Recensie: Perpetual Chess Improvement
Vrijdagavond, de avond voor de volgende ronde van de KNSB-competitie. Eindelijk tijd om een paar uurtjes te oefenen. Welke tegenstander zou ik morgen treffen? Moet ik me specifiek op hem of haar voorbereiden? Wat nu als ik tegen een invaller moet spelen? Eigenlijk moet ik nog werken aan mijn eindspel. Rekenen gaat de laatste tijd ook moeizaam, misschien kan ik beter nog een paar tactische opgaven doen. Ach, ik zie het morgen wel. Het is een lange week geweest.
De volgende dag. De tussenstand is 2-4. Mijn team kan nog wel een punt gebruiken. Gelukkig sta ik er redelijk goed voor. Nu nog even de veertigste zet halen. Wacht, wat speelt hij nu? Kan hij nu zomaar met zijn koning mijn stelling binnenwandelen? Zie je wel, ik had toch gisteren dat toreneindspel nog een keer moeten bekijken. Dit is hopeloos. Laat dat analyseren ook maar voor wat het is, het is wel duidelijk. Ik hoef hier niet meer naar te kijken.
Dit scenario komt me niet onbekend voor en ik ben vermoedelijk niet de enige. Het is vaak al lastig genoeg om tijd te vinden voor het schaken. De beperkte tijd die je hebt, kun je dan ook nog op zoveel verschillende manieren besteden. Wedstrijden spelen, achter het bord of online, analyseren, boeken doornemen, Puzzle Rush, openingen oefenen met Chessable, de lijst lijkt soms eindeloos, net als de hoeveelheid materiaal die op schaakgebied beschikbaar is. Hoe kun je je tijd daarom het beste besteden? En meer algemeen, hoe verbeter je jezelf? Die vragen probeert Ben Johnson met Perpetual Chess Improvement te beantwoorden.
De naam Ben Johnson doet misschien niet gelijk een belletje rinkelen, maar hij is de man achter de langlopende Perpetual Chess Podcast. In deze podcast heeft hij al meerdere topspelers en trainers mogen verwelkomen om over allerlei schaakgerelateerde onderwerpen te spreken. Naar aanleiding van een bericht op Reddit, waarin een luisteraar van de podcast aangeeft op latere leeftijd een enorme elo-sprong te hebben gemaakt, is hij de Adult Improver Series gestart. In dit onderdeel van zijn podcastreeks spreekt hij met amateurspelers van elk niveau, die om wat voor reden dan ook een aanzienlijke verbetering van hun spel (en rating) voor elkaar hebben weten te krijgen. Dit zijn zowel 1200-spelers die naar 2000 zijn gegaan, maar ook sterke amateurs die op latere leeftijd nog een titel hebben weten te behalen.
De adviezen, tips en trainingsmethodes die in de podcast voorbijkomen, zijn door Johnson gebundeld in Perpetual Chess Improvement. Het boek bestaat uit vijf delen, onderverdeeld in 27 hoofdstukken. Van het eerste deel, dat zo’n 30 pagina’s beslaat, geeft Johnson aan dat dit het belangrijkste deel van het boek is. Hierin staan de adviezen die zowel door toppers, sterke spelers en trainers worden genoemd. Kortgezegd komen deze adviezen hierop neer: speel serieuze wedstrijden, analyseer je wedstrijden, doe tactische oefeningen en zorg ervoor dat je je in een stimulerende schaakomgeving begeeft. Dat laatste klinkt wellicht wat cryptisch, maar zou je kunnen interpreteren als speel mee bij een schaakclub. Voor spelers in dunbevolkte regio’s, zoals Johnson die uit de VS komt en waar afstanden groot kunnen zijn, is dit niet vanzelfsprekend.
Het tweede deel van het boek behandelt andere onderwerpen waaraan je kunt werken. Denk aan openingen, eindspelen, of het naspelen van partijen van grootmeesters. In zijn interviews is het Johnson opgevallen dat er over deze onderwerpen geen overeenstemming is tussen de verschillende sprekers. Waar sommigen aangeven dat openingsstudie zeker voor beginners ronduit overbodig is, zijn anderen juist overtuigd van de meerwaarde van met name het leren van de plannen onderliggend aan de verschillende openingen, met als resultaat een verbeterd begrip van het gehele spel. Idem voor eindspeltraining, waar betere eindspelkennis mogelijk een positief effect heeft op het totaalniveau van een speler.
Naast schaaktechnische aspecten komen ook psychologisch gerelateerde aspecten aan bod, vooral in deel drie. Hierin worden zaken behandeld zoals hoe om te gaan met het doorbreken van plafonds waar je niet doorheen komt en het ontwikkelen van een goede routine voor het spelen van meerdaagse toernooien. Een andere interessante kwestie is of je je spel moet aanpassen op je tegenstander, zeker wanneer je tegen een jeugdspeler speelt. In het vierde deel passeren de verschillende schaaktools de revue. Denk hierbij aan Chessbase, Chessable, Lichess Studies, maar ook de rol van boeken tegenwoordig. In het vijfde en afsluitende deel gaat Johnson in op de vraag hoe je je tijd het beste kunt verdelen.
