Krantenrubrieken weekenden 26 september, 3 en 10 oktober 2026

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

26 september:  Onze man voor Afghanistan

Wat is het grootste sporttoernooi voor landenteams ter wereld? Dat is ongetwijfeld de Schaakolympiade. Momenteel wordt in het Oezbeekse Samarkand de 46^e editie gehouden en daaraan doen in de open sectie maar liefst 206 teams mee! Dat is meer dan het aantal landen ter wereld. Dat komt omdat het bij de Olympiade ook gebieden meedoen die niet officieel als land tellen, zoals Nieuw-Caledonië, Groenland, Isle of Man en zowel de Britse als Amerikaanse Maagdeneilanden. Toch is 206 erg veel en een teken dat schaken tot de internationaalste aller sporten behoort.

Voor niet alle landen is deelname vanzelfsprekend. Er is namelijk een land waar schaken voor onbepaalde tijd geschorst is omdat het een vorm van gokken zou kunnen zijn: Afghanistan. Het georganiseerde schaken ligt daar stil. Toch bestaat er een Afghaanse schaakbond en die hebben een team voor de Olympiade weten te formeren. Voor zover ik kan achterhalen zitten er spelers uit Afghanistan zelf in, maar in ieder geval één van buiten, namelijk een speler van RSR Ivoren Toren uit Rotterdam. Het gaat om de 54-jarige Homayoun Mohtaat. Zijn tweede deelname, maar in 2016 wist hij slechts een half punt uit tien partijen te halen. Hij was daarna eerst diplomaat in Moskou en verhuisde vervolgens naar Nederland. In ons land ging zijn rating omhoog, maar niet heel spectaculair, op de Nederlandse ranglijst staat hij ergens rond plek 1800. De verwachtingen waren daarom laag bij de eerste ronde van de Olympiade. Tegen de Oezbeekse grootmeester zou hij 99 van de 100 keer verliezen. Lang leek dat ook te gaan gebeuren, tot de 26^e zet van de Oezbeek. Mohtaat kon zijn ogen niet geloven: kon hij echt een toren winnen? Jawel! En zo werd het de waarschijnlijk grootste stunt van de hele Olympiade.

Homayoun Mohtaat – Khumoyun Begmuratov

1.d4 Pf6 2.Pf3 e6 3.Lg5 c5 4.e3 Pc6 5.c3 h6 6.Lh4 d5 7.Pbd2 g5 8.Lg3 Ph5 9.Ld3 Pxg3 10.hxg3 cxd4 11.exd4 Lg7 12.De2 g4 13.Ph4 h5 14.0–0–0 Dc7 15.Kb1 Ld7

Het zou nu na 16.Pf5 Lf6 17.Pe3 gelijk staan. Wit gaat echter voor een stukoffer dat zelfs Tal en Bosboom waarschijnlijk te speculatief zouden vinden.

16.Pg6 fxg6 17.Lxg6+ Kd8 18.Lxh5 e5 19.Lxg4 exd4 20.Txh8+ Lxh8 21.Lxd7 Dxd7 22.c4 Df5+ 23.Ka1 Pb4 24.a3 a5 25.cxd5 Dxd5 26.Dc4

Als zwart dames ruilt en dan met zijn paard naar c6 gaat wint hij het resterende eindspel. Hij hoopte wellicht sneller te winnen, maar overzag daarbij iets.

26…Df5?? 27.Dg8+ Kc7 28.Dxa8

Zo staat wit een kwaliteit en twee pionnen voor. Hij speelt het goed uit.

28…Pc2+ 29.Ka2 Dd5+ 30.b3 Lf6 31.Pc4 De4 32.Dxa5+ Kb8 33.Dd2 b5 34.Pb2 Pxa3 35.Df4+ Dxf4 36.gxf4 b4 37.Pd3 Pb5 38.Th1 Pc3+ 39.Kb2 Pd5 40.g4 Kb7 De tijdcontrole is gehaald en zwart gaf op.

