Recensie: Preventing Blunders in Chess
Je hoort schakers wel eens verzuchten: “Als ik niet zoveel fouten zou maken, was ik een veel sterkere speler!” Een of meer fouten in een partij is nog tot daaraan toe. Die maken we allemaal en hoeven lang niet altijd dodelijk te zijn. Maar blunders? Die doen pijn. Heel veel pijn.
Het is me zelf te vaak overkomen. Het is hilarisch als u bedenkt dat ik ooit blunderde tegen Can Kabadayi, de al meerdere keren bekroonde auteur van deze prima training (o.a. Chessable-auteur van het jaar 2024). Het was in 2015 bij een weekendtoernooi in Malmö. Ik gaf totaal onnodig een loper weg. Dat was, meen ik me te herinneren, een typisch gevalletje van wat de auteur mobility restrictions noemt.
Met de kennis van nu was dat makkelijk te voorkomen. Waar het in deze training om draait, is dergelijke grote en onnodige fouten te voorkomen. Dat kan prima als we onszelf aanleren telkens een korte blundercheck uit te voeren. Hoe dat werkt leert u in deze Chessable-training.
Wat is een blunder?
De auteur definieert een blunder als een zet die de stelling zodanig verandert dat er een winnende tactische mogelijkheid voor uw tegenstander ontstaat. Dit verschilt van het simpelweg niet opmerken van een bestaande tactische dreiging van de tegenstander. Het gaat erom dat uw zet de stelling actief verslechtert. Er is een belangrijk onderscheid tussen twee processen:
- Een dreiging over het hoofd zien – Niet de zet van een tegenstander zien die een tactisch probleem voor u creëert.
- Blunderen – Uw zet verandert de stelling op zo’n manier dat uw tegenstander een beslissende tactische kans krijgt.
Waar het om draait is de eigen manier van denken aanpassen. Alert zijn en goed kijken naar de mogelijkheden die uw tegenstander krijgt wanneer u een zet speelt. Zoiets moet men zich eigen maken. Een prima idee is om regelmatig (dagelijks) een aantal puzzels op te lossen en uzelf telkens af te vragen: wat verandert er in een stelling na mijn zet? Daarbij is de door de auteur bedachte checklijst een uitermate handig hulpmiddel.
CLAMP
In deze training draait om het “CLAMP-concept”. CLAMP is een afkorting voor:
- Checks (schaakjes)
- Loose pieces and loose squares (ongedekte of onvoldoende gedekte stukken en velden)
- Alignment (het woordenboek vertaalt het met “uitlijningen”, maar dat dekt naar mijn smaak de lading niet. Zie de toelichting hieronder).
- Mobility restrictions (beperkingen in mobiliteit van stukken)
- Passed pawns (vrijpionnen)
Het begrip alignment verdient nadere toelichting. Alignments ontstaan wanneer stukken bijvoorbeeld op één lijn, rij of diagonaal staan (penningen). Maar het kan ook zijn dat de aangevallen stukken binnen het bereik van een paard (paardvork) of een pion zijn. De auteur werkt dit thema prima uit. Bij iedere opgave komt hij erop terug en geeft aan wat de oorzaak van een blunder was.
Veel nuttige oefeningen
Na de gebruikelijke introductie zet de auteur de student al snel aan het werk. Het begint met een aantal grappige opgaven. Het is de bedoeling dat we met een stuk meerdere zetten doen om zodoende schaak te kunnen geven. Dit is een bijzonder leuke oefening in het trainen van ‘bordvisie’. Een voorbeeld. Zie onderstaande, onconventionele stelling. Het is de bedoeling dat u met de loper zet en in maximaal 4 zetten schaak geeft. Doe het op zo’n manier dat de loper niet genomen kan worden door de zwarte stukken.
Deze oefening is zeker niet de lastigste uit deze serie. Over het algemeen redde ik me prima. Maar er waren toch ook een paar slippertjes. Vervolgens bespreekt de auteur elk onderdeel van de CLAMP-formule apart. Hij doet dit uiteraard ook aan de hand van allerlei opgaven. De training gaat verder met puzzels op vier verschillende niveaus. Het begint allemaal vrij gemakkelijk, maar bij elke stap worden de puzzels telkens wat lastiger. Aanvankelijk maakte ik vrijwel geen fouten, maar bij niveau 3 en 4 ging het enkele keren mis. Ik geef u van elk niveau een voorbeeld.
