Krantenrubrieken weekenden 3 en 10 januari 2026
Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.
Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm
3 januari: Toreneindspelen zijn altijd remise, behalve bij Carlsen
Een bekend gezegde in het schaken is “Alle toreneindspelen zijn remise.” Letterlijk genomen klopt dat niet, maar het is wel zo dat toreneindspelen erg moeilijk zijn. Ook van de wereldkampioenen uit het verleden zijn er vele voorbeelden te vinden waarin gewonnen toreneindspelen verprutst werden. Alleen bij Magnus Carlsen is dat heel zeldzaam: hij is de beste eindspelspeler ooit. Dat bleek weer tijdens het WK rapid dat eind december in Qatar werd gehouden. De Noor won het toernooi voor de zesde keer, mede door zijn fabuleuze eindspeltechniek. Een goed voorbeeld is onderstaande partij tegen een grote rivaal van hem. Zoals Carlsen het eindspel wint, lijkt het erg makkelijk. Misschien is het dat ook wel, want bij al zijn zetten denk ik: “Logisch, zou ik ook gedaan hebben.” Maar om het met drie minuten op de klok te doen, zoals Carlsen: erg knap.
Magnus Carlsen – Hans Niemann
1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Pf6 4.d3 Lc5 5.0–0 0–0 6.h3 d6 7.c3 a5 8.Te1 La7 9.Pbd2 Pe7 10.Pf1 Pg6 11.Lb3 c6 12.d4 d5 13.Lg5 h6 14.Lxf6 Dxf6 15.exd5 exd4 16.cxd4 Pf4 17.dxc6 bxc6 18.Pg3 Le6 19.Pe4 Dd8 20.Tc1 Lxb3 21.Dxb3 Tb8 22.De3 Pe6 23.b3 a4 24.Txc6 Pxd4 25.Td6 Pxf3+ 26.Dxf3 Da5 27.Ted1 axb3 28.axb3 Tbe8 29.Td7 Lb8 30.g3 De5 31.Pd6 Lxd6 32.T1xd6 Tb8 33.Kg2 Tb4 34.Td8 De4 35.Dxe4 Txe4 36.Kf3 Tb4 37.Txf8+ Kxf8 38.Td3 Ke7
Zwart offerde na de opening een pion maar heeft die nooit teruggezien. Zo is uiteindelijk een toreneindspel ontstaan waarin de pluspion een vrijpion is. Het winnen van deze stelling gaat in stappen, waarbij de toren op d3 momenteel erg goed staat: hij snijdt de zwarte koning af en dekt de vrijpion. Stap 1 is om de koning naar de vrijpion te brengen.
39.Ke3 f5 40.Kd2 Tb8 41.Kc3 Tc8+ 42.Kb2 Tb8
Stap 2 om de vrijpion een veld verder te brengen.
43.Td4 Ke6 44.b4 g5 45.Kc3 h5?!
Dit helpt wit, want zo komt stap 3: een sterk veld voor de toren creëren.
46.h4 g4 47.Kc4 Ke5 48.Tf4!
De toren staat hier ideaal. Hij kan niet verjaagd worden, dekt de pion op f2 zodat zwart niet op pionnenjacht kan met zijn toren, en dekt de pion op b4 zodat wit stap 4 kan doen: met zijn koning naar b7 lopen en dan de pion opspelen. Zwart kan dat niet voorkomen.
48…Tc8+ 49.Kb5 Tc3 50.Kb6 Tc1 51.b5 Te1 52.Kc7 Tc1+ 53.Kb7 Tb1 54.b6 Tb2 55.Kc7 Tc2+ 56.Kb8 Tb2 57.b7 Ke6
Nu is een soort van Lucenapositie ontstaan en komt de laatste stap: een bruggetje bouwen.
58.Kc7 Tc2+ 59.Kb6 Tb2+ 60.Kc6
Zwart gaf op: na 60… Ke5 61.Ta4 Tb1 62.Ta5+ Ke4 63.Tb5 Tc1+ 64.Kb6 is de brug gebouwd en kan de pion promoveren.
Partij in viewer:
10 januari: Goed boek, slechte presentatie
In de diagrammen rechts ziet u twee opgaven, waarin u de beste zet voor wit moet vinden. Deze stellingen zijn speciaal geselecteerd om als opgave te dienen, maar eigenlijk ben je tijdens een partij ook steeds bezig om opgaven op te lossen. Bij elke zet opnieuw: vind de beste zet, of op zijn minst een goede. Maar hoe moet je denken om je volgende zet te vinden? Daar gaan maar weinig boeken over en daarom begon ik met veel interesse aan het boek Find Your Next Move van Sipke Ernst en Karel van Delft.