Partij in viewer:

3 oktober: Wat het Nederlands team nodig heeft

Bij de Olympiade van Istanboel in 2000 leek het de KNSB een goed idee om als een soort stageplaats een jonge IM te selecteren, in plaats van bijvoorbeeld, ik noem maar willekeurig iemand, een in Hoorn geboren grootmeester die een jaar eerder nog een gouden bordmedaille had gehaald op het EK landenteams. De coach van het Nederlandse team trok zijn eigen plan en liet alleen vijf grootmeesters spelen. De jonge IM werd geen enkele keer opgesteld en daarna ook nooit meer geselecteerd. Ik moest eraan denken toen ik een interview met Anish Giri luisterde over de prestaties van Nederland. Hij was niet zo tevreden omdat een paar spelers niet goed in vorm waren. Zijn oplossing: “We hebben een paar jonge spelers nodig.” Nu is inderdaad het grootste deel van het team geboren in de vorige eeuw, Van Wely zelfs in 1972. Maar de vijfde speler uit 2002 kun je toch wel jong noemen. Hij deed het echter matig met 2,5 uit 6 tegen niet al te sterke tegenstanders. Dus of verjonging echt de oplossing is?

Ondanks de spelers die uit vorm waren ging het toch lang goed met de onzen. Na zeven ronden stond Nederland zelfs tweede. Maar de laatste vier rondes zijn het belangrijkst en daarin ging het mis. Zo eindigde Nederland op een teleurstellende zestiende plaats. Dat kan beter en daarvoor heb ik de oplossing: veroudering! Met Nederlands kampioen Tiviakov (53 jaar) erbij was het vast minstens een plek in de top tien geworden.

Uitblinker bij Nederland was Jorden van Foreest. Door een nederlaag in de laatste ronde greep hij net naast goud, maar 7 uit 9 leverde hem wel een zilveren bordmedaille op.

Jorden van Foreest – Constantin Lupulescu

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Pc3 Pf6 4.Lb5 Lb4 5.0–0 0–0 6.d4

Typisch Jorden: met een ongebruikelijke openingszet probeert hij de tegenstander uit de comfortzone te halen.

6…Lxc3 7.bxc3 Pxe4 8.Dd3 d5 9.dxe5 Pe7 10.De3 Pf5 11.Df4 h6 12.h4 Pxc3 13.Ld3 c5 14.Te1 Pe7 15.Dg3 Pe4 16.Df4 Pg6 17.Dh2 Lf5 18.h5 Pe7 19.Ph4 Lh7 20.f3 c4 21.Lxe4 dxe4 22.fxe4 

Wat een lelijke stelling heeft wit in diagram 1! Allemaal losse pionnen en de stukken staan raar. Zwart raakt er de kluts door kwijt.

22…Db6+ 23.Le3 Dc6 24.Tad1 Kh8? 25.Dg3 Tae8 26.Td6 Dc8 27.Ld4 Pc6 28.Lc3 Pd8? 29.e6! f6 30.Pf5 Lxf5 31.exf5

Wat een mooie stelling heeft wit in diagram 2! De gedekte vrijpion op e6 is een stuk waard. Dat blijkt meteen.

31…Dc5+ 32.Ld4 Dxf5 33.e7 Tg8 34.exd8D Txd8 35.Txd8 Txd8 36.Te7 Tg8 37.Dg6 Dd5 38.Lxf6 Dd1+ 39.Kh2 Dd6+ 40.Le5

40…Dxe7 41.Dxh6 is mat, 40…Dxg6 41.hxg6 is hopeloos, dus zwart gaf op.

Partij in viewer:

10 oktober:  Hongaarse debutante verslaat grootmeester met dameoffer

In het verleden was er in de Nederlandse clubcompetitie vaak een club die domineerde. Zo werd  Volmac Rotterdam van 1985 t/m 1993 kampioen, en HSG Hilversum van 2008 t/m 2011. Sindsdien is het echter een ander verhaal en zijn er zes verschillende kampioenen geweest, waarbij geen enkel team vaker dan twee keer op rij won (online niet meegerekend). Ook dit jaar zijn er vele titelkandidaten.  De landskampioen van twee seizoenen geleden, Charlois Europoort, misschien niet. Zij verloren hun eerste twee wedstrijden. Het versterkte Zuid Limburg won twee keer ruim en is wel een titelkandidaat. Ook Groninger Combinatie, met het elfjarige toptalent Bram ten Dam,   heeft een sterk team. Licht favoriet is toch wel Apeldoorn, dat met twee overwinningen op koers is voor titelprolongatie.

