Schaken in de 19e eeuw (7): Het eerste stikmat in 1620?!
Eén van mijn oudste schaakboeken is de Oxford Encyclopedia of Chess games, Volume I 1485-1866. Dit boek bevat circa 4000 partijen, waaronder alle genoteerde partijen tussen 1485 en 1800 en alle partijen van belangrijke toernooien en matches tot 1866. De prijs was indertijd (1982) enorm; maar liefst 171 gulden! Men had wellicht het idee om nog een deel II te maken, maar ik denk dat men er later van af zag, vanwege de explosieve stijging van het aantal (belangrijke) schaakpartijen.
Het is erg leuk om af en toe eens in dat boek te bladeren en partijen na te spelen. Zo gaat de eerste partij van het boek tussen de heren Castellvi en Vinoles, ergens in de 15e eeuw!
1.e4 d5 2. ed5 Dd5 3. Pc3 Dd8 4. Lc4 Pf6 5. Pf3 Lg4 6. h3 Lxf3 7. Dxf3 e6 8. Dxb7 Pbd7 9. Pb5 Tc8 10. Pxa7 Pb6 11. Pxc8 Pxc8 12. d4 Pd6 13. Lb5+ Pxb5 14. Dxb5+ Pd7 15. d5 exd5 16. Le3 Ld6 17. Td1 Df6 18. Txd5 Dg6 19. Lf4 Lxf4 20. Dxd7 Kf8 21. Dd8 mat
De Italiaan Greco is een van de eerste die een bijdrage leverde aan, vooral de Italiaanse, openingskennis. Maar ook in het Koningsgambiet ontstonden er fantastische stellingen.
Lees verder in de pdf: Schaken in de 19e eeuw (7)
Het Koningsgambiet heeft me altijd gefascineerd en ik heb ooit de vier delen Königsgambit van Harro Dahlgrün weten te bemachtigen. Een partij van Greco met 3. Dh4 schaak voor zwart vermeldt hij in deel 3 onder het hoofdstukje de Greco variant. Daar wordt de 4e zwarte zet Lc5, beantwoordt met 5. d2-d4. Het lijkt er dus op dat Greco het Koningsgambiet bestudeerde.
Op https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=3&player=Greco&playercomp=either#google_vignette zijn negentig ‘partijen’ te vinden van Gioachino Greco, afkomstig van bewaard gebleven manuscripten van de hand van Greco zelf, en van kopieën ervan in publicaties van anderen. Aangezien de namen van tegenstanders niet genoemd worden, is het niet aantoonbaar (zo niet onwaarschijnlijk) dat dit allemaal echt gespeelde partijen zijn. Dat wil niet zeggen dat Greco geprobeerd heeft zichzelf in het zonnetje te zetten, zoals op forums als bij chessgames.com gesuggereerd wordt. Greco beschrijft aan de hand van een groot aantal van deze ‘partijen’ systematisch de mogelijkheden in een bepaalde opening. Ik vermoed dat hij het woord ‘partij’ gebruikt vanwege het toen nog niet bestaan van het woord ‘openingsanalyse’. Meestal hebben die ‘analyses’ een spectaculair slot. Lering en vermaak! Er zijn ook drie partijen van meer dan dertig zetten bekend, en ik zie weinig reden om aan te nemen dat die niet echt gespeeld zijn. Juist uit die partijen krijg je de indruk dat hij, ook naar huidige maatstaven, een zeer behoorlijke speler was.
Overigens is het ‘Vinyoles’ in plaats van ‘Vinoles’. De partij zou volgens de nieuwste onderzoekingen rond 1475 gespeeld zijn.
beste Frits,
bedankt voor je reactie. in mijn Exfort Encyclopedia of chess games staan 77 partijen van Greco.
Zoals je wellicht ook van mijn andere stukjes hebt gezien, zoek ik niet uitgebreid naar allerlei analyses of andere feiten. Mijn info haal ik vooral uit mijn 300 schaakboeken, die voornamelijk over spelers en vooral toerrnooien gaan van 1800 tot1950. en volsta ermee om leuke verhaaltjes te maken.
groeten,
Joop Beijersbergen
Beste Joop,
Bedankt voor je artikeltje. Het leverde me weer een hoop plezier op bij het nazoeken van bijbehorende feiten. Daar heb ik plezier in, en verwacht het niet per se in alle gevallen van anderen. Maar fouten in artikelen kunnen met de alles kopiërende AI een eigen leven gaan leiden. Via een clubsite zal dat niet zo snel gebeuren, maar bij wat grotere sites als deze is het de moeite waard om dat soort fouten te voorkomen en als ze worden opgemerkt, te verbeteren.
Verder is leesbaarheid van artikelen op een wat grotere schaaksite niet onbelangrijk. Waarom zou je niet even de moeite nemen om zo’n partij naspeelbaar te plaatsen? Zo moeilijk is dat niet, zie ook mijn reactie bij een van je eerdere artikelen: https://schaaksite.nl/2026/04/22/schaken-in-de-19-eeuw-3-twee-machteloze-dames/.
In de PDFs hebben deze stukken de naam “Uit de oude doos”. Dat dekt de lading beter dan wat hierboven staat “Schaken in de 19e eeuw”, want Greco speelde in de 17e, niet in de 19e eeuw. In een eerdere aflevering van deze serie werd ook een partij uit 1912 (20e eeuw), Lewitzky-Marshall, zodoende tot de 19e eeuw gerekend.
Beste Wijnand,
je hebt helemaal gelijk!
ik zal het voortaan zo noemen. Bedankt voor de tip.
Groeten,
Joop Beijersbergen