The life and games of Vasily Smyslov – deel 2
In 2020 kwam “The life and games of Vasily Smyslow” Volume 1 uit, en werd door de diverse recensenten de hemel in geprezen. Alle reden om nu volume 2 is uitgekomen, dit boek met grote aandacht te lezen. En het is van hetzelfde kaliber.
Auteur: Audrey Terekhov 448 pagina’s, Uitgever Russell Enterprises, ISBN 978-1-963885-32-3, ook als e-book verkrijgbaar. De laatste cijfers worden dan 33-0.
Smyslov was wereldkampioen van 1957 tot 1958, een korte periode, maar hij heeft tussen 1948 en 1984 tot de wereldtop behoord. In dat laatste jaar speelde hij, als 63 (!) -jarige, nog in de finale van de Kandidatenmatches en was Kasparov’s laatste horde op weg naar de matches met Karpov. Smyslov heeft nog tot 2001 gespeeld en is toen, bijna blind geworden, gestopt. Hij overleed in 2010.
Nu dus, zes jaar na het eerste deel, een tweede. Dit deel behandelt de periode 1948-1953, toen hij het beroemde Kandidatentoernooi 1953 in Zürich won. Daarover later meer.
De auteur, Andrey Terekhov, beschrijft zeer gedegen zowel de schaaktechnische prestaties als de omstandigheden naast het bord. Het leest alsof je de hele periode en ieder toernooi naast Smyslov staat en alle commentaren van zijn tijdgenoten hoort. De auteur heeft toegang gehad tot het familie-archief van Smyslov en zijn tijdgenoot Averbach en daarnaast een onnoemelijk aantal Russische en buitenlandse bronnen geraadpleegd. Een royaal aantal foto’s, ook uit het privé-archief, completeert het boek.
Het eerste hoofdstuk gaat over de periode na het Wereldkampioenschap van 1948 (Smyslov tweede achter Botwinnik) tot en met 1950. Dit was een goede periode voor Smyslov. Hij werd onder meer derde in het Kandidatentoernooi van 1950, achter Bronstein en Boleslavsky. In die tijd was het moeilijk een groter verschil in speelstijl te vinden dan tussen Bronstein de grillige en Smyslov de nauwkeurige. (mijn kwalificaties).
Het tweede hoofdstuk gaat over 1950-152. Smyslov is net getrouwd en slaagt er niet in om zijn peil te handhaven. In 1952-1953 gaat het beter. Een teken van kracht. Beoordeel mensen op hoe ze uit een dal klimmen, niet op periodes waar alles vanzelf gaat. Zijn beste resultaat dan is een trainingstoernooi in Gagra 1953, even ten zuiden van Sotsji aan het westen van de Zwarte zee. Een jaloersmakende bezetting met de hele Russische top op Botwinnik en Bronstein na. De winst in Gagra inspireerde Smyslov tot zijn winst in het Kandidatentoernooi in hetzelfde jaar.
Dan de hoofdmoot van het boek, bijna 50 % is gewijd aan Zürich 1953. Een grote hoeveelheid inside-details over het grote cohort Sovjet-spelers, de rivaliteit daartusssen, het mogelijke complot om de Amerikaan Reshevsky niet te laten winnen. Reshevsky deed overigens ook zijn uiterste best om zich onmogelijk te maken. Als gelovige Jood wilde hij niet op de Sabbath spelen. Toen zijn partij daarom werd vervroegd protesteerde hij opnieuw heftig omdat dan de andere spelers het verloop van zijn partij zouden kennen voordat ze aan hun eigen partijen begonnen. Met andere woorden: iedereen zou zich aan zijn voorschriften moeten aanpassen, en allemaal later spelen. Terekhov noemt van de Russische spelers het onderling over hun partijen praten tijdens de ronde als voorbeeld. Ik kan onmogelijk het hele boek overschrijven op deze plaats, maar als u het gevoel wilt hebben tussen de spelers te staan, koop dit boek.
Er is, ook na dit toernooi, een controverse ontstaan tussen Bronstein’s lezing over Zürich 1953 en Smyslov’s lezing. Deze heeft een halve eeuw geduurd. Terekhov zit op de Smyslov-lijn en noemt voorbeelden waar Bronstein diverse malen over de jaren heen zijn verhaal verandert. Ook in B’s beroemde boek over het toernooi. In het kort komt Bronsteins mening neer op dat hij (B) jarenlang is dwarsgezeten door de Sovjet-autoriteiten en zodoende zowel zijn match tegen Botwinnik als het Kandidatentoernooi in 1953 (B werd tweede) hem zijn ontgaan. Smyslov wijst erop dat er een hoog percentage besliste partijen was tussen de Russische topspelers, wat een complot onwaarschijnlijk maakt. Wel bevestigt Terekhov dat er een anti-Reshevsky stemming heerste. Reshevsky werd uiteindelijk samen met Bronstein en Keres gedeeld tweede in het toernooi, vierde op SB-punten, mede dankzij twee nullen tegen Bronstein(!) en een tegen Smyslov. Keres, derde op SB, had dan weer twee nullen tegen Smyslov en één tegen Bronstein.
Een toernooi waar het laatste woord nog niet over gesproken is. Terekhov noemt acht boeken over dit toernooi en voegt zelf nu ook weer honderden pagina’s extra materiaal toe. Lezenswaardig is ook overigens “Smyslov on the couch” van Genna Sosonko, waar Smyslov het op het eind van zijn leven het er nog eens over heeft. Schaaktechnisch interessant is een artikel van Taylor Kingston waarin hij met de computerprogramma’s van begin deze eeuw de analyses in de boeken van Bronstein, Najdorf en Euwe de oren wast.
Het boek wordt afgesloten met twee appendices: Een lezing van Smyslov zelf over Zürich 1953, en een hoofdstuk over Smyslov’s tweede carrière: hij was een zeer begaafd zanger.
Tot slot de partij die het toernooi feitelijk heeft beslist: Smyslov-Reshevsky uit de 25e ronde. Terekhov besteedt hier acht bladzijden met analyses aan. Diverse motieven die ook nu nog veel studie vereisen. Loperpaar tegen twee Paarden en de problemen in de Maroczy-opstelling. Ik wil geen copyrights schenden en ben zelf niet gekwalificeerd tot goede analyses van deze ingewikkelde partij, daarom wat commentaar van vriendje Stokvis. Let u vooral even op de 44e zet van zwart. Terekhov betoogt dat wit ook na Texd5 nog goede kansen op winst zou hebben.

De vermelding Taylor Kingston vond ik op 1 oktober jongstleden in mijn reactie op https://schaaksite.nl/2023/09/15/recensie-van-max-euwes-beste-partijen-jan-timman/ te ver voeren bij mijn opmerking dat Najdorf het winnende 22.Lxe4 miste, in plaats daarvan gaf Najdorf 22.Tg1 Kh8 waarop 22… Tf8 de verbetering van TK was.
ik heb het toernooiboek van Bronstein er even bij gepakt. Hij geeft de 33e zet voor wit (Smyslov) Te2-c2 twee uitroeptekens en legt uit waarom. Dat is heel interessant om te lezen, want je proeft er de manier in waarop grootmeesters denken in de schaakpraktijk. Die vroeg heel veel van de grootmeesters, want dit kandidatentoernooi telde 15 schakers, waaronder Euwe, en duurde 30 ronden. De boekbespreking is heel boeiend, dank daarvoor.