Krantenrubrieken weekenden 6 en 13 december 2025
Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.
Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm
6 december: Commentaar en de evaluatiebalk
Een oude traditie bij schaaktoernooien is het commentaar. Dat werd vroeger ter plekke op een demonstratiebord gedaan, meestal door een grootmeester. Maar een goede babbelaar kon het ook doen en was vaak zelfs populair. Ik ergerde me bij zo iemand wel eens aan de schaaktechnische onzin die ze vertelden, maar de meeste mensen hadden dat toch niet door. Dat was vroeger.
Tegenwoordig kom je daarmee echter niet mee weg: iedereen met een telefoon weet het beter dan de commentator. Al kijkt die zelf ook wel eens naar wat de computer zegt, de ene commentator wat vaker dan de andere. Te vaak naar de computer kijken is ook storend.
Dat geldt niet voor online commentatoren, want die zitten al achter de computer. Maar het is wel een dilemma: gebruik je de engine of niet? Doe je het niet, dan vertel je onzinvarianten. Doe je het wel, dan is het risico dat je zelf niet meer nadenkt. Beide opties hebben nadelen en daarom wordt meestal een compromis gebruikt. Op het scherm is naast het bord een evaluatiebalk zichtbaar. De commentator ziet wie beter (of zelfs gewonnen staat) en probeert dan te bedenken (en uit te leggen) waarom. Alleen als het echt te moeilijk is kijkt hij of zij naar de engine. Een goed voorbeeld hoe dit in de praktijk werkt zijn de twee tiebreakpartijen van de finale van de World Cup tussen Javokhir Sindarov en Wei Yi.
In de eerste partij kwam er een volgens de computer totaal gelijk eindspel op het bord en de verwachting was dat het snel remise zou worden. Maar toen Wei Yi in diagram 1 het ogenschijnlijk normale 30…g5 speelde ging de balk opeens enorm omhoog. Het moest wel van 31.Le4 komen, snapten commentatoren Gustafsson en Leko, maar hoe won het dan? Uiteindelijk vonden ze
31…Lc6 32.h5 !Lxe4 33.Kxe4 Ke6 34.g3! f5+ 35.Kd4 Kd6 36.f4! g4 37.Kc4 Kc6 38.Kb4! en wit wint. Best moeilijk en daaromn niet gek dat Sindarov na enig nadenken 31.h5 speelde. Vrij snel daarna werd de partij remise.
In de tweede en uiteindelijk beslissende partij nam Sindarov met zwart veel risico. Dat betaalde zich uit toen beide spelers nog minder dan een halve minuut hadden. In diagram 2 leek hij met dame en toren een winnende aanval te hebben. Leek, want volgens de evaluatiebalk stond het gelijk. Maar hoe houdt wit dit ooit remise? Zelfs de commentatoren moesten hier spieken. Na 57.Kg2 Dh4 heeft wit 58.Tf8+!! Kxf8 59. Df3+ Ke7 60.Dc6+ en wit houdt eeuwig schaak. Moeilijk te vinden, in een paar seconden helemaal en Wei Yi verloor dan ook na 57.Txd4 Dh4+ 58.Kf4 Te1 59.Dg2 Dg5+ 60.Kg3 De3+ en opgave. En zo werd Sindarov winnaar van de World Cup. En bij beide partijen wisten de kijkers snel wat de gemiste kansen waren.