Twee andere kanshebbers, Kennemer Combinatie en LSG Leiden, speelden in de tweede ronde tegen elkaar. KC verrast de tegenstander vaak met een nieuwe speler, maar dat gaat niet altijd goed. In de eerste ronde werd een overwinning van een niet speelgerechtigde speler in een nederlaag omgezet, waardoor de wedstrijd 5-5 in plaats van 6-4 werd. Dit keer debuteerde de Hongaarse IM Zsoka Gaal en die was wel netjes opgegeven. De naam deed bij mij een belletje rinkelen. In 2020 werd Eline Roebers wereldkampioen online bij de meisjes tot en met 14 jaar en zij versloeg toen Gaal in de finale! Pikant detail: Roebers is juist vertrokken bij de Haarlemmers. Een jaar later werd de Hongaarse trouwens alsnog wereldkampioen in dezelfde categorie. Een aanwinst dus. Dat liet ze zien door grootmeester (en coach van het Nederlands olympiadeteam) Jan Smeets te verslaan. Mede hierdoor won KC met 7-3. De Leidenaren hadden in de eerste ronde al een matchpunt laten liggen en zullen dus voorlopig niet aan de titel denken.

Zsoka Gaal  – Jan Smeets

1.Pf3 d5 2.g3 Pf6 3.Lg2 e6 4.0–0 Le7 5.d3 0–0 6.a4 b6 7.b3 c5 8.Lb2 Pc6 9.e4 d4 10.Pa3 a6 11.Pc4 Lb7 12.c3 b5 13.Pce5 dxc3 14.Pxc6 Lxc6 15.Lxc3 Pd7 16.Dc2 Db6 17.Tfc1 Tac8 18.Db2 Lf6 19.Lxf6 Pxf6 20.a5 Da7

Na een rustige opening staat wit iets beter vanwege de druk op c5. Die pion zal zelfs snel verloren gaan.

21.Pe5 La8 22.Tc2 De7 23.Tac1 Tc7 24.Dc3 Pd7 25.b4 Tfc8 26.Pxd7 Dxd7 27.bxc5 Td8 28.De5 f6 29.Dd6 e5?

29…Dc8 was correct. Nu gaat wit los.

30.Lh3! De7 31.Dxa6 Lc6 32.Tc3 Tb8 33.Db6!

Zwart hoopte wellicht de dame te winnen, maar die zegt “Pak me dan!” Dan zou wit echter te sterke vrijpionnen krijgen. De dame negeren loopt ook niet goed af.

33…Dd8 34.a6 b4 35.Tc4 b3 36.Tb4 Ta8 37.Txb3 Kf7 38.Ta1 Taa7 39.Db4 Ld7 40.Dc4+ Kg6 41.Lxd7 en zwart gaf met drie pionnen minder op.

Partij in viewer:

Henk Prins

25 september: 

Vorige week zagen we een actieve koning in het middenspel, deze week de actieve koning in de eindspelstudie.

Een groot persoon in de wereld van de eindspelstudie was de Russische eindspelcomponist Aleksej Troitsky (1886-1942). Hij maakte een studie waarin de witte koning een mega- tocht over het bord maakt.  Een koning met conditie, zoals onze koning, die ooit de Elfstedentocht mee schaatste, om in de vergelijking te blijven van de koning op Prinsjesdag van vorige week.

 Wit speelt en wint.

1.dxe6 Tc1 schaak

Zwart moet wel, na 1. … Tc8 komt 2. Pxf6 met winst.

2. Kf2!!

Een verrassing. Het logische 2. Kg2 Txh1 3. Kxh1 Kc6 leidt tot remise.

2. … Txh1 3. e7

Nu krijgen we een wedloop tussen de witte koning en de zwarte toren.

3. … Th2 schaak 4. Kf3 Th3 schaak 5. Kf4 Th4 schaak 6. Kf5 Th5 schaak 7. Kxf6 Th6 schaak

Nu moet de witte koning naar d6, maar dat gaat niet zo eenvoudig, want na 8. Ke5 maakt Th1 remise. Wit is genoodzaakt zijn tocht via een lange omweg over het veld e3 te maken.

8. Kf5 Th5 schaak 9.  Kf4 Th4  schaak 10. Kf3 Th3 schaak 11. Ke2 Th2 schaak 12. Kd3 Th3 schaak 13. Kd4 Th4 schaak 14. Kd5 Th5 schaak 15. Kd6

Nu begrijpen we waarom eerst pion f6 op een tijdrovende manier moest worden opgeruimd, anders zou hier Te5! kunnen.

15. … Th6 schaak 16. Pf6!!

Een tweede stukoffer. 

