Krantenrubrieken weekenden 21, 28 februari en 7 maart 2026
Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.
Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm
21 februari: Totaal gewonnen… en toch verliest Caruana
Hein Donner schreef ooit dat hij van vrijwel alle stellingen hield. Moeilijke, slechte, ingewikkelde, dooie, noem maar op, “maar totaal gewonnen stellingen kan ik niet uitstaan.” Dat is typisch Donner: omdat iedereen gewonnen stellingen wil bereiken, beweert hij het tegenovergestelde. Toch zit er een kern van waarheid in. Kijk, als je een dame voorstaat of zo, geen probleem. Soms weet je tijdens de partij niet dat je gewonnen staat, ook geen probleem (hoogstens tijdens de computeranalyse achteraf). Maar als je weet dat je totaal gewonnen staat, dat bij wijze van spreken “alles wint”, zonder dat er een zet is die je tegenstander meteen tot opgave dwingt, en je tegenstander maar niet meteen verliezende zetten blijft doen, dat kan frustrerend zijn. Helemaal als je niet wint.
Fabiano Caruana kan erover meepraten. Vorig weekend speelde hij in de finale van het WK Freestyle Chess (schaken met willekeurige beginstellingen, ook Fischer Random genoemd) met wit tegen Magnus Carlsen. Die had een tussenzet gemist en dacht even dat hij meteen kon opgeven. “Caruana hoeft alleen maar schaakjes te geven en het is mat!” zei een commentator, en zo leek het ook. Bij gebrek aan beter zette Carlsen zijn koning op d6. “Dit kan hij nooit overleven” dacht iedereen. Maar de bedenktijd van Caruana slonk meer en meer. “Er waren praktische manieren om te winnen en wat minder praktische. Geen van die manieren koos ik.” zei hij na afloop. En het wonder gebeurde: Carlsen won de partij nog! En daardoor de match met 2,5 – 1,5. De Noor voegde zo een wereldtitel toe aan zijn verzameling, die inmiddels 21 titels beslaat. En Caruana? Die zal de uitspraak van Donner begrijpen.
Fabiano Caruana – Magnus Carlsen
1.c4 f5 2.f4 c6 3.e3 e6 4.Pf3 Pf6 5.Pf2 Lh5 6.d4 Pf7 7.h3 a5 8.g4 fxg4 9.hxg4 Pxg4 10.Pxg4 Lxg4 11.Dxh7 Lf6 12.Dd3 d5 13.cxd5 cxd5 14.Ph4?! Lxd1?
14…Lh3! 15.Th1 Lxh4 16.Lxh4 Lf5
15.Kxd1 Lxh4?? 16.Tc1+! Kd7 17.Db5+ Kd6 18.Lxh4 Tc8 19.Kd2
Carlsen miste een kans op voordeel (14…Lh3! 15.Th1 Lxh4 16.Lxh4 Lf5) en staat na zijn blunder hopeloos met passieve stukken en een zeer onveilige koning.
19…Da7 20.f5! Da6 21.Db3 Tc4 22.fxe6 Kxe6 23.Txc4 dxc4 24.Dd1 c3+! 25.bxc3 Pd6
Wit heeft enkele relatief eenvoudige winsten gemist (meteen 22.Txc4, meteen 23.Dd1) en langzamerhand krijgt zwart tegenspel.
26.Dg4+ Kd5 27.Tf4 Dc4! 28.Dg2+
Hier wint 28.Df3+ Ke6 29.Te4+! Pxe4+ 30.Dxe4+ Kf7 31.Dxb7+ nog makkelijk.
28…Ke6 29.Dh3+ Kd5 30.Dh1+ Ke6 31.Db1? Kd7 32.e4 Te8!
Eindelijk staat zwart okee! Op 33.e5 volgt Txe5. Carlsen besefte dat hij zelfs kansen op winst had, en inderdaad gaat wit nog in de fout.
33.Lg3 g5 34.Tg4 Tf8 35.Db3? Df1! 36.Dd5 Dg2+ 37.Kd1 Tf1+ En verbrijzeld gaf wit op.
Partij in viewer:
28 februari: Jan Timman 1951-2026
In het najaar van 2025 liet Jan Timman via verschillende interviews weten dat hij gestopt was met actief schaken. Hij gaf aan dat het praktische spel te zwaar voor hem was geworden. Gezien zijn leeftijd een plausibele verklaring, maar er bleek meer achter te zitten: hij was ziek, ernstig ziek. Helaas heeft hij het niet lang volgehouden. Op 18 februari overleed hij op 74-jarige leeftijd. In deze krant heeft u al een uitgebreide levensbeschrijving over Timman gelezen. Daarom schrijf ik hier over mijn persoonlijke relatie met hem. Die had verschillende fasen.