Het eerste gedeelte van het boek is van Ernst (grootmeester en professioneel trainer) en volgens de achterflap maak je daarin kennis met de methode om kandidaatzetten te vergelijken en te elimineren, evenals met positiespelmethoden zoals profylaxe en zelfs mentale kwesties. Die beschrijving klopt. Ik vond vooral interessant dat mijn collega open was over de mentale zwaktes die hij had/heeft, zoals te veel eerbied voor sterke spelers. Maar ik vind het wel jammer dat de hoofdstukken meer op ‘kennismaken met’ dan op ‘toepassen van’ gericht lijken te zijn. Zo staan er goede tips in het boek, maar verborgen in de tekst. Puntsgewijs noemen lijkt me didactisch beter.
Op de achterflap staat ook “Van Delft presenteert dertig denkhulpmiddelen om de beste kandidaatzetten te vinden.” Een faux pas van uitgever New In Chess, want dit klopt niet. De hoofdstukken van Van Delft hebben (net als diens eerdere boeken) voornamelijk met schaaktraining en -coaching te maken en nauwelijks iets met kandidaatzetten. En zo is dit qua materiaal een best goed boek, maar voor mij toch wel teleurstellend: ik had meer over ‘vind je volgende zet’ willen lezen.
(Dambacher – Ernst) komt uit het hoofdstuk over de eliminatiemethode. In een slechte stelling kun je soms de consequenties van een bepaalde zet niet helemaal goed inschatten, maar wel dat alle andere kandidaatzetten verliezen. Dan doe je toch maar die ene zet op hoop van zegen. Zwart dreigt in de diagramstelling met de pion door te lopen en wit heeft daarom niet veel keuze. 39.Tf1? e2 40.Txf6 e1D verliest, evenals 39.Lg4? Pf2+ 40.Kg2 Pxg4. Dan blijft 39.Lf1 over en die werd dus gespeeld. Wit zal gezien hebben dat hij na 39…Txf1+ 40.Txf1 e2 41.Tg1 e1D 42.Txe1 Pxe1 kansen heeft op remise en dat werd het uiteindelijk ook.
(Hort – Dückstein) komt uit de introductie over kandidaatzetten. Er zijn er in deze stelling best veel. Slaan op d6, slaan op f5, Le2, Lc2, Tfd1, Pe5, allemaal plausibele zetten. Maar goede kans dat u 16.La6!! niet heeft overwogen. Hort wel! 16…bxa6 17.cxd6 is hopeloos voor zwart. Dückstein probeerde 16…Pc4 maar na 17.Lxc4 dxc4 18.Pa5 verloor hij een pion en later ook de partij. Een mooie zet, 16.La6. Het zelf vinden ervan blijft echter ook na het lezen van dit boek lastig.
Partijen in viewer:
2 januari:
Tweezet 1056 van de grootmeester in schaakcompositie Comins Mansfield (1896-1984) is een voorbeeld van een klassiek probleem. De prachtige sleutelzet is 1.Kb4! Een gedurfde zet want de witte koning lijkt daar helemaal niet veilig te staan. Zwart kan een aantal keren deze koning schaak geven. Wel dreigt wit met deze sleutelzet 2. Da5 mat. De witte koning heeft ruimte gemaakt voor zijn dame. Zwart kan deze dreiging pareren door de witte koning schaak te geven: 1. … cxb3 schaak. Nu staat wit voor de taak zowel het schaak op te heffen alsook zwart met te zetten. Dat lukt door 2.c4 mat. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het feit , dat de zwarte toren gepend staat en dat de zwarte pion veld c4 vrijmaakte. Een andere mogelijkheid om de dreiging te pareren is 1. … c3 eveneens met schaak. Nu kan wit 2. Pd4 spelen en het is weer mat. Het paard sluit hierbij de toren af en opent de lijn voor de dame. Dit leid t tot mat omdat pion c4 weg is. Dit heet een batterijmat.
