige slagzet, die niet helemaal in de spirit van de opening lijkt. Toch heeft de witspeler de partij tot in de puntjes voorbereid.
5…Pf6 6.a4!?
Inventief gespeeld. Met zijn creativiteit dwingt de Hongaarse speler fouten af bij zijn tegenstander.
6…Pxe4?!
Wit krijgt nu alsnog zijn gedroomde pionnen centrum. Beter waren 6…a5 of het directe 6…e5!?
7.fxe4 e5 8.Pf3 Lg4 9.a5 Dc7?
9…Dxd4! was noodzakelijk, waarna een speelbaar eindspel ontstaat. Nu komt zwart serieus in de verdrukking.
10.Lc4 exd4 11.0–0! Dit is wel degelijk in de spirit van de Fantasie Variant! Ontwikkeling gaat voor materiaal.
11…Lc5?




















12.b4! Lf8
Een zeer deprimerend zetje. De achterstand in ontwikkeling wordt nu onoverkomelijk. De witte pointe is dat zwart na 12…Lxb4 13.Dxd4 0-0 14.Lb2 geen fatsoenlijke verdediging meer heeft tegen de matdreiging op g7.
13.Dxd4 Dd6
Tijd voor toeters en bellen:



















14.Lxf7+! Kxf7 15.Pe5+ Ke8 16.Txf8+!
Bijzonder spectaculair.
16…Dxf8 17.Lg5 Ld7 18.Td1
Zwart kan alle dreigingen niet langer pareren. Dus besloot hij tot
18…Df7 19.Pxf7 Kxf7 20.Tf1+ Kg6 21.Tf6+!
Een fijn zetje tot besluit. Mat is onafwendbaar. 1–0
Hoevaak zie je grootmeesters zo genadeloos onderuit gaan in miniatuurtjes? Dat kan alleen in een fantasiewereld.
Partij in viewer:

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)
Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13



1.e4 c6 2.d4 d5 3.f3 zag ik voor ’t eerst in https://www.365chess.com/game.php?gid=2541275
in de slotstelling dacht Botwinnik rustig na en bleek verrast dat hij de bedenktijd had overschreden.
Dat was in de WK revanche match van 1958 tussen wereldkampioen Smyslov en zijn uitdager Botwinnik. In die match verloor Smyslov de eerste drie partijen, waarvan twee tegen de Caro-Kann van Botwinniik Met deze fantasie variant had Smyslov dus succes en verkleinde hij zijn achterstand, maar haalde die niet meer op. Botwinnik won deze WK-match. Ook in zijn WK revanche match tegen Tal van 1961 was de Caro-Kann van Botwinnik zijn grote wapen, want Tal’s aanvalsdrift liep daar op stuk.