Partij in viewer:
13 december: De controverses rond Nakamura
De toewijzing van de ratingplek voor het kandidatentoernooi gaat vaak met controverse gepaard, zo ook dit jaar. Het was al een tijd duidelijk dat de plek in principe naar Hikaru Nakamura gaat, maar met een voorbehoud. Er is een activiteitscriterium (40 klassieke partijen in 2025) en dat kon een probleem zijn, want hij speelt voornamelijk online. Maar wat deed de Amerikaan: hij schreef zich in voor open toernooien die qua niveau vergelijkbaar zijn met het Open Alkmaars kampioenschap. Hij was daar veruit de sterkste speler. En door steeds veel zwakkere tegenstanders te verslaan won hij bij de eerste twee toernooien nog ratingpunten ook, waarna de FIDE snel de regels veranderde om dat laatste tegen te gaan. De voornaamste kritiek was echter dat de manier waarop de Amerikaan aan de benodigde partijen kwam tegen de geest van de regels ingaat. Het voelt niet helemaal eerlijk dat hij er op zo’n makkelijke manier aan kwam, terwijl concurrenten hun rating in de waagschaal stelden in toptoernooien. Toch ben ik het eens met Carlsen, die het ‘schaamteloos, maar pragmatisch’ noemde. Oftewel: handig gebruik makend van de regels.
Nakamura kwam dit jaar ook om een andere reden in opspraak. Hij speelde voor en in Amerika een demonstratiematch tegen India. Nadat hij tegen wereldkampioen Gukesh het beslissende punt had gescoord pakte hij diens koning en gooide hij het stuk het publiek in. Ogenschijnlijk erg onbeschoft en het leidde tot woedende reacties uit India. Maar wat bleek? Het was vooraf afgesproken en Gukesh zelf had er geen moeite mee. Niet per se verwijtbaar gedrag van Nakamura dus, al had hij wel vooraf kunnen bedenken dat het aanstootgevend zou kunnen overkomen.
Onderstaande partij was tegen een relatief sterke tegenstander, rating 2311.
Tangi Migot – Hikaru Nakamura
1.e4 c5 2.Pf3 e6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 a6 5.Pc3 Dc7 6.Ld3 Pf6 7.De2 Lb4 8.Ld2 d6 9.0–0 Lxc3 10.Lxc3 e5 11.Pb3 0–0 12.a4 Le6 13.Pd2 Pbd7 14.Tfe1 Tac8 15.a5 Tfe8 16.Ta3?! d5! 17.exd5 Pxd5
Door de 16e zet van wit kan hij nu niet op e5 slaan: 18.Lxe5? Pxe5 19.Dxe5 Ld7 20.Dxc7 Txe1+ met torenwinst.
18.Df3 f6 19.Lf5 Lxf5 20.Dxd5+ Le6 21.Df3 Tcd8 22.Pe4 Ld5 23.De2 Pf8!
Op weg naar betere velden.
24.f3 Pe6 25.Pg3 Pf4 26.Df2 Le6!?
Met een niet heel opvallende dreiging, die door wit gemist wordt.
27.Lb4? Lh3!
Wint een belangrijke pion en daarmee is de partij eigenlijk al over.
28.Pe2 Pxg2 29.Tc1 Pf4 30.Tc3 Df7 31.Pxf4 exf4 32.Tc5 Td7 33.Kh1 Ted8 34.Te1 Td1 35.De2 Dg6 36.Tc4 h5 37.Te4 Txe1+ 38.Lxe1 Td5 39.Df2 Tg5 40.Te2 Lg2+ 41.Dxg2 Txg2 42.Txg2 Df5 43.Lc3 h4 44.Kg1 h3 45.Te2 Kf7 46.Kf1 Dd5 47.Kf2 Dd1 48.Te1 Dxc2+ 49.Te2 Dg6 50.Kf1 Dd3 51.Kf2 g5 52.Te1 f5 Wit gaf op.