Er is nog een derde mogelijkheid voor zwart om schaak te geven namelijk door 1. … De1. Wit maakt nu dit schaak ongedaan door mat door 2. Lc3. Hier komt dus de witte loper-toren-batterij in actie en dat is mogelijk doordat de zwarte dame de controle daarop opgeeft. Wanneer zwart wit plaagt met tegenschaak wordt meestal de Engels uitdrukking cross-check gebruikt. In dit probleem zijn er dus drie varianten met cross-check. Er zijn nog meer parades tegen de dreiging. Met 1. … Df2 wordt de lijn a5-d5, waarlangs wit mat dreigde, aangevallen. Nu vuurt wit zijn loper-toren-batterij af met 2.Lf4, waarbij de dame afgesloten wordt. Een soortgelijke afsluiting vinden we in de overeenkomstige variant 1. … Dd8 2. Lf6 mat. Dit is een soort probleem waarin veel effecten zoals0 lijnopeningen, afsluitingen, penning, cross-checks en batterijmats een rol spelen en het toont in volle glorie wat een goed schaakprobleem voor interessants kan bieden. Omdat in dit probleem geen verleidingen en meerdere fasen voorkomen is dit probleem een goed voorbeeld van een uitmuntend klassiek schaakprobleem.
9 januari:
Zoals u wellicht gelezen hebt stopt grootmeester Jan Timman, ooit tweede van de wereld, met schaken. Met zijn 74 jaar vindt Timman dat het fysieke spel te zwaar is geworden. Zes uur volledig opgaan in een partij put te veel uit. Langdurige concentratie neemt af naarmate je ouder wordt.
In mijn jeugd was ik al fan van Timman. Samen met mijn broer reisden we met de NS-Tienertour naar toernooien en volgden we livepartijen en partijcommentaren bij grote Nederlandse toernooien. Zo volgden we in 1974 het IBM-toernooi in Amsterdam en waren getuige van een prachtige echte Timman-partij. Timman speelde tegen de 21 jarige grootmeester Knaak, kampioen van (destijds) DDR (Oost-Duitsland).
Knaak – Timman
1.d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. e3 b6 5. Pge2 Pe4
Een minder gebruikelijke zet in het Nimzo-Indisch.
6. Dc2 f5 7. f3 De zet 7.a3 is beter.
7. … Pxc3 8. bxc3
8. Pxc3 is veel beter.
8. … Ld6! 9. e4 0-0 10. e5 Le7 11. Pf4 d6 12. exd6 Lxd6 13. Ld3 c5!
Het plan van Timman. Wit heeft geen tijd om te rokeren en dat zal zijn stelling verslechteren.
14. d5 e5
Timman kiest niet voor pionwinst 14. … Lxf4 15. Lxf4 exd5 16. 0-0 omdat wit dan compensatie krijgt door zijn loperpaar.
15. Pe2 Dh4+ 16. g3 Dh3 17. Pg1
Deze zet moet gespeeld worden, want na 17. Le3? speelt Timman 17. … Dg2 18. Kd2 Dxf3 19. Tef1 Dg4 20.h3 Dg6 21.g4 e4! enz.
17. … Dh5 18. Le3 Pd7 19 .0-0-0 Pf6 20. h3 Ld7 21. Dg2 e4!
Een zet die nodig is voor het initiatief van Timman.
22. fxe4 Pxe4 23. Pe2 Dg6 24. Thg1
Op 24. Lxe4 is 24. Te8 ijzersterk. Toch is die zet beter dan wat Knaak speelde.
24. … Tae8 25. Lf4 Lxf4+
Timman vond deze zet positioneel verantwoord omdat het witte paard ruimte wordt ontnomen. Zwart staat gewonnen, met het oog op zijn sterke paard en de versplinterde witte pionnenstructuur.
26. gxf4 Df6 27. Kb2 Te7 28. Tc1 Tfe8
Het is vaak moeilijk om een gewonnen stelling te winnen. 28. Pd6 was veel beter om het Timmans sterke paard op het bord te houden.)
29. Lxe4 fxe4
Niet slaan met de toren omdar wit dan tegenspel krijgt: 29. … Txe4 30. Pg3 T4e7 31. Ph5 Dh6 32. Dg5.
30. Dg3 e3 31. Tcd1 Lf5 32 .h4 h5?
Zwart had 32. … h6! moeten spelen om zoveel mogelijk velden aan wit te ontnemen.
33. Dg5 Dxg5 34. Txg5 Lg4 35. Te1 Te4 36. f5!
De beste tegenkans.