Het begon in de jaren 80, als supporter. Zo ben ik verschillende keren naar Hilversum gegaan om de KRO-matches te bezoeken, waarin hij elk jaar tegen een wereldtopper speelde. Vanaf 1996 werd hij een tegenstander. De eerste keer dat ik tegen hem moest, had ik hem Stockfish-achtige capaciteiten toegedicht en verloor ik (misschien daardoor) onnodig. Drie jaar later won ik met het Koningsgambiet; hij bleek toch een mens van vlees en bloed. Uiteindelijk werd de onderlinge score 4,5-4,5. We zijn ook lang teamgenoten geweest in Duitsland bij Porz. Het contact was meestal niet meer dan een handdruk voor de wedstrijd begon, maar soms reisden we samen en voerden we gesprekken over zijn grote held Bob Dylan. Helaas wist ik toen nog niet van zijn liefde voor Donald Duck 🙂 De laatste jaren was ik vooral weer fan, specifiek van zijn boeken, waarvan er diverse positief zijn besproken in deze rubriek.
Timmans favoriete deel van de partij was het eindspel. In januari 2014 ondervond ik zijn kracht daarin aan den lijve.
Jan Timman – Dimitri Reinderman
1.d4 f5 2.g3 Pf6 3.Lg2 g6 4.Ph3 Lg7 5.Pf4 c5 6.dxc5 Pa6 7.h4 e5 8.Pd5 Pxd5 9.Dxd5 Da5+ 10.Pc3 e4 11.Ld2 Dxc5 12.0–0–0 d6 13.f3 Dxd5 14.Pxd5 exf3 15.Lxf3 Kf7 16.Lf4 Le5 17.Pe3 Pc7 18.Pc4 Lxf4+ 19.gxf4 d5 20.Pe3 Le6 21.Pxd5 Pxd5 22.Lxd5 Lxd5 23.Txd5 Tae8 24.h5 Ke6 25.Thd1 Te7 26.hxg6 hxg6 27.Te5+ Kf7 28.Txe7+ Kxe7 29.Td4 Tc8
Ik speelde de opening te frivool en mocht blij zijn dat ik nog kon ontsnappen in een toreneindspel met een pion achter. Zwart heeft hier nog remisekansen, maar Timman speelde het eindspel beter dan ik. In deze stelling wil wit op de damevleugel een vrijpion maken. Daartoe moet hij zijn pionnen en koning samen laten oplopen.
30.Kd2 Ke6 31.c4 Tc6
De verdediger wil pionnen ruilen: een betere kans was daarom 31…Tg8 om g5 voor te bereiden.
32.Kd3 Tc8 33.b4 b6 34.a4 Ke7 35.Td5!
Om a5 te doen, waarna of pion a7, of pion b6 zwak wordt.
35…Tb8 36.e3 Ke6 37.Kd4 Tc8 38.a5 Tb8 39.Kc3 Tc8 40.Kb3 Ke7
Zwart kan alleen maar passief afwachten. Nu komt de beslissende doorbraak.
41.c5 bxa5 42.b5! Th8 43.c6 Ke6 44.Td7 Th3 45.Txa7 Txe3+ 46.Kc4 Te4+ 47.Kc5 Txf4 48.b6 en ik gaf op.
Partij in viewer:
7 maart:
Jorden van Foreest bestormt de wereldtop
De laatste vijf jaar was de top van de Nederlandse ranglijst helder afgebakend. Anish Giri was de onbetwiste nummer één, de positie van Jorden van Foreest op plek twee was ook onbetwist, daarachter was het stuivertje wisselen op plek drie. Op de laatste ratinglijst is Giri nog steeds de beste Nederlander, maar of hij op dit moment daadwerkelijk de beste is, dat is zeker betwistbaar. Van Foreest is namelijk in de vorm van zijn leven! Sterker nog: als er een ratinglijst zou zijn puur op basis van prestaties van dit jaar, dan zou het me niet verbazen als hij bovenaan zou staan. Ik neem u mee langs die prestaties.
Januari begon met een normale 1.5 uit 2 in de Bundesliga, waarna hij gedeeld derde werd in Wijk aan Zee dankzij overwinningen op o.a. Keymer en Giri. Vervolgens haalde de Groninger in februari uit in een match tegen een sterke Turkse grootmeester: 4,5-1,5. Op het moment van schrijven speelt hij in Praag en daar staat hij aan kop met 4 uit 5 dankzij een indrukwekkend rijtje overwinningen: Keymer (opnieuw), wereldkampioen Gukesh, Yakubboev en Niemann. Alleen van de Spanjaard Antón verloor hij. Dankzij deze prestaties is Van Foreest op de ratinglijst van 1 maart gestegen naar plek 19, en virtueel staat hij zelfs op de elfde plek, drie plekken achter Giri. Wie weet krijgen we binnenkort voor het eerst twee Nederlanders in de mondiale top tien!
