KNSB verzet zich tegen uitsluiting schakers Westelijke Jordaanoever en legt nieuwe ACO-regel voor aan de FIDE

De Koninklijke Nederlandse Schaakbond (KNSB) heeft de voorgenomen reglementswijziging van de Stichting Amsterdam Chess Open (Stichting ACO) ter beoordeling voorgelegd aan de internationale schaakbond FIDE. Dat bevestigt een woordvoerder van de KNSB. De voorgenomen regel bepaalt dat spelers die uitkomen voor schaakclubs in gebieden die volgens het internationaal recht onrechtmatig bezet zijn zoals de Westelijke Jordaanoever, voortaan niet meer aan ACO-toernooien kunnen deelnemen. Aanleiding voor de stap zijn protesten uit Israël.

Vorige maand maakte Stichting ACO bekend voornemens te zijn het toernooireglement aan te passen. Aanleiding hiervoor was de controverse rond de Israëlische grootmeester Alexander Bagrationi, die in clubverband uitkwam en uitkomt voor Elitzur Elkana en Elitzur Shomron, twee schaakclubs die gevestigd zijn op de Westelijke Jordaanoever.

Bagrationi’s schaakactiviteiten zijn niet oncontroversieel gelet op het advies van het Internationaal Gerechtshof van 19 juli 2024. Daarin oordeelde het Hof onder meer dat de voortdurende Israëlische aanwezigheid in het bezette Palestijnse gebied onrechtmatig is en dat andere staten niet mogen bijdragen aan het in stand houden van de daaruit voortvloeiende situatie. Ook moeten staten onderscheid maken tussen Israël en de sinds 1967 bezette gebieden.

Na raadpleging van mensenrechtenorganisatie The Rights Forum besloot de Stichting ACO haar beleid voor toekomstige toernooien aan te scherpen. Stichting ACO stelt dat de voorgenomen regeling aansluit bij deze juridische uitgangspunten en het Nederlandse beleid ten aanzien van de bezette gebieden. Het nieuwe reglement zal eerst nog juridisch worden getoetst en overigens niet alleen betrekking hebben op de Westelijke Jordaanoever, maar wereldwijd gelden voor spelers die uitkomen voor clubs in gebieden waarvan de bezetting door een internationale rechter als onrechtmatig is aangemerkt. Gebieden die, afhankelijk van de precieze formulering van het reglement, mogelijk onder de reikwijdte van deze bepaling vallen zijn bijvoorbeeld de Westelijke Sahara, de Chagosarchipel en Noord-Cyprus.

Israëlische protesten: brieven aan ministers en schaakorganisaties

Gideon Sa’ar, Minister van Buitenlandse Zaken in Israël, bron Wikimedia Commons

In Israël leidde de kwestie tot aanzienlijke politieke en maatschappelijke aandacht. Onder meer Channel 14, ONE, Walla, Maariv, IsraelFM en het religieuze weekblad Olam Katan berichtten over de kwestie.

Verschillende vertegenwoordigers van de schaakclub Elitzur Shomron, de lokale raad Sha’ar Shomron en de sportkoepel Elitzur kwamen in actie.

Op 8 oktober richtte Yohai Damri, voorzitter van de lokale raad Sha’ar Shomron, zich met een dringend verzoek tot de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gideon Sa’ar en minister van Cultuur en Sport Miki Zohar. Hij vroeg hen om diplomatieke actie te onderneming richting de Nederlandse autoriteiten, de organisatoren van het toernooi en internationale sportorganisaties.

Damri omschreef de voorgenomen maatregel als ernstige discriminatie en een uiting van antisemitisme. Volgens hem dreigt een precedent te ontstaan waarbij Israëlische sporters niet langer op basis van hun sportieve prestaties worden beoordeeld, maar op basis van de locatie van hun vereniging.