36. … Lxe2 37. Txe2 Txh4 38. f6
38. Tg3 is sterker.
38. … Tg4 39. Txh5 gxf6 40. d6
40. Th3 schrijft mijn computer voor als sterkste zet.
40. … Tg7 41. Teh2 e2 42. Th8+ Kf7 43. Txe8 Kxe8 44. Txe2+ Kd7 45. Td2 f5.
Opgegeven door Knaak met het ook pp 46. Kc2 Tg6 47. Td5 Tf6 en de witte koning kan nooit de d-lijn betreden zonder dat er een pionneneindspel ontstaat.
Partij in viewer:
3 januari: Belgisch talent wint Schaakfestival Groningen
De getalenteerde Belgische schaker Elias Ruzhansky (14) heeft het Groninger schaakfestival op overtuigende wijze gewonnen. Dat deed hij met aanvallend schaak. Zowel met wit als met zwart speelde hij op winst, wat een cruciale overwinning opleverde in de achtste ronde met het Klassiek Siciliaans. Met zijn prestatie scoorde hij bovendien een grootmeesternorm.
Een belangrijk nevenevenement was de Ytec Challenge. Hierin mochten vier jonge schakers het in een kloksimultaan opnemen tegen de Groningse grootmeester Jorden van Foreest. Interessant was dat Van Foreest er in het begin wat te lichtzinnig over leek te denken. Bram ten Dam en Noah Sosef kregen beide serieuze winstkansen, maar gingen alsnog ten onder. In de daaropvolgende partijen liet de grootmeester zijn klasse zien, waardoor de jeugd minder in te brengen had. Toch wist Sosef in zijn vierde partij alsnog als enige een remise te scoren. In kansrijke stelling forceerde hij een zetherhaling, wat Van Foreest niet op fatsoenlijke wijze uit de weg kon gaan.
Het open toernooi verliep zeer teleurstellend voor heel veel Nederlandse deelnemers. Zo vonden we na negen ronden geen landgenoot terug in de top 10. De prestatie van de in Noordlaren woonachtige Joost Wempe bleek een van de weinige lichtpuntjes in de Nederlandse misère. Om zelfvertrouwen te tanken heeft hij dit jaar een stapje terug gedaan uit het Meesterklasse team van Groninger Combinatie. Wellicht was dit niet helemaal nodig. In de eerste ronde versloeg hij een meester met een rating boven de 2500. Ook zijn overwinning in de slotronde mocht er wezen.
Joost Wempe – Kobe Smeets
1.d4 d5 2.Pf3 Pf6 3.g3 e6 4.Lg2 Le7 5.0–0 0–0 6.c4 a5 7.Pbd2 a4 8.Dc2 Pc6
9.e4!?
Smeets koos voor een moderne aanpak door in deze Catalaanse opening al vroeg zijn a-pion op te spelen. Dus besluit Wempe om met een thematisch pionoffer het initiatief te grijpen.
9…dxe4 10.Pxe4 Pxd4 11.Pxd4 Dxd4 12.Td1 Db6 13.c5 Da6 14.Lg5
In ruil voor de pion krijgt wit zeer harmonieuze ontwikkeling. Zwart is echter wel solide. Smeets heeft geen zwaktes, waardoor zijn stelling momenteel gewoon gezond is.
14…Pd5 15.Lxe7 Pxe7 16.Pg5 Pg6?!
Deze onnauwkeurigheid geeft de witte aanval wind in de zeilen. 16…g6 speel je ook niet voor je plezier, maar was wel veiliger geweest.
17.h4!
De opstoot van de h-pion komt zo gelijk met tempowinst.
17…Te8 18.h5 Pf8 19.h6!
Zo wordt alsnog een concessie afgedwongen.
17…f6?
Tijd om te profiteren:
20.Pxh7!
Het paard is taboe, omdat de witte dame anders beslissend binnendringt. Dus gaat een belangrijke zwarte pion verloren.
20…f5 21.Dc3 e5 22.Pxf8 Kxf8 23.c6!
Een fijn zetje waarmee de bewegingsvrijheid van de zwarte dame verder ingeperkt wordt.
23…Db5 24.h7
Wempe heeft de winsten inmiddels voor het uitkiezen. Hij vindt een zeer pragmatische weg.