Perpetual Chess Improvement kun je zonder bord en stukken lezen. Het boek bevat wel de nodige schaakfragmenten, maar deze zijn vooral bedoeld ter illustratie van het concept dat besproken wordt. Het advies over het maken van tactische opgaven wordt bijvoorbeeld door Johnson uitgesplitst in patroonherkenning en het doorrekenen van stellingen. Het eerste gaat over het herkennen van bepaalde configuraties van stukken, waaronder bekende matbeelden, terwijl je je bij het tweede afvraagt wat je tegenstander zou spelen als jij een bepaalde zet speelt. De twee aspecten kennen een sterke natuurlijke overlap, waarbij patroonherkenning je vaak in de juiste richting stuurt bij het doorrekenen van een stelling. Dat het belangrijk is om beide aspecten te oefenen, komt naar voren in een bekende combinatie van Shirov tegen Topalov.
Topalov, Veselin – Shirov, Alexei
In deze stelling offert Shirov met 47… Lh3!! zijn loper. Het idee achter deze zet is dat zwart hiermee het veld f5 beschikbaar maakt voor zijn koning en tegelijkertijd een belangrijk tempo wint als wit de loper neemt, zoals Topalov deed. 48. gxh3 Kf5 49. Kf2 Ke4 50. Lxf6 d4 51. Le7 Kd3 52. Lc5 Kc4 53. Le7 Kb3 en hier gaf Topalov op, aangezien hij er niet in slaagt beide vrijpionnen tegen te houden. Zie bijvoorbeeld 54. Ke2 Kc2 55. Lb4 d3+ 56. Ke1 a3 57. Lxa3 d2+ en de pion loopt door.
Shirov, Alexei – Andersson, Ulf
Shirov geeft aan dit idee/patroon te herkennen uit een partij die hij jaren daarvoor speelde tegen Ulf Andersson, waar hij aan de verliezende kant zat! Met 44… Lxh4!! wordt de witte koning opzij getrokken en krijgt de zwarte koning toegang tot f5, waarna zwart de witte pionnen ophaalt en geforceerd wint. De partij eindigt als volgt:
45. Kxh4 Kf5 46. Kg3 Ke4 47. Kf2 Kd3 48. Ke1 Kxc4 49. Kd2 Kb4 50. Kc2 e4 51. Lg4 a4 52. Lf5 e3 53. Le6 c4 en Shirov gaf op.
Patroonherkenning zorgde ervoor dat Shirov op het idee kwam om zijn loper te offeren en met de koning door te lopen, maar vervolgens moest hij zijn legendarische rekenvermogen inzetten om het idee te laten werken. Op deze wijze illustreert Johnson de verschillende onderwerpen die in het boek aan de orde komen. Voor de volledigheid zijn de partijen waaruit de fragmenten zijn opgenomen toegevoegd in het laatste hoofdstuk van het boek.
Alles bij elkaar genomen is Perpetual Chess Improvement een praktische en onderhoudende compilatie van tips en adviezen waar voor iedereen wat uit te halen valt, of je net de basis van het schaken onder de knie hebt, of al langere tijd probeert de volgende stap te zetten. Daarbij geeft Johnson ook praktische tips over bijvoorbeeld hoe je je partijen kunt analyseren, of over hoe je eindspelen kunt oefenen. Wat voor mij nog ontbreekt, is hoe je het beste openingen kunt bestuderen. Aan deze vraag besteedt Johnson geen aandacht, behalve dan dat het onverstandig is om alleen zettenreeksen proberen te onthouden en vooral de onderliggende plannen te bestuderen. Hoe je dat op een efficiënte manier doet, is aan de lezer zelf om uit te zoeken.
Conclusie
Verbetering op latere leeftijd is voor velen niet weggelegd. De beperkte tijd naast werk en gezinsleven maakt het een aanzienlijke uitdaging. Met dit boek biedt auteur Ben Johnson praktische tips en adviezen aan van lotgenoten om aan te tonen dat het zeker niet onmogelijk is. Een breed scala aan thema’s passeert de revue, waarbij Johnson controversiële onderwerpen niet uit de weg gaat. Voor wie op zoek is naar de beste manieren om zijn of haar spel te verbeteren, of om te leren van de ervaringen van topspelers, trainers en clubspelers, is dit boek een uitermate handige compilatie van de beste adviezen en methodes.
Perpetual Chess Improvement
- Auteur: Ben Johnson
- Publicatiedatum: 26 oktober 2023
- Aantal pagina’s: 240
- Uitgever: New In Chess
- ISBN: 9789083336541
- Sample pages
- Paperback: Tijdelijk uitverkocht
- eBook: € 17,43
- Bestellen