Jorden van Foreest – Vincent Keymer
1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pf6 4.d3 Lc5 5.Le3 Lxe3 6.fxe3 Pe7 7.Pc3 c6 8.Lc4 b5 9.Lb3 d6 10.a4 b4 11.Pb1 Pg6 12.Pbd2 d5 13.De2 Le6 14.0–0–0 Da5 15.Kb1
Wit staat beter: zijn koning staat op b1 voorlopig veilig, die van zwart gaat aangevallen worden.
15…h6 16.h4 Lg4 17.Df2 0–0 18.Dg3 Tae8 19.Tdf1 Dd8
Wit kan hier winnen met 20.h5! Lxh5 21.Pg1! benevens slaan op f6 en h5. In plaats daarvan komt een slag in de lucht.
20.Pg5? Dd7 21.Pgf3 Ph5 22.De1 f5 23.exd5 cxd5 24.e4 fxe4 25.Dxe4
Nu zou zwart na 25…Pg3 beter staan. Een zet later blijkt is de paardzet juist slecht.
25…Kh7? 26.Lxd5 Pg3? 27.Pg5+! hxg5 28.hxg5+ Lh3
Chaos op het bord! Van alles staat in. Jorden vindt de juiste methode om verder te gaan, waarbij hij minstens acht zetten diep moest rekenen.
29.Txf8! Pxe4 30.Lg8+! Kh8 31.Le6+ Pxf8 32.Txh3+ Ph7 33.Lxd7 Pxd2+ 34.Kc1 Te7 35.Kxd2 En omdat wit na 35…Txd7 36.g6 het stuk terugwint blijft er een gewonnen eindspel voor hem over. Zwart krijgt hierna geen kans meer.
35…g6 36.Lc6 Kg7 37.Tg3 Tf7 38.Lf3 Tf5 39.Tg4 a5 40.Tc4 Pxg5 41.Ke3 Pxf3 42.gxf3 Th5 43.Tc5 Th2 44.b3 Kf6 45.Txa5 Txc2 46.Tb5 Ta2 47.Txb4 g5 48.Tb6+ Kf5 49.Tb5 Ke6 50.a5 e4 51.Kxe4 Zwart gaf op.
Partij in viewer:
20 februari:
Lezers van deze rubriek weten dat het vaak over schaakproblemen gaat. Een schaakprobleem is een in elkaar gezette schaakstelling, waarbij als opgave gesteld wordt, dat de ene partij de andere in een voorgeschreven aantal zetten mat zet. In feite is het altijd zo, dat wit begint en dat hij zwart mat moet zetten. Hoe lost men nu een schaakprobleem op? Een methode, die recht toe recht aan tot succes leidt, is niet te geven. Men komt er stellig door systematisch alle mogelijkheden door te nemen. Maar dat is een taaie en tijdrovende bezigheid. Toch zijn er aantal tips te geven. Een belangrijk advies is: Kijk eerst wat zwart kan. Dit lijkt merkwaardig omdat wit moet beginnen. Maar ook hier geldt, dat het de moeite loont eerst eens de tegenstander goed gade te slaan alvorens tot de aanval over te gaan. Het is logisch te beginnen om naar de zwarte koning te kijken. Als die al geen zet meer kan doen, is dat een zorg minder. Daarna kijken we wat zwart verder kan doen.
Laten we het advies gaan toepassen op tweezet 1057, die enkele weken geleden ter oplossing was geplaatst. De koning van zwart heeft c4 als vluchtveld en er ligt nog geen mat klaar als die koning daarheen gaat. Wat zijn verder opvallende en krachtige zetten van zwart?
De zet 1. … Txd6 lijkt bescherming te bieden aan de zwarte koning. De zet 1. … exd4 verwijdert het witte paard. Ook zetten van de zwarte loper konden wel eens problemen gaan geven. Andere zetten van zwart lijken minder sterk. We zien ook, dat 1. … Txd6 een lijn opent voor de loper op g8 en 1. … exd4 opent de vijfde lijn voor de zwarte dame, die dan veld d5 dekt. Wegspelen van de loper op d3 opent de lijn voor de toren op d2 en dat kan wel eens van pas komen. Onze taak is nu een zodanige sleutelzet te doen, dat er 2. Dd5 dreigt, want daar kunnen de genoemde zwarte zetten tegen pareren. Om die dreiging aan te brengen moeten we d5 nog een keer gaan dekken. Dat kan op drie manieren: 1. Pc7, 1. Pc3 en 1. … Lxe6. De laatste valt af omdat die te grof is. Ook 1. Pc7 en 1. Pc3 lijken niet erg kansrijk, omdat doordoor ook d4 en d6 vluchtvelden voor de zwarte koning worden.