Partij in viewer:
5 december:
Afgelopen weken zijn de oplossingen getoond van de zes schaakproblemen uit het vakantiepuzzelboek. De sleutelzetten moeten nu geplaatst worden op een leeg bord en de opdracht is gegeven om de zwarte koning op e5 te plaatsen. De stand die dan op het bord staat is afgedrukt op diagram 1. Het is een tweezet van Ernest Kahane. Deze tweezet bleek volgens een aantal oplossers nog al moeilijk te zijn. De verrassende sleutelzet is 1. Kd3! Wit geeft de zwarte koning zomaar extra ruimte. De zwarte koning krijgt namelijk de vluchtvelden d5 en d6 cadeau. Na de sleutelzet dreigt er niets, wat betekent dat zwart in tempodwang is. We moeten dus alle zwarte zetten nagaan of wit op zijn volgende zet kan mat geven. Na 1. … Kd5 komt 2. Dd4 mat. Na 1. … Kf5 maakt wit gebruik van zijn loper-koning batterij op de diagonaal b1-f5 en zet hij met 2. Kd4 mat. Na 1. … Kd6 vuurt wit af met zijn toren-koning batterij op de d-lijn, het mat is dan 2. Ke4. Een prachtige finale dus van de vakantiepuzzel. Oplossers zullen blij zijn als de oplossing Kd3 tenslotte werd gevonden. Uit de goede inzendingen heb ik de volgende winnaars gekozen: Hans Remmers uit Waalwijk en Albert ten Harmsel uit Rijssen. Van harte gefeliciteerd. De gewonnen schaakboeken zullen worden toegezonden. De zomerpuzzel is afgerond maar morgen valt het winterpuzzelboek op de mat. Uiteraard is met dezelfde formule weer een nieuwe schaakpuzzel gemaakt. Schaakliefhebbers kunnen hun hart weer op halen. U doet toch ook weer mee?
In de serie over klassieke schaakproblemen zijn twee tweezetten op te lossen. Over twee weken zal hier aandacht aan worden gegeven.
12 december:
In de Kroongroep van het Hoogeveens Schaakfestival deed de Nederlandse grootmeester Erwin l’Ami van zich spreken door overtuigend eerste te worden met 5 uit 6 partijen. In de Kroongroep speelden Shirov, Naidisch, l’Ami en Roebers een dubbele ronde. Shirov en Naidisch behaalden maar de helft van de punten van l’Ami. Eline Roebers kon met twee punten terugzien op een succesvol toernooi. De dameskampioene won eenmaal van Naiditsch en Shirov.
Bekend is dat l’Ami een eindspelkenner is bij uitstek. Zie hoe hij in de derde ronde Shirov in een prachtig eindspel aan zijn zegekar kon binden.
Shirov- L’Ami
1. Pf3 c5 2. e4 g6 3. c3 d5 4. e5 Lg4 5. Lb5+ Pc6
Een Siciliaanse partij.
6. 0–0 Db6 7. Lxc6+ Dxc6 8. d4 e6 9. Pbd2 cxd4 10. Pxd4 Lxd1 11. Pxc6 La4 12. Pd4 Lc5 13. b3 Lxd4 14. cxd4 Lb5 15. Te1 Pe7 16. a4 La6 17. La3 Tc8 18. Tac1 Kd7 19. Lxe7 Kxe7 20. Pf1 Tc6 21. Txc6 bxc6 22. Tc1 Kd7 23. Pe3?
23. Tc5 was aanzienlijk beter, er dreigt dan 24. Ta5 Lxf1 25. Txa7+
23…Tb8 24. Tc3 c5
Een mooi zetje van l’Ami.
25. Txc5
Andere zetten zijn er niet vanwege de vork op d4.
25. … Txb3
De computer geeft een plusscore van 0,75 voor zwart. L’Ami bouwt zijn voordeel uit in het vervolg van de partij.
26. h3 Tb4 27. Pg4 Txd4 28. Pf6+ Kd8 29. Ta5 Lb7 30. Txa7 Kc7 31. Ta5 Td1+ 32. Kh2 d4?!
Wellicht wat voorzichtiger zetten als Kc6 of Tc1 is beter.
33. Tc5+ Kb6 34. Pd7+ Ka6 35. Tb5 Ld5 36. Pc5+?
Lijkt een goede zet, maar 36. Kg3 is beter.
36…Ka7 37. Ta5+ Kb8 38. Tb5+ Kc8 39. Tb2 d3 40. Pb3 Te1 41. Pc5 Lc4 42. Pb7?
Een vreselijke bok. Shirov had 42. Td2 moeten spelen.
42…Kc7 43. Pd6 La6 44. f4 g5 45. Kg3 gxf4+ 46. Kxf4 Kc6 47. Pb5 Kc5 48. Pc7?!