Niveau 1: welke pion mag de witte dame hier slaan: b3 of h5?
Niveau 2: mag wit de pion op b4 slaan?
Niveau 3: kies met zwart tussen …Lg4 en …Pxh5
Niveau 4: mag wit op d4 nemen?
Over gemakkelijke opgaven gesproken: achteraf bezien zijn de meeste blunders niet van een wereldschokkend hoog niveau. Als we maar beter hadden opgelet. Daar draait het om: alert zijn en blijven.
Het overkomt niet alleen gemiddelde clubspelers, maar ook toppers zijn niet immuun voor blunders. Zoals we niet al te lang geleden nog zagen aan het slot van de WK-match tussen Ding Liren en Gukesh. In onderstaande stelling speelde Ding Liren het onbegrijpelijke 55. Tf2?? Ik had hier niet meer dan een seconde of zo voor nodig om te zien dat dit een ongelofelijk grote bok was. Maar dat was natuurlijk makkelijk voor me omdat ik geen enkele spanning voelde en onbevangen naar de partij keek.
Prima uitleg en analyse
Wat rest me nog? Can Kabadayi legt bij iedere stelling keurig uit wat er aan de hand is. Hij voorziet de stellingen van complete analyses en geeft daarmee goed weer wat er in de stelling aan de hand is (noot: ik heb de antwoorden op de vragen in de opgaven heel kort gehouden). Over het algemeen redde ik me goed met de opgaven, maar als ik dan naar de uitgewerkte analyses keek, kwam ik tot de ontdekking dat ik meerdere zetten over het hoofd had gezien. Het drukte me met mijn neus op het feit dat ik stellingen veel beter moet analyseren. Oppervlakkigheid werkt blunders in de hand.
Kortom: voor mij was het een extra les om stellingen veel beter te analyseren. Want je kunt de opgaven wel goed maken, maar als je dan toch diverse details over het hoofd ziet, kan het in een echte partij dodelijk zijn en gaat het punt naar de tegenstander. U voelt het wel aan: ik ben er nog lang niet klaar mee. Het vergt de nodige oefening om verkeerde gewoontes af te leren. Ik ben het hartgrondig met de volgende tekst uit de beschrijving van deze cursus eens:
“Deze cursus is de perfecte keuze voor iedereen die op zoek is naar een gestructureerde manier om de veiligheid van zijn zetten te verbeteren. Met de methode van Can zult u veel minder van die kostbare fouten maken die uw werkelijke speelsterkte niet weerspiegelen”.
Over dat laatste deel van de tekst moest ik gniffelen. Denken we niet allemaal dat we veel betere schakers zijn dan onze rating aangeeft? U vindt hier alle informatie over deze uitstekende training…
Goede tip! En gedaan!
Hoi Michiel, wat doet wit bij nr. 2 na Lxb4 f5? (en daarna ..Db6)
Daar is een oplossing voor. Als je die nog niet gezien hebt, mag je nog even piekeren.
Beste Sammetje, goede vraag! Na 1… f5 kan wit 2. Te3 spelen. Stel zwart gaat verder met 2… f4 dan volgt 3. gxf4 Pxf4 4. Df1 tot zover kwam ik zelf. De computer geeft bijvoorbeeld nog 4… a5 5. Lc3 en na 5…Tf8 6 Df3= en gaat dan verder met 6… Pd5! 7. Dg3 kortom, best gecompliceerd. Probleem voor wit is dat na andere zetten dan Lxb4 hij slecht/verloren staat. Want 1. Lb2 is nauwelijks een behoorlijk alternatief. Zwart verdedigt dan de pion op b4 met a5.
Haha, jouw laatste zin. Nou, ik vind – vaak – dat mijn rating juist ietsje aan de hoge kant is hoor!
Ik moest denken aan het boekje van Lodewijk Prins: Kleine moeilijkheden in de schaakpartij. Daarin werd uitgelegd hoe je een aantal valkuilen in de opening kon vermijden. Blunders die al eerder gemaakt waren en waar jij ook toe in staat zou zijn. Een bekend voorbeeld is het Boedapester Gambiet, waarin wit pardoes in de opening door twee paarden kan worden mat gezet. Een heel nuttig boekje, maar natuurlijk heel anders dan dit boek.