24…Kf7 25.cxb7 Lxb7 26.h8D! Txh8 27.Dxc7+ Kg6 28.Td6+ Kh7 29.Dxb7
Wit wint zo een vol stuk, waardoor verdere weerstand zinloos is. 1–0
Partij in viewer:
10 januari: Consternatie in Qatar
Het WK Rapid en Blitz vond tijdens de kerst plaats in Qatar. Ook dit jaar zorgde het evenement weer voor de nodige consternatie. Nee, de spijkerbroeken mochten gewoon aanblijven. Het spektakel was deze editie te beleven op het bord. Opnieuw was Magnus Carlsen de grote favoriet. Zijn dominantie is in de snellere formats groter dan bij het klassieke schaken.
Toch kreeg de Noorse nummer één van de wereld onderweg wel de nodige tegenslagen te verwerken. En dat had hij eigenlijk volledig aan zichzelf te wijten. In het rapidkampioenschap liep hij halverwege tegen een nederlaag aan tegen Vladislav Artemiev. Na afloop moest een cameraman het ontgelden, toen deze Carlsen van dichtbij bleef volgen. Vervolgens won de Noor vijfmaal op rij, waardoor hij Artemiev alsnog een punt voor bleef.
Het snelschaken was spannender. Na zes ronden en evenzoveel overwinningen stond Jorden van Foreest zomaar alleen aan kop. Dit kon hij echter niet volhouden, waardoor de concurrentie alsnog langszij kwam. Dit jaar werd opnieuw gespeeld met een format waarbij de vier hoogst gekwalificeerde spelers zich konden plaatsen voor de halve finale.
Kon Carlsen zich opnieuw plaatsen? In een spannende stelling liet Carlsen plotseling zijn dame uit zijn handen glippen. In het tumult probeerde hij deze snel van de grond te rapen, maar hij ontdekte toen dat zijn vlag gestreken was. Een paar ronden later gebeurde iets soortgelijks tegen Martirosyan. Carlsen speelde fanatiek op winst, maar stootte in tijdnood pardoes een reeks pionnen om. Hij dacht geleerd te hebben van het vorige voorval door onmiddellijk de klok in te drukken, zonder de pionnen recht te zetten. Daar was de arbitrage niet van gediend, en dus kreeg Carlsen opnieuw een nul te verwerken. Maar hij rechtte de rug met een waanzinnige zegereek, waardoor hij zich alsnog plaatste voor de halve finale.
Tijdens de reguliere ronden was de Indiase schaker Erigaisi soeverein, maar in de halve finale moest hij het afleggen tegen de Oezbeekse grootmeester Abdusattorov. Dus kwam er een clash in de finale tussen Abdusattorov en Carlsen, nadat de Noor eerst wist af te rekenen met Caruana.
Nodirbek Abdusattorov – Magnus Carlsen
Abdusattarov verdedigt een voorsprong na een overwinning in de eerste partij. Wat valt er met zo weinig materiaal op het bord nog te beleven? Met de zwarte magie van Carlsen blijkt echter alles mogelijk…
30…Kd5 31.Pg5 Kc4
De zwarte koning staat nu een fractie actiever.
32.Kd2 Pg4 33.Pxf7 Pxf2 34.Pg5 h6 35.Pe6 g5 36.Ke2 Pg4 37.h3 Pf6 38.Kd2 b4 39.Pg7 Pe4+ 40.Ke3 Pd6 41.Kd2 Kd4 42.g4 Pc4+
43.Ke2?
De Oezbeek bezwijkt onder de druk. Kc1 maakte nog remise, maar prettig was de stelling al niet meer.
43…Kc3 44.Pf5 Kxc2 45.Pd4+ Kc3 46.Pb5+ Kb2 47.Kd3 Pe5+ 48.Ke4 Pg6 49.Kf5 Ph4+
Ineens prijkt er een enorme grijns op het gezicht van de Noor, nu hij in de gaten heeft dat hij op karakteristieke wijze weer eens een remise-eindspel gaat winnen.
50.Kf6 b3 51.Kg7 Pf3 52.Kxh6 Kc1 53.Kg6 b2 54.Pa3 b1D+ 55.Pxb1 Kxb1 56.Kf5 Kc2 57.h4 gxh4 58.Kf4 Pg5
Een heel fijn zetje tot besluit, waarna de zwarte pion als eerste aan de overkant zal arriveren. 0–1
Na een nieuwe zege werd ook de wereldtitel snelschaken door Carlsen in de wacht gesleept. Dus staat de teller inmiddels op 20 wereldtitels. Wat was hierop Carlsen’s reactie? “The definition of insanity is doing the same thing over and over and expecting different results.”
Partij in viewer:
Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)
Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13