Toch gaan we doorzetten. We doen bijvoorbeeld 1. Pc3! en nu dreigt 2. Dd5 omdat de dame alle vluchtvelden dekt. En kijk, alles gaat goed. Met 1. … Txd6 wordt d6 geblokkeerd terwijl de loper op g8 nu c4 dekt. Daardoor levert 2. Pb3, ,dat ook d4 dekt, mat op. Na 1. … exd4 is d4 geblokkeerd en d6 wordt gedekt door de loper op b2. Daardoor geeft 2 Dc8 mat. Ook 1. … Lc4 geeft blokkering en lijnopening waardoor 2. Pe4 mat is. Natuurlijk moeten we nog kijken wat er gebeurt als de zwarte koning op pad gaat. Wel, na 1. … Kc4, 1. … Kxd4 en 1. … Kxd6 gaat de dreiging 2. Dd5 door. 1. Pc7? is een foute oplossing omdat zwart 1. … exd4 of 1. … Lc4 kan spelen, waarop wit geen mat heeft.
27 februari: Jan TImman 1951-2026.
De Nederlandse grootmeester Jan Timman, een topspeler uit de jaren zeventig, negenvoudig nationaal kampioen en voormalig nummer twee van de wereld, is op 74-jarige leeftijd overleden. Hij stond bekend om zijn fantasierijke en aanvallende speelstijl, en zijn creatieve geschriften als schaakauteur. Timman was tweemaal getrouwd en had twee kinderen.
Jan Timman werd geboren in Amsterdam op 14 december 1951. Hij leerde schaken van zijn vader Rein Timman, een vooraanstaand hoogleraar toegepaste wiskunde, op achtjarige leeftijd en toonde al snel buitengewoon talent, door op twaalfjarige leeftijd gelijk te spelen tegen voormalig wereldkampioen Max Euwe in een simultaan seance. Op 19-jarige leeftijd werd hij internationaal meester en behaalde op 23-jarige leeftijd de titel van grootmeester. Hij won vervolgens negen keer het Nederlands Schaakkampioenschap, tussen 1974 en 1996.
Timmans populariteit was groot gedurende de jaren zeventig en tachtig van vorige eeuw. In januari 1982 stond hij tweede op de wereldranglijst, achter wereldkampioen Anatoly Karpov. In januari 1990 bereikte zijn rating een recordhoogte van 2680, waarmee hij wereldwijd derde werd, achter Garry Kasparov en Karpov. Hoogtepunten van zijn internationale carrière omvatten overwinningen in toernooien zoals Hastings 1973/74, Wijk aan Zee 1981 en 1985, en Linares 1988. Hij kwalificeerde zich meerdere keren voor het kandidatentoernooi voor het wereldkampioenschap schaken, waaronder het bereiken van de finale in 1990, waar hij verloor van Anatoly Karpov, en in 1993, waarin hij werd verslagen door Nigel Short. Later dat jaar was hij uitdager op het FIDE-wereldkampioenschap, waar hij werd verslagen door Karpov.
Jan Timman vertegenwoordigde Nederland in dertien schaakolympiades, van 1972 tot 2004, waarbij hij op het eerste bord speelde bij elf daarvan. Zijn hoogtepunt behaalde hij tijdens de Haifa Olympiade van 1976, met een uitstekende 8,5 uit 11 prestatie op bord één. Het verzekerde zich van de individuele gouden medaille voor het beste resultaat en bracht Nederland een zilveren medaille achter de Verenigde Staten.
Jan Timman leverde belangrijke bijdragen als schaakschrijver en redacteur, leverde artikelen voor het tijdschrift New in Chess en schreef geprezen boeken, zoals in Engels Timman’s Titans (2016) en The Art of Attacking Chess (2006). Hij was ook een vooraanstaand componist van eindspelstudies, een van de sterkste praktische spelers die uitblonken in schaakproblemen. Daar behaalde hij onlangs de FIDE-meestertitel in.
Er zijn twee opgaven.
Opgave 1062 is een partijstand tussen Arnason en Timman. Zwart aan zet wint deze partij. Volgende week laten we de gehele partij zien.
Opgave 1063 is een tweezet van mij, met de initialen van Jan Timman (JT) op het bord.