Shirov speelt het allemaal wel heel onnauwkeurig. 48. Pa3 is een betere zet, b.v. 48. … Kd5 49. g4 Txe5 50. Pb5 Te4+ 51. Kf3 Ke5 52. Kf2 Txa4 53. Ke3 Ta1 maar wit redt het hier ook niet.
48…Lc4 49. a5 Kd4 50. a6 Ta1 51 .Tf2 Lxa6 52. Pe8 Te1
Shirov gaf de partij op.) 0-1.
Partij in viewer:
6 december: Van Foreest verdedigt EK-titel
Met liefst 11 uit 13 heeft de Groningse grootmeester Jorden van Foreest voor het tweede maal op rij het Europees kampioenschap snelschaken gewonnen. Opnieuw kwam deze titel tot stand na een moeizaam verlopen Europees Rapid kampioenschap. Zelf acht Van Foreest zich sterker in het rapid schaken, maar daar zal hij na het behalen van deze nieuwe titel misschien toch anders over denken.
Bij het rapidschaken ging het goud naar Paulius Pultinevicius uit Litouwen. Hij had daar wel wat geluk bij nodig in de slotronde. In een kansrijke stelling streek zijn tegenstander Vasyl Ivanchuk plotseling de vlag. Er is geen grootmeester in de wereldtop die zo vaak door zijn tijd gaat als Ivanchuk. Zonde, want ondanks zijn leeftijd laat de Oekraïner zien nog altijd om hoofdprijzen te kunnen spelen.
Vojtech Plat behaalde verrassend de bronzen medaille bij het snelschaken. De Tsjechische schaker was veelvuldig een enerverende deelnemer aan het schaakfestival in Groningen, waarbij hij soms ook graag in het nachtleven actief was. Zijn FIDE rating is inmiddels onder de 2500 gezakt, waardoor hij niet tot de favorieten behoorde. Toch gaat het snelschaken hem nog altijd heel goed af. Plat lag zelfs even op kop om de gouden medaille binnen te halen, maar hij liep in de twaalfde ronde tegen een cruciale nederlaag aan.
Vojtech Plat – Jorden van Foreest
1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.c3 Pf6 4.Lc4 Pxe4!
Uitstekend. Van Foreest laat zich vooral niet wegbluffen.
5.Da4+ Pc6 6.Lxf7+ Kxf7 7.Dxe4 d5
Het lijkt natuurlijk leuk, zo’n loperoffer. Maar zwart krijgt nu wel het loperpaar en controle over het centrum.
8.Df4+ Kg8 9.0–0 h6 10.d4 cxd4 11.cxd4
11…g5! 12.De3 Th7!
Op zeer creatieve wijze activeert de zwartspeler zijn stukken. Het oogt misschien riskant met zo’n open koning, maar wit heeft niet de middelen om de zwarte koning te belagen.
13.Pc3 Tf7 14.Ld2 Lg7 15.Pa4?! Lg4 16.Pe5 Pxe5 17.dxe5
17…d4
Met zeer gedecideerd spel heeft Van Foreest het initiatief naar zich toe getrokken. Zijn vrijpion domineert de lichte witte stukken, terwijl het zwarte loperpaar alle vrijheid heeft.
18.Dg3 Lf5 19.Tfe1 Dd5 20.Db3 Td8 21.Tac1 b6 22.Tc7 e6! 23.Txf7 Kxf7 24.f4 b5
Een voortvarende overwinning. Het witte paard aan de rand gaat verloren. 0–1
Ook Van Foreest had af en toe wat geluk nodig. In de derde ronde tastte zijn Turkse tegenstander mis, waarna de Groninger een prachtig matnet creëerde.
Partij in viewer:
Jorden van Foreest – Cem Kaan Gokerkan
Na 28…f5! heeft zwart het voor het zeggen. In plaats daarvan volgde:
28…Pxc2? 29.De8! Tb7
De toren verdedigt de zevende rij, maar de witspeler gooit het nu over een andere boeg.