16. … Txf6 schaak 

Zwart moet nemen want op 16. … Th8 beslist 17. Pd7 schaak en 18. Pf8!

 17. Kd5 Tf5 schaak 18. Kd4 Tf4 schaak 19. Kd3 Tf3 schaak 20. Ke2

en wit wint. Een vorstelijk schouwspel.

Olympiade

Deze maand vindt de schaakolympiade plaats waarin landenteams uit de hele wereld tegen elkaar strijden. Nederland staat na zeven ronden op een prachtige derde plaats. In de wedstrijd Nederland tegen Australië kwam de stelling van 1076 op het bord.

Wat speelde Giri  (wit) om deze partij te winnen? Volgende week de oplossing en meer nieuws over de Olympiade.

2 oktober:  

Oezbekistan won de schaakolympiade 2026 van landenteams bij de heren. Dit was een herhaling van 2022 met dit verschil dat Oezbekistan dit toernooi organiseerde in Samarkand.

Het is ook niet zo wonderlijk dat dit team het goud veroverde. Zij hebben twee jonge topspelers die op de wereldranglijst op nummer 4 en 5 staan. Op nummer 5 staat Nodirbek Abdusattorov, die begin van het jaar het Tata Steel toernooi won. Op nummer 4 staat Javokhir Sindarov, die over een kleine twee maanden een match speelt om het wereldkampioenschap tegen wereldkampioen Dommaraju Gukesh uit India. Laatstgenoemd land won het zilver in de olympiade. Het brons bemachtigde Duitsland. Verenigde Staten werd vierde en kreeg geen plaats op het podium.

Nederland viel behoorlijk terug van een derde, na de zevende ronde, naar een 16^e plaats na 11 rondes. Bij de vrouwen won China, gevolgd door Kazachstan en India. Nederland werd 44^e.

De echte doorbraak voor het team van Oezbekistan was de overwinning op het team van de Verenigde Staten, officieel qua rating het sterkste team. Oezbekistan won die met 2,5 – 1,5.

In twee partijen werden de witte partijen gewonnen in het eindspel met een combinatie. Leuk dat beide witspelers uit Oezbekistan dezelfde voornaam Nodirbek hebben. De diagrammen van de stellingen (1077 en 1078) kunnen opgelost worden. De opgave bij beide stellingen is: wit aan zet wint. Het gaat om de eerste zet en het vervolg tot vier zetten diep.

Opgave 1076

In de wedstrijd Nederland tegen Australië was het 1,5 tegen 1,5. Anisch Giri (wit) van Nederland moest dus winnen van de Australiër Bobby Cheng. Vanuit diagram 1076 speelde Giri 1. Lf7 schaak, Kd6 2. Txe5! Kxe5 3. Lg8! en de witte h-pion promoveert.   

9 oktober:  

De Olympiade, de twee jaarlijkse confrontatie tussen landenteams uit heel de wereld, dit jaar gehouden in Samarkand wat ligt in Oezbekistan, was voor het Nederlandse herenteam niet helemaal succesvol gegaan.

Na de achtste ronde, toen Nederland nog op de vierde plaats stond, zakte het team naar de 16^e plaats. Uitschieter voor Nederland was Jorden van Foreest die op het tweede bord het zilver haalde met een score van 8 uit 10, inclusief een reglementair punt tegen Israel, die principieel niet speelde wegens Jom Kippoer. Anish Giri op bord 1 deed het ook redelijk met een score van 7,5 uit 11. Van Jorden van Foreest willen we een mooie partij laten zien uit de vierde ronde tegen Griekenland.

J. van Foreest – D. Mastrovasilis

1.e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Pf6 4. d3 Lc5 5. c3 d6 6. O-O a5 7. Lg5 h6 8. Lh4 g5

Dit plan is meestal niet aan te raden. Zwart verzwakt ernstig zijn koningsvleugel.

9. Lg3 O-O 10. Pbd2 La7 11.  a4.Ph7 12 .Kh1 Df6 13. d4 exd4 14. Pxd4 Pxd4 15. cxd4 Lxd4 16. f4 Dg7 17. Ta3 Le6 18. Tb3 b6 19. Dc2 Tae8 20. Pf3 Lxc4 21. Dxc4 Lc5 22. e5 gxf4 23. Lxf4 dxe5 24. Ld2 Dg6 25. Ph4 De6 26. Dc2 Kh8 27. Pf5 e4

Dit opent de diagonaal c3-h8 en brengt zwart in de problemen. Betere zetten zijn 27. … h5 of 27. … Tg8, maar computers geven de beste papieren voor wit.