6 maart: Aanvalspartij van Jan TImman.
Van de onlangs overleden bekende Nederlandse grootmeester Jan Timman een boeiende aanvalspartij.
Arnason – Timman
1.e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Lb4
De Winawer –variant van de Franse verdediging.
4. e5 c5 5. a3 Lxc3+ 6. bxc3 Pe7 7. Dg4 Dc7
7. 0-0 lijkt slecht en risicovol. Een belangrijke reden om die zet niet te spelen is dat je als zwart solliciteert naar een koningsaanval en dat je verplicht wordt om je eerst daar goed tegen te verdedigen. De praktijk heeft uitgewezen dat bij nauwkeurig spel zwart zich redelijk goed kan verweren.
8. Dxg7 Tg8 9. Dxh7 cxd4 10. Pe2 Pbc6 11. f4 dxc3 12. Dd3 Ld7 13. Pxc3 a6 14. Tb1 Tc8
Uiteraard geen 14. … 0-0-0? wegens 15. Dxa6!
15. Pe2 Pa7!
Een speciale zet van Timman die hij thuis had voorbereid.
16. Db3 Lb5
Het idee achter zwarts 15e zet.
17. Pd4 Lxf1
Deze loperruil brengt Timman in voordeel.
18. Kxf1 Pac6 19. Pxc6 Dxc6 20. Tb2 Pf5 21. Dd3?
Zie diagram 1062, die vorige week opgelost kon worden. Arnason overziet een combinatie van TImman. Noodzakelijk was om hier 21. Tg1 te spelen. Zwart staat dan ook beter na 21. … d4.
21. … Txg2!!
Een uitstekend torenoffer. Positioneel is dit offer te rechtvaardigen. Met zijn dame over de lange diagonaal en de snelle toegang van zwarts twee toren naar de g-lijn samen met het prachtige paard op f5 gaat Timman een daverende aanval op het bord zetten.
22. Kxg2 d4+
Wits koning moet verplicht naar g1 waarna hij zijn h-toren afsluit voor de verdediging.
23. Kg1 Ke7
De zwarte toren moet naar de g-lijn. Het mooie is dat Timman wacht met de verplaatsing van die toren op het juiste moment.
24. Df1 De4!!
Met deze stille damezet versterkt TImman zijn aanval. Bewust speelde TImman geen 24. … Tg8+, omdat dan na 25. Kf2 TImmans zet 25. … De4 niet het juiste effect geeft.
25. h3
Na 25. Kf2 komt 25. … Tc3! Interessant is nog 25.c4. Een goed antwoord van zwart zal dan 25. … Pe3! moeten zijn.
25. … Ph4 26. Th2 Pf3+
Hier is 26. … Tg8+ slecht, Na 27. Kf2 loopt de zwarte aanval niet meer gestroomlijnd.
27. Kh1 Tg8
Eindelijk, maar nu met groot effect. Wat te doen tegen de dreiging 28. … Pd2+?
28. Tf2 Pd2+ 29. Dg2 Txg2 30. Txg2 Pf3 31. Tf2 De1+ 32. Kg2 Ph4+ 33. Kg3 Dg1+
Wit geeft het op.
Partij in viewer:
21 februari: Door het oog van de naald
Wie is de wereldkampioen schaken? Leg dat maar eens uit aan een niet-schaker. Wereldschaakbond de FIDE heeft er de laatste jaren een gewoonte van gemaakt om steeds meer nieuwe wereldtitels uit te delen. Zo’n wereldtitel is tegenwoordig zelfs al te verdienen in teamtoernooien, waarbij je zelf een team mag samenstellen met allerlei verschillende nationaliteiten. Bovendien liet de FIDE eind 2024 zelfs toe dat Magnus Carlsen de wereldtitel snelschaken met Ian Nepomniachtchi mocht delen, nadat hun finale in een gelijkspel eindigde.
Voor wie het allemaal nog niet ingewikkeld genoeg vindt wordt later dit jaar het Totale Wereldkampioenschap gehouden, dat bestaat uit een combinatie van blitz, rapid en klassiek. Leg dan nog maar eens uit dat Gukesh de ‘echte’ wereldkampioen is. Het is te hopen dat de FIDE alsnog besluit om het nieuwe evenement een andere naam te geven.
Dit weekend werd opnieuw de wereldtitel Fischer Random schaken uitgedeeld. Voor het eerst vond dit plaats in samenwerking met de nieuwe organisatie van de Duitse ondernemer Jan Buettner die de Freestyle evenementen organiseert. Acht spelers kwamen in aanmerking voor deze titel. Na een round-robin en een halve finale plaatsten Magnus Carlsen en Fabiano Caruana zich voor de finale. In die finale slaagde Carlsen erin om zijn 21e wereldtitel te veroveren. Dat gebeurde echter niet zonder slag of stoot.