30.h5! Tf7 31.h6+ Kg6 32.Dg8+ Kh5 33.Kg2# 1–0
Schaakmat met de koning!
Partij in viewer:
13 december: Succesvolle schaakjeugd bij Staunton
Hoe krijgt een schaakvereniging een succesvolle jeugdafdeling? Daar weten ze alles van bij het Schaakgezelschap Staunton uit Groningen. In vijf jaar tijd heeft deze vereniging hun jeugdledenaantal van minder dan tien tot boven de vijftig zien groeien. Deze groei lijkt nu zijn vruchten af te werpen. Afgelopen week werd Staunton clubkampioen van Nederland bij de C-jeugd met een dominante score. Dus mochten Bram Baarspul, Ghilon Etienne, Theo Kudernac, Pranav Prasobh Nair en Daan Hentzen de trofee in ontvangst nemen.
Een succesvolle jeugdafdeling krijg je niet zomaar. Vaak is dit het resultaat van een aantal fanatieke schaakvrijwilligers die een hoop willen organiseren. In de zomer van 2019 kwamen voorzitter Erwin van Pelt en bestuurslid Anders Bay tot de conclusie dat ze meer uit hun jeugdafdeling wilden halen. Bay ging als jeugdleider aan de slag, en zette in op toernooien, jeugdtrainers en goede communicatie met ouders. In 2023 droeg Bay het stokje over aan Vincent Valens, die deze rol sindsdien vol overgave vervult.
Valens is groot voorstander van schaken als schoolvak en hij stelt dat scholen een belangrijke rol spelen bij het uitbreiden van de jeugdafdeling. Zo heeft hij contact met schaaktrainer Geon Knol, die onder meer les geeft op de scholen GSV en Hadyn. Deze scholen liggen pal naast de speelzaal van Staunton. Ghilon, Theo, Pranav en Daan kregen schaakles op deze scholen, en dus was het voor hen een logische stap om ook van Staunton lid te worden.
Plezier staat bij Staunton voorop. Er is geen verplicht huiswerk. De kinderen moeten het zelf leuk vinden om naar de schaakclub te gaan, dat is de basis. Van daaruit worden de kinderen uiteindelijk gemotiveerd om betere schakers te worden.
Hoe goed deze kinderen soms al kunnen schaken liet Ghilon in de vierde ronde zien tegen een talent van het Amsterdamse VAS.
Ghilon Etienne – Imre Uitermark
1.Pf3 Pf6 2.g3 d5 3.Lg2 c5 4.d3 Pc6 5.0–0 e5 6.e4
Ghilon kiest hier voor het Konings-Indisch in de voorhand. Deze keuze blijkt goed uit te pakken.
6…dxe4?! 7.dxe4 Lg4 8.Le3 Pd4 9.Pbd2 Pxf3+ 10.Pxf3 Dc7 11.h3
11…Lxf3?!
Wit krijgt nu het loperpaar zonder dat zwart daar iets voor terugkrijgt. Ook de witte structuur is wat beter. De vooruitgeschoven zwarte pionnen staan de eigen stukken in de weg en laten wat gaten achter.
12.Dxf3 Le7 13.De2 0–0 14.f4!?
Ghilon kiest voor een interessant plan door aan te vallen op de koningsvleugel.
14…Ld6 15.Tad1 Tfd8 16.f5 Pd7 17.g4 Pf8 18.g5 g6 19.h4 c4
20.Td5!
Zeer geduldig gespeeld. Wit domineert al op de koningsvleugel, en vergroot tegelijkertijd zijn invloed in het centrum.
20…a6 21.Df2 De7 22.Lb6! Tdc8 23.Lh3!
Elke zet is raak. Ghilon voert de druk steeds verder op, waardoor zijn tegenstander spoedig bezwijkt.
23…Tc6 24.Tfd1 Pd7 25.f6
Zwart kan materiaalverlies niet langer voorkomen.
1–0
Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)
Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13