28. Th3

28. Lxh6 is iets sterker.

28. … f6 29. Txh6 Tf7 30. Lc3 Lb4 31. De2?

Dit zetje vergooit bijna het voordeel van Jorden. Veel beter is de handhaving van wits loper op de zwarte velden door 31. Ld4! te spelen.

31. … Lxc3 32. bxc3 Dd7 33. Th3 Te5 34. Ph6 Tf8 35. Pg4 Tf5 36. Td1 De6 37. Td4

Met 37. … Td5 is de stelling volledig in evenwicht en is remise binnen handbereik voor zwart. In plaats daarvan speelde zwart:

 Tf4?  38. Pe3 c5?  39. Td5 Tf7?

Zwart speelt drie slechte zetten op een rij. Daar weet Jorden wel raad mee. Zwart loopt mat.

40. Td8+ Kg7 41. Txh7+ Een mooi offer. 1-0

Partij in viewer:

Nick Maatman
   

26 september:  Een klinkende overwinning

De schaakolympiade is van start gegaan in Oezbekistan. De organisatie van het grootste evenement van de kalender blijkt niet eenvoudig te zijn. Het begon met de nodige strubbelingen. Zo kon topfavoriet India bij aankomst hun hotel nog niet in.

Liefst 206 landen doen mee. Aan de ene kant is het leuk dat ook de kleinste landen van de wereld aan het prestigieuze evenement mee mogen doen. Maar met schaken heeft het soms weinig te maken. Een speler van de Marshalleilanden tuinde meermaals in het herdersmat.

Door de politieke spanningen in het Midden-Oosten weigeren sommige landen tegen Israël te spelen. Al gelijk in de openingsronde werd het land aan Pakistan gekoppeld, waardoor Israël gelijk een 4-0 overwinning boekte zonder ook maar een zet te hoeven spelen.

In de zesde ronde deed Israël zelf een 4-0 overwinning cadeau aan Nederland. De Israëliërs  kwamen niet opdagen vanwege het Joodse feest Jom Kippoer. Op de sportpagina van Teletekst stond vervolgens: ‘Schakers vierde na klinkende zege’. De journalist van de NOS was vermoedelijk niet helemaal op de hoogte van de wijze waarop deze overwinning tot stand kwam.

Veel mensen zetten hun vraagtekens bij de deelname van Israël, aangezien Rusland ook wordt buitengesloten. Maar los van de politieke en religieuze kwesties blijkt hun participatie voor de competitieve integriteit van het evenement niet goed. Nederland kon echter profiteren, waardoor we bovenin mee blijven doen. Door de gunstige tiebreak is er dit jaar absoluut uitzicht op een medaille.

Voor de rustdag deed Oezbekistan uitstekende zaken door met 2½ – 1½ te winnen van India. De beslissing viel in een bijzonder chaotische partij.

Nodirbek Yakubboev – Nihal Sarin

1.d4 e6 2.c4 a6 3.Pc3 d5 4.cxd5 exd5 5.Pf3 Pc6!?

Sarin komt met een hypermoderne speelwijze in de Janowski opening.

6.Lf4 Pf6 7.e3 Ph5 8.Lg5 Le7 9.Lxe7 Pxe7 10.Ld3 Pf6 11.Dc2 0–0 12.0–0 g6 13.Db3 Ta7 14.Tfc1 Lf5 15.Lf1 c6 16.a4 Pc8 17.a5 Te8 18.Pe5 Pg4 19.Pxg4 Lxg4 20.Te1 Lf5 21.f3 h5 

De rigide Carlsbad structuur leidt in de praktijk vaak tot bijzonder boeiende strategische partijen. Waar wit de vrije hand krijgt op de damevleugel, mag zwart proberen op de koningsvleugel het spel te maken.

22.Db4 Pd6 23.Pa4 Ta8 24.Pc5 Dc7 25.Dd2 Te7 26.Df2 Tae8 27.b4 Kg7 28.Ta2 f6 29.Tae2 g5! 30.h4 Lg6 31.hxg5 fxg5 32.Dg3 Kh6 33.e4 h4 34.Dh2 dxe4 35.f4?

De witspeler wil de positie van de zwarte koning uitbuiten, maar hij laat hiermee wel de voorwaartse zwarte e-pion in leven.