Fabiano Caruana – Magnus Carlsen
1.c4
In dit format zijn de spelers volledig overgeleverd aan hun eigen creativiteit. De computer geeft hier de voorkeur aan 1.g4!? om de opstoot van de zwarte f-pion te voorkomen. Verrassend, want in de normale beginstelling is de opstoot van de g-pion juist de slechtste zet!
1…f5 2.f4 c6 3.e3 e6 4.Pf3 Pf6 5.Pf2 Lh5 6.d4 Pf7 7.h3 a5 8.g4!
Met een kleine combinatie verkrijgt de witspeler nu een superieure pionstructuur.
8…fxg4 9.hxg4 Pxg4 10.Pxg4 Lxg4 11.Dxh7 Lf6 12.Dd3 d5 13.cxd5?! cxd5 14.Ph4?! Lxd1?!
Zeer onnauwkeurig. Deze ruil is niet alleen voordelig voor wit, hij kan zo ook gelijk aanvallen via de open c-lijn. 14…Lh3! was aangewezen, waarna zwart inmiddels de bovenhand heeft.
15.Kxd1 Lxh4?
Na een onkarakteristieke nieuwe misgreep staat Carlsen gelijk verloren. Heeft hij de tussenzetten van Caruana gemist of onderschat?
16.Tc1+! Kd7 17.Db5+! Kd6
Ineens staat de zwarte koning op een hachelijke positie. Het is eigenlijk een klein wonder dat het niet direct misgaat met zwart.
18.Lxh4 Tc8 19.Kd2 Da7
20.f5!
Zo wordt de zwarte koningsstelling nog verder opengereten.
20…Da6 21.Db3 Tc4 22.fxe6 Kxe6 23.Txc4?!
Niet helemaal doortastend. Het simpelste was gelijk 23.Dd1! Ph6 24.Dh5 waarna zwart de dreigingen niet langer kan pareren.
23…dxc4 24.Dd1 c3+!? 25.bxc3 Pd6 26.Dg4+
Hier won 26.Tf5+! nog steeds overtuigend, maar dit vereiste wel het nodige rekenwerk.
26…Kd5 27.Tf4 Dc4 28.Dg2+ Ke6 29.Dh3+ Kd5 30.Dh1+ Ke6 31.Db1?
De witspeler is er niet in geslaagd om een concrete winst te vinden en verliest nu langzaam de controle.
31…Kd7 32.e4 Te8 33.Lg3 g5 34.Tg4 Tf8 35.Db3?
Na 35.Txg5 was de stelling nog in evenwicht. Caruana vergooit nu ook remise.
35…Df1!
Carlsen grijpt zijn kans en dringt binnen via de achterdeur. De zwarte koning speelde de hele partij met vuur, maar het is juist de witte koning die nu mat gaat.
36.Dd5 Dg2+ 37.Kd1 Tf1+ 0–1
Tragisch voor Caruana, die als volgt reageerde: “Natuurlijk was het eenvoudig gewonnen op vele manieren. Ook veel praktische manieren, en wat minder praktische manieren. Ik koos helaas geen van deze.” Als één na beste schaker van zijn generatie is de Amerikaan nog steeds op zoek naar zijn eerste wereldtitel.
Partij in viewer:
28 februari: De laatste romantische schaker
In zijn hoogtijdagen was Jan Timman een van de weinige schakers die de heerschappij van Anatoly Karpov en Garry Kasparov kon bedreigen. Hij schopte het tot de tweede plek op de wereldranglijst. In 1993 speelde de Nederlander zelfs een match voor het wereldkampioenschap tegen zijn grote rivaal Karpov. Timman was de beste schaker van het westen. Helaas is hij vorige week op 74-jarige leeftijd overleden.
Timman groeide op in Delft, waar zijn vader als wiskundige werkte. Toen de hoogleraren in de achtertuin zaten te schaken, kwam Timman in aanraking met het spelletje. De wiskunde interesseerde Timman ook wel, maar hij had geen zin om in de schoolbanken te zitten. In zijn jongere jaren leefde Timman als een bohémien. Hij vertrok op de bonnefooi naar toernooien in zijn Volkswagen busje, waarbij hij tijdens de toernooien ook geregeld in het nachtleven te vinden was.