Ook Haggai Frank, voorzitter van de schaakclub Elitzur Shomron, liet van zich horen. Hij benadrukte dat de club zich al jarenlang inzet voor sportieve ontwikkeling en wederzijds respect. Volgens Frank is het onacceptabel dat een schaker vanwege de club waarvoor hij uitkomt niet meer aan internationale wedstrijden zou kunnen deelnemen.

Frank riep de Israëlische schaakbond, de Nederlandse schaakbond en de FIDE op om zich duidelijk uit te spreken tegen de voorgenomen maatregel.

Ook Eli Etzion, voorzitter van de Elitzur-sportkoepel (de sportorganisatie van de religieus-zionistische beweging en na Maccabi en Hapoel de derde sportkoepel van Israël), richtte zich tot minister Miki Zohar. Hij vroeg om persoonlijke interventie bij zijn Nederlandse ambtgenoot om te voorkomen dat de nieuwe regeling in januari 2027 van kracht wordt.

Etzion waarschuwde dat de kwestie een precedent kan scheppen dat zich mogelijk uitbreidt naar andere sporten en Europese toernooien. Hij stelde voor dat Elitzur de verdere acties zou ondernemen met het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken.

KNSB schaart zich achter Israëlische protesten en onderneemt actie

In een artikel van het Israëlische weekblad Olam Katan van 25 oktober werd melding gemaakt van een schriftelijke reactie van KNSB-voorzitter Dirk Hoogland aan Haggai Frank.

Volgens de publicatie heeft Hoogland benadrukt dat de KNSB niet zal meewerken aan de uitsluiting van schakers vanwege hun betrokkenheid bij clubs in Judea en Samaria (de Israëlische benaming van de Westelijke Jordaanoever). Hij onderstreepte daarbij het belang van open schaaktoernooien waaraan alle spelers kunnen deelnemen, ongeacht nationaliteit, afkomst, religie of politieke overtuiging. Deze uitgangspunten zijn volgens Hoogland ook verankerd in de FIDE-regels en de Algemene wet gelijke behandeling.

Hoogland wees er wel op dat het Amsterdam Chess Open zelfstandig wordt georganiseerd en dat de KNSB niet rechtstreeks verantwoordelijk is voor de toelatingsvoorwaarden van het toernooi. De aangekondigde reglementswijziging is bovendien nog niet van kracht.

De KNSB heeft aangekondigd de kwestie niet zonder meer te laten rusten. De bond wil bij de organisatie van het Amsterdam Chess Open de definitieve tekst van het voorgenomen reglement en de uitkomsten van de juridische toetsing opvragen. Vervolgens zal worden beoordeeld of de voorgenomen beperkingen verenigbaar zijn met de FIDE-regels en de Nederlandse wetgeving.

Hoogland wees daarnaast op de mogelijkheden die spelers hebben om eventuele uitsluiting aan te vechten, waaronder een procedure bij de Ethics and Disciplinary Commission van de FIDE en een klacht bij het College voor de Rechten van de Mens.

De reactie werd in Israël positief ontvangen. Haggai Frank beschouwde de brief als een belangrijke ontwikkeling in het protest tegen de voorgenomen uitsluiting, maar benadrukte dat de strijd nog niet voorbij is. Ook Yohai Damari, voorzitter van de regionale raad Sha’ar Shomron, verwelkomde de reactie, maar verwacht dat de woorden van de Nederlandse schaakbond ook in concrete maatregelen worden vertaald.

Foto van het Amsterdam Chess Open 2023, © Martin Blom

Reactie KNSB en Stichting ACO

De auteur van dit artikel heeft contact opgenomen met de persvoorlichter van de KNSB. Die bevestigt dat de bond de kwestie inmiddels heeft voorgelegd aan de FIDE. De KNSB wil de betreffende brief aan dhr. Frank niet openbaar maken.

Welk orgaan binnen de FIDE de kwestie precies behandelt, is vooralsnog onduidelijk. Ook is niet bekend of het gaat om een formeel verzoek om een uitspraak, een adviesaanvraag of een andere procedure.