35…e3! 36.fxg5+ Kxg5?

De zwarte koning gaat voorop in de strijd! Toch is dit is te optimistisch. Veel sterker was 36…Kg7 waarmee zwart winnend voordeel heeft.

37.g3!

Zo komen de passieve witte stukken weer tot leven.

37…Pf5??

Sarin speelt veel te gehaast, waardoor hij een tactische wending over het hoofd ziet.

38.Pe6+!

Uiteraard grijpt Yakubboev zijn kans. De zwarte dame verdwijnt van het bord, en de rest is simpel.

38…Txe6 39.gxh4+ Pxh4 40.Dxc7 Pf3+ 41.Kg2 Pxe1+ 42.Txe1 e2 43.Txe2 Txe2+ 44.Lxe2 Txe2+ 45.Kg3 Ld3 46.Dg7+ Kh5 47.Kf4 Te4+ 48.Kf3 Th4 49.Kg3 Te4 50.b5! axb5 51.Dh7+ Kg5 52.Dxb7 b4 53.a6 Lxa6 54.Dg7+ 1–0

Partij in viewer:

3 oktober:  Van Foreest wint individueel zilver

Het team van Oezbekistan heeft in eigen land opnieuw de schaakolympiade gewonnen, nadat dit in 2022 ook al lukte. Ze verloren in de achtste ronde van Duitsland, maar wisten alle tien overige wedstrijden te winnen. India won zilver en Duitsland wist verrassend het brons te winnen.

Nederland eindigde uiteindelijk op een teleurstellende zestiende plaats. Met name de spelers op bord drie en vier lieten het vrijwel het gehele evenement afweten. Maar een lichtpuntje was er wel, want Jorden van Foreest wist op het tweede bord de individuele zilveren medaille te winnen. Daar had zelfs meer in gezeten, als hij zijn partij in de slotronde niet had verloren.

Bij het damesschaak is China al jaren oppermachtig. Opmerkelijk is dat veel van de sterkste Chinese speelsters voor de olympiade thuisbleven. De sterkste speelster, Hou Yifan, speelt nauwelijks nog, terwijl de actieve Ju Wenjun en Tan Zhongyi ervoor kozen om te focussen op hun aankomende match om het wereldkampioenschap. Toch wist China ook met het ‘b’-team overtuigend het kampioenschap binnen te slepen.

Waar de mannen van Oezbekistan bij hun zege in 2022 een outsider waren, behoorden ze deze editie tot de topfavorieten. Nodirbek Abdusattorov won op het eerste bord goud met een TPR van 2869, en WK-uitdager Javokhir Sindarov won op bord 2 het brons. De nieuwste Oezbeekse toevoeging is de goedlachse Mukhiddin Madaminov (19). In de tiende ronde won hij een knappe aanvalspartij.

Mukhiddin Madaminov – Gabriel Sargissian

1.e4 c6 2.d4 d5 3.exd5 cxd5

Wie grootmeester wilt worden doet er goed aan om zich te specialiseren in de Carlsbad pionstructuur. Vorige week bespraken we immers ook al een partij met deze structuur, die toen afkomstig was uit het damegambiet.

4.Ld3 Pf6 5.c3 Pc6 6.Lf4 Lg4 7.Db3 Dd7 8.Pd2 e6 9.Pgf3 Ld6 10.Lxd6 Dxd6 11.0–0 0–0 12.Tfe1 Lxf3 13.Pxf3 Dc7 14.Dc2 g6 15.Dd2 Kg7 16.h4 a6 17.Te2 b5

Terwijl wit probeert om het spel te maken op de koningsvleugel kiest zwart voor de minoriteitsaanval.

18.Pe5 Tfc8 19.Df4 Ph5 20.Df3 Pf6 21.a3 Tab8 22.g3 a5 23.a4 b4 24.Lb5 Pa7 25.c4

De minoriteitsaanval van zwart garandeert dat wit een structurele concessie moet doen. Als wit laat slaan op c3, dan blijft hij achter met een achtergebleven pion. Madaminov kiest ervoor om met een geïsoleerde d-pion te spelen.

25…dxc4 26.Lxc4 Pc6 27.Td1 

Tot dusver houden beide spelers elkaar in evenwicht. Correct is hier 27…Pxe5! 28.dxe5 Pg8. Het paard verdedigt de koningsvleugel en zwart kan op verdere afruil aansturen via de d-lijn. De overgebleven witte loper kan hier heel weinig uitrichten. In de partij maakt de Armeniër echter een beslissende fout.