In de tijd van Timman was het schaken anders. Spelers waren nog niet uren voor de partij achter hun computer te vinden voor de voorbereiding. Dus was er minder noodzaak om een gestructureerd en gedisciplineerd leven te leiden. Dat probeerde Timman wel eventjes. Als voorbereiding op een groot toernooi in 1971 verbleef hij een tijdje met zijn vriend Hans Böhm in een huisje in het Friese Gaasterland. De dagen bestonden uit trainen en hardlopen in het bos. Toch beviel dit niet goed, aangezien Timman zijn eerste vijf partijen in het daaropvolgende toernooi verloor.
Dus bleef Timman dicht bij zichzelf. Hij presteerde het beste als hij ontspannen was. Het leverde hem uiteindelijk een bijzonder lange carrière op. Want ook op latere leeftijd kon Timman nog steeds bijzonder sterk schaken. In 2013 kwam hij als eregast naar Groningen om opnieuw een match te spelen tegen Karpov. En tot ieders verbazing was hij in 2024 nog weer van de partij op het Nederlands kampioenschap, dat hij overigens liefst negen keer wist te winnen.
Anatoly Karpov – Jan Timman (1982)
1.e4 c5 2.Pf3 e6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pf6 5.Pc3 d6
De Scheveninger variant. Een opening die vanwege Karpovs antwoord tegenwoordig wat in de vergetelheid is geraakt.
6.g4 h6 7.Tg1 Le7 8.Le3 Pc6 9.Le2 a6 10.Dd2?! Pxd4 11.Dxd4 e5 12.Dd2 Le6 13.Lf3 Pd7 14.Pd5?! Lg5!
Het witte spel was wat te timide vanaf de tiende zet. Timman kan nu een strategisch voordelige ruil afdwingen.
15.0–0–0 Tc8 16.Kb1 Lxd5! 17.exd5 Pc5 18.Th1 Df6 19.Lg2 Lxe3 20.fxe3 Dh4
Sterk gespeeld. Zwart heeft een gezonde structuur, het superieure lichte stuk, en nu ook een mooie blokkade op de zwarte velden.
21.Lf3 0–0 22.De1 Dd8?! 23.e4 Db6 24.De3 Db5 25.h4 Pa4! 26.Db3 Tc5! 27.Th3 Tfc8 28.c3 T8c7 29.Ka1 Dd7 30.Le2 b5!
Geleidelijk voert Timman de druk op.
31.a3?
Dit biedt zwart een hook als aanknopingspunt. Timman weet hier zo handig van te profiteren.
31…a5 32.Kb1 Tb7! 33.Tg3
33…g6!
Zeer geduldig gespeeld. De zwartspeler hanteert zijn pionnen zodanig dat hij altijd de damevleugel in het slot kan gooien. Daardoor zal de aanval op de andere kant van het bord de doorslag geven.
34.g5 h5 35.Lf1 Tcc7 36.Dc2 b4 37.axb4 axb4 38.c4 b3 39.Dg2 Tb4 40.Dh3 Dxh3
Ook dameruil zal de druk bepaald niet verlichten. Wit heeft teveel zwakten, dus vallen de witte pionnen spoedig van het bord.
41.Txh3 Pc5 42.Kc1 Pxe4 43.Te3 Pc5 44.Kd2 Pa4 45.Tc1 Pxb2 46.c5 Td4+ 47.Ke2 Txc5 48.Txc5 dxc5 49.Txb3 Pc4 50.Tc3 Txh4
In het eindspel heeft Timman in een kort tijdsbestek drie pionnen weten buit te maken. Wit staat hopeloos verloren.
51.Ke1 Te4+
Het is bijzonder hoe eindspelspecialist Karpov hier eindspelles heeft gekregen van Timman. 0-1
Timman blijft voor altijd een absolute schaaklegende. Zijn belangrijkste nalatenschap bestaat uit zijn prachtige partijen en enorme oeuvre van voortreffelijke schaakboeken. Een leven vol meeslepende verhalen. Timman was de laatste romantische schaker.
Partij in viewer:
7 maart: Professioneel pessimisme
Loont het als schaker om optimistisch te zijn? Volgens de Noorse schaker Magnus Carlsen is de juiste balans ergens tussen “optimistic and delusional”. Hij stelt dat optimisme nodig is om kansen te kunnen grijpen. Daarnaast vergroot het je bereidheid om risico’s te nemen die je helpen om de tegenstander onder druk te zetten. Maar je kunt hierin ook doorslaan. Bekend is van de Russische schaker Vladimir Kramnik dat hij zijn eigen kansen altijd wel heel rooskleurig beoordeelt. Beroemd is zijn persconferentie tijdens het kandidatentoernooi van 2018 na zijn partij tegen Ding Liren. Vol bravoure poneert Kramnik steeds zijn stellingsoordelen. Ding heeft echter een veel meer objectieve blik op de gang van zaken. Hij slaagt erin om alle oordelen van Kramnik gade te slaan met zorgvuldige analyses. Het optimisme van Kramnik verandert hier in waanvoorstellingen.