De KNSB geeft vooralsnog geen openbare inhoudelijke verklaring over de juridische houdbaarheid van de nieuwe ACO-regel. Pas nadat de FIDE een uitspraak heeft gedaan zal de bond verdere maatregelen communiceren.

De persvoorlichter van Stichting ACO geeft aan dat er noch met de KNSB, noch met de FIDE contact is geweest en onthoudt zich van verder commentaar.

Ook dhr. Frank is om reactie gevraagd maar hij heeft niet gereageerd.

English summary

The Royal Dutch Chess Federation (KNSB) has referred the proposed regulatory amendment of the Amsterdam Chess Open (ACO) to the International Chess Federation FIDE for assessment. The proposed rule would exclude players representing chess clubs based in territories considered illegally occupied under international law, including the West Bank. The amendment follows controversy surrounding Israeli grandmaster Alexander Bagrationi, who represented two clubs based in the West Bank. After consulting human rights organisation The Rights Forum, the ACO announced its intention to introduce the measure, which would apply worldwide to territories whose occupation has been declared unlawful by an international court. The proposal has prompted considerable criticism in Israel, including protests by representatives of Elitzur Shomron chess club, the regional council of Sha’ar Shomron and the Elitzur sports organisation, who have described the measure as discriminatory and called for diplomatic intervention.

KNSB chairman Dirk Hoogland has reportedly informed the chairman of Elitzur Shomron that the federation will not cooperate in excluding players on the basis of their affiliation with clubs in the West Bank. He emphasised the importance of open chess tournaments and equal treatment, referring to both FIDE regulations and Dutch anti-discrimination legislation. The KNSB has also confirmed that it has formally brought the matter to FIDE’s attention, although it remains unclear which FIDE body will examine the issue and whether this constitutes a formal request for a ruling or an advisory opinion. The KNSB intends to request the final wording of the proposed ACO regulations and the outcome of its legal review before determining its next steps. The ACO, meanwhile, states that it has had no contact with either the KNSB or FIDE and declines further comment.

Reacties onder het artikel worden uitgezet.

nic
dgt

Klik hier voor de puzzel

2 Reacties

  1. Avatar
    Melchior Vesters 18 november 2026

    Een geweldig artikel, Martin! En natuurlijk een moreel moedig besluit van Stichting ACO. Onderdanen van een genocidale Apartheidsstaat zou je volledig moeten boycotten, want het is effectief om een inhumaan regime te isoleren. Je merkt hoe gevoelig Israël hiervoor is.

    Onze regering is te laf voor een totale boycot, maar voert wel beleid tegen producten uit bezette gebieden. Het besluit van ACO sluit in mijn ogen logisch aan op het regeringsbeleid. Bij het lezen van de reactie van de KNSB komen dan ook een paar vragen op.

    1. Waarom wachtte de KNSB niet de juridische toetsing af voordat ze met een statement kwam?
    2. Wat vindt de KNSB van het regeringsbeleid aangaande illegaal door Israël bezette gebieden?
    3. Is de KNSB bereid te accepteren dat uit dit beleid kan volgen dat toernooien Israëli’s boycotten?
    4. Is er volgens de KNSB verschil tussen solidariteit met Oekraïne (de KNSB is voor boycot van Rusland) en solidariteit met Palestijnen? Acht de KNSB de Israëlische regering moreel hoger dan de Russische?
    5. Wat vindt de KNSB ervan dat het lijkt alsof de bond beweegt vanwege politieke druk vanuit Israël?
    6. Wat vindt de KNSB ervan dat de bond zich schaart tegen een advies van het Internationaal Gerechtshof?

    Niet dat ik verwacht dat de KNSB op zulke kritische vragen ingaat: ik als huisschakertje heb immers geen machtige vrienden, in tegenstelling tot de Israëlische regering. Maar dit is wel weer een voorbeeld van hoe het ‘recht van de sterkste’ gaat boven universeel mensenrecht.

Alleen geregistreerde gebruikers kunnen een reactie achterlaten.