27…Db7? 28.Lb5! Pd8 

De wijze waarop Madaminov nu profiteert is er één voor in de boekjes.

29.d5! exd5 30.h5!

Met een ‘linker- en rechterhoek’ wordt de zwartspeler tegen de touwen gedwongen. De zwarte koning is machteloos tegen de overweldigende witte aanvalskrachten.

29…Db6 31.Pd7! Pxd7 32.Lxd7 Tc5 33.Df4 gxh5 34.Dg5+

Na 34…Dg6 35.De5+ verdwijnt een zwarte toren van het bord. 1–0

Partij in viewer:

10 oktober: Chaotisch denkproces

Er zijn schakers die denken dat er een soort magische knop in je hoofd is die je om kan zetten. Ze vermoeden dat als je op een speciale manier naar het bord gaat kijken, dat je vanzelf de juiste zet gaat vinden. Maar deze knop bestaat niet.

De beste spelers van de wereld denken niet op een fundamenteel andere manier dan amateurs. Hoe zijn ze dan toch zo goed geworden? Door hun enorme kennis en ervaring is hun intuïtie bijzonder betrouwbaar geworden. Daarnaast kunnen topspelers in weinig tijd een grote hoeveelheid varianten accuraat doorrekenen.

De Amerikaanse grootmeester Fabiano Caruana wordt door veel van zijn collega’s gezien als de beste rekenaar van de wereld. Waar anderen vooral vertrouwen op hun intuïtie kiest Caruana er bij voorkeur voor om veel verschillende zetten tot in hoge diepte nauwkeurig door te rekenen.

In een podcast werd gevraagd hoe hij dat doet. Hier refereerde hij eerst aan de methode van Alexander Kotov, die hij in 1970 publiceerde in zijn boek Think Like a Grandmaster. In dit boek zette hij een denkwijze uiteen dat gebaseerd is op ‘kandidaatzetten’. Tegenwoordig is deze term nog steeds bijzonder gangbaar. In het middenspel heb je steeds wel 30 tot 40 mogelijkheden tot je beschikking. Goede schakers weten dat ze niet alle mogelijkheden serieus hoeven te nemen. Een ‘kandidaatzet’ is een zet die tijdens het denkproces wel naar voren komt als een serieuze optie om te spelen.

Iedere beurt hoef je slechts een handjevol kandidaatzetten te overwegen. Kotov had hierbij  de opvatting dat grootmeesters hierbij een zeer gestructureerde methode hanteren. Hij stelde dat ze alle serieuze kandidaatzetten één voor één volledig doornemen. Nadat optie A zorgvuldig is doorgerekend, begint de grootmeester aan B, dan aan C en ten slotte aan D. Vervolgens wordt een besluit genomen.

Caruana gaf aan dat hij zelf niet zo denkt. Zijn denkproces is veel chaotischer. Hij kan op willekeurige momenten heen en terug switchen tussen verschillende kandidaatzetten, zolang een kandidaatzet hem nog niet helemaal bevalt.

Een belangrijk voordeel van deze chaotische methode is dat het doorrekenen van een variant nieuwe inzichten kan opleveren die van toepassing kunnen zijn in andere varianten. Dit illustreerde Ding Liren tijdens zijn WK-match tegen Ian Nepomniachtchi.

Ding Liren – Ian Nepomniachtchi, 2023

De spelers hebben zojuist de tijdcontrole gehaald. Wit heeft hier veel kandidaatzetten. Na zo’n twintig minuten denken besloot Ding tot

41.d5!

Een verrassend rustige zet in een bijzonder scherpe stelling. Ongetwijfeld overwoog hij ook 41.Dc7. Dit dreigt mat na Pg6+. Toch is de winstweg na 41…Kh7! 42.Pg6 Tg8 nog niet zo eenvoudig. De partij vervolgde

41…a2 42.Dc7!

Wat is er zojuist veranderd?

42…Kh7 43.Pg6 Tg8 44.Df7!

En zwart gaf op! Wat hebben beide spelers gezien? 44…Dg5 45.Dxg8+! Kxg8 46.Ta8+ Kf7 47.Tf8# Met de hulp van de d-pion heeft Ding een fantastisch matnet geweven. 1-0 Iemand die zulke zetten bedenkt moet toch bijna wel een magische knop bezitten.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13