Kun je ook aan de andere kant doorslaan? Carlsen waarschuwt dat pessimistische schakers minder makkelijk snel intuïtieve beslissingen kunnen nemen. Maar iemand die pessimisme succesvol hanteert is de Groningse schaker Jan Baljé (53). Bijna 35 jaar was hij actief bij de Hanze als Hogeschooldocent en onderzoeker. Hij speelde ook een rol bij de planning van projecten. Hierbij opereert Baljé als schaker. Want het is belangrijk dat er ook goed vooruit gedacht wordt. Projecten mogen alleen uitgevoerd worden als ze zorgvuldig doorberekend zijn. Waar de optimist snel geneigd is om grote risico’s te nemen, is de professioneel pessimist juist uit op zekerheid.
Toch kiest Baljé soms ook voor het avontuur. Voor zijn schaakhobby heeft hij al verre oorden bezocht. Hoogtepunt was zijn bezoek vorig jaar aan IJsland. Het land met een rijke schaakhistorie en de prachtigste geisers. Met zijn vriend Peter Hulshof bezocht hij drie jaar geleden een toernooi in Tsjechië. Onderweg naar huis ging het echter mis. Ze botsten tegen een everzwijn aan. Auto stuk en het dier overleden. Door het oponthoud was hij pas een dag later weer terug op werk. Dat het everzwijn overleden was, zat Baljé nog het hoogst. Typerend voor zijn bescheiden karakter.
Dat schaken gaat bovendien bijzonder verdienstelijk. Zijn mooiste overwinning boekte Baljé in 2013 in het Duitse Vellmar, tegen een zeer ervaren Duitse schaker.
Jan Baljé (2189) – Lev Gutman (2455)
1.d4 Pf6 2.c4 g6 3.Pf3 Lg7 4.g3 0–0 5.Lg2 c6 6.0–0 d5 7.cxd5 Pxd5?!
De destijds 67-jarige Gutman probeert hier symmetrie te vermijden, maar komt nu juist onder druk te staan.
8.Pc3 Pxc3 9.bxc3 Da5 10.Dc2 Pd7 11.e4 Pb6 12.Lf4 Le6 13.Pd2 Pa4 14.Tac1 c5 15.d5 Ld7 16.e5
Met zo’n prachtig centrum staat wit hier natuurlijk riant.
16…Tac8 17.c4 b5 18.cxb5 Lxb5 19.Pc4 Lxc4 20.Dxc4 Pb6 21.De2 c4 22.Tfd1 Tfd8 23.d6?!
Sterker was 23.Lh3! Gutman kan nu een blokkade opwerpen, waardoor hij zich terug vecht in de partij.
23…e6 24.Lg5 Dxe5 25.Dxe5 Lxe5 26.Lxd8 Txd8 27.d7 Kf8 28.Lc6 Ke7 29.a4 c3
Met de extra kwaliteit kan wit nog altijd op winst spelen, maar het zal niet eenvoudig zijn om vorderingen te boeken.
30.Td3 a6 31.f4 Lg7 32.Kf2 Pc4 33.Lb7 a5 34.Lc6! Pb2 35.Tf3 Tb8
36.Lb5!
De laatste zwarte zetten waren niet zo nauwkeurig en Baljé profiteert optimaal. Het zwarte paard is wat verdwaald geraakt en de terugtocht wordt nu afgesneden.
36…Tb7 37.Ke2 Tc7 38.Tc2 Tc5 39.g4! h5 40.h3 h4 41.Te3 Ld4 42.Te4 Lg7 43.f5!
Wit boekt nu ook serieuze vorderingen op de andere kant van het bord. Zal Baljé hier stiekem niet toch een beetje optimistisch zijn geworden?
43…gxf5 44.gxf5 Txf5 45.Tg4 Te5+ 46.Kf3 Tf5+ 47.Kg2 Pd1 48.Txg7 Txb5 49.axb5 Pe3+ 50.Kf2 Pxc2 51.Txf7+! Kd8 52.b6 Pb4 53.b7
Alles is zeer zorgvuldig berekend. Als zwart verdedigt met 53…Pc6 dan volgt heel sterk 54.Tf3! De zwarte c-pion gaat dan verloren en zwart zal spoedig het paard moeten geven voor de witte b-pion. Dus daarom geloofde de zeer ervaren Gutman het wel. 1-0 Baljé heeft de grootmeester te pakken!
Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)
